Những căng thẳng gần đây tại eo biển Hormuz đã một lần nữa cho thấy vai trò thiết yếu của ngành vận tải biển đối với nền kinh tế toàn cầu. Chỉ riêng nguy cơ gián đoạn tại tuyến hàng hải này cũng đủ khiến giá dầu tăng mạnh, đồng thời phơi bày mức độ phụ thuộc của các nền kinh tế hiện đại vào hệ thống vận tải và hạ tầng hàng hải.

Trong khi đó, tại Mỹ, một cuộc khủng hoảng ít được chú ý đang diễn ra trong chính ngành công nghiệp đóng tàu: thiếu hụt lao động.

Theo phân tích của McKinsey dựa trên dữ liệu của Bộ Lao động Mỹ, ngành đóng tàu nước này có thể thiếu từ 200.000 đến 250.000 lao động trong vòng 10 năm tới. Những vị trí khan hiếm trải rộng từ thợ hàn, thợ lắp ống, thợ điện cho đến các vị trí quản lý tuyến đầu.

Tình trạng này diễn ra trong bối cảnh lực lượng lao động hiện tại đang già hóa nhanh. Khoảng 27% công nhân đóng tàu tại Mỹ đã từ 55 tuổi trở lên, đồng nghĩa với việc nhiều người sẽ nghỉ hưu trong thời gian tới.

Thế hệ trẻ từng quay lưng với nghề

Sự thiếu hụt nhân lực ngày nay bắt nguồn từ một thay đổi kéo dài nhiều thập kỷ. Vào cuối thế kỷ 20, các xưởng đóng tàu Mỹ chủ yếu được vận hành bởi thế hệ baby boomer. Tuy nhiên, khi thế hệ này dần rời thị trường lao động, lớp lao động kế cận lại không đủ.

Trong nhiều năm, người trẻ – đặc biệt là thế hệ millennials – có xu hướng theo đuổi bằng đại học và các công việc văn phòng. Các nghề kỹ thuật hoặc lao động tay chân thường bị xem là nặng nhọc và thiếu ổn định.

Hệ quả là khi lực lượng lao động lớn tuổi nghỉ hưu, nguồn nhân lực thay thế trở nên mỏng.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đang thay đổi. Khi nhiều doanh nghiệp cắt giảm tuyển dụng vị trí văn phòng cấp thấp do bất ổn kinh tế và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, các nghề kỹ thuật lại trở nên hấp dẫn hơn, đặc biệt với thế hệ Gen Z.

Fraser Patterson, CEO nền tảng tuyển dụng công nhân xây dựng Skillit, cho rằng đây là “cơ hội hiếm có” cho lao động trẻ.

Theo ông, nhu cầu tuyển dụng trong ngành đóng tàu là có thật và mang tính dài hạn vì gắn với các chu kỳ đầu tư kéo dài hàng thập kỷ. Những công việc này có thể mang lại thu nhập tốt, cơ hội học nghề và sự ổn định mà không cần bằng đại học 4 năm.

Tăng lương để hút nhân lực

Ngành đóng tàu Mỹ đã suy giảm đáng kể trong hơn nửa thế kỷ qua. Những năm 1970, Mỹ từng sản xuất khoảng 5% số tàu thương mại đi biển trên toàn thế giới, nhưng hiện nay con số này chỉ còn 0,2%.

Một trong những nguyên nhân là mức lương chưa đủ hấp dẫn so với tính chất công việc nặng nhọc.

Theo Cục Thống kê Lao động Mỹ, thu nhập trung bình của công nhân đóng tàu và thuyền hiện khoảng 67.000 USD mỗi năm, trong khi các kỹ sư tàu biển có thể đạt mức lương sáu con số.

Chính phủ Mỹ đang thúc đẩy phục hồi ngành sản xuất trong nước và giảm phụ thuộc vào các xưởng đóng tàu nước ngoài. Bộ trưởng Hải quân Mỹ John Phelan cho biết ưu tiên của chính quyền Tổng thống Donald Trump là “đóng tàu, đóng tàu và đóng tàu”. Tháng 4 năm ngoái, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp với mục tiêu “khôi phục vị thế thống trị hàng hải của Mỹ”.

Theo ông Phelan, tiền lương là một trong những yếu tố then chốt. Trong nhiều trường hợp, người lao động có thể kiếm mức thu nhập tương đương khi làm việc tại các doanh nghiệp khác như Amazon hoặc chuỗi trạm xăng Buc-ee’s, khiến họ không muốn lựa chọn công việc nặng nhọc trong xưởng đóng tàu.

Để cải thiện tình hình, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tăng lương và mở rộng chương trình đào tạo.

Tại xưởng đóng tàu của Huntington Ingalls Industries ở Pascagoula, bang Mississippi, công nhân công đoàn vừa ký hợp đồng mới với mức tăng lương cơ bản 18% ngay lập tức. Tổng thu nhập dự kiến sẽ tăng từ 35% đến 47% trong vòng 5 năm, mức tăng lớn nhất trong lịch sử xưởng Ingalls Shipbuilding.