Nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang đối mặt với hiện tượng dư thừa thanh khoản. Sự kết hợp giữa cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài và những bất ổn địa chính trị từ xung đột ở Trung Đông đã khiến các doanh nghiệp lẫn người dân Trung Quốc đồng loạt thu hẹp hoạt động vay nợ, ưu tiên tích lũy tiền mặt.

Dữ liệu mới nhất từ Ngân hàng Trung ương Trung Quốc (PBOC) cho biết, tính đến hết tháng 6, khoảng cách chênh lệch giữa tổng lượng tiền gửi và tổng dư nợ cho vay trong hệ thống ngân hàng đã vọt lên mốc 63,81 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 9,4 nghìn tỷ USD). Đây là con số chênh lệch lớn nhất kể từ khi dữ liệu này bắt đầu được theo dõi vào năm 1997. 

Cụ thể, tổng lượng tiền gửi bằng nhân dân tệ tại các ngân hàng đạt 346,44 nghìn tỷ nhân dân tệ vào cuối tháng 6, tăng 8,2% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại, các khoản cho vay chỉ tăng 5,2%, đạt 282,63 nghìn tỷ nhân dân tệ. Đáng chú ý, đây là năm thứ hai liên tiếp tốc độ tăng trưởng tiền gửi vượt qua tốc độ tăng trưởng cho vay trong hệ thống ngân hàng Trung Quốc.

Tình trạng dư thừa tiền mặt xuất phát chủ yếu từ việc triển vọng kinh tế của cả doanh nghiệp lẫn hộ gia đình đều bị phủ bóng bởi sự suy giảm kéo dài của thị trường bất động sản, cộng hưởng với rủi ro địa chính trị gia tăng từ khu vực Trung Đông.

Sự sụt giảm hiện rõ ở chỉ số đầu tư tài sản cố định, bao gồm xây dựng nhà máy và các khoản đầu tư cơ bản khác. Theo Tổng cục Thống kê Trung Quốc (NBS), chỉ số này trong 6 tháng đầu năm đã giảm 5,7% so với cùng kỳ năm ngoái, trong đó đầu tư của khu vực tư nhân giảm 8,5%.

Bên cạnh đó, giá hàng hóa tăng cao làm tăng chi phí mua sắm, khiến các công ty ngần ngại đầu tư mới và chuyển sang tích lũy dự trữ tiền mặt. Trong tháng 6, các khoản cho vay doanh nghiệp trung và dài hạn đã giảm khoảng 40% so với cùng kỳ.

Áp lực còn đến từ cuộc cạnh tranh giá cả ngày càng gay gắt giữa các nhà sản xuất trong nước. Điển hình, hãng Samsung Electronics của Hàn Quốc đã thông báo ngừng bán tivi, điều hòa và tủ lạnh tại Trung Quốc, chính thức rút khỏi thị trường điện tử tiêu dùng của nước này.

Về phía hộ gia đình, xu hướng tiết kiệm vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối. Doanh thu bán lẻ chỉ tăng 1,3% trong nửa đầu năm so với cùng kỳ, giảm tốc đáng kể từ mức tăng 2,4% trong quý 1. Giá cả tăng cao ở các nhu yếu phẩm như xăng dầu đã làm giảm thu nhập khả dụng, khiến nhiều người tiêu dùng phải cắt giảm các khoản chi tiêu không thiết yếu.

Nhu cầu vay tiêu dùng theo đó cũng lao dốc mạnh. Các khoản vay hộ gia đình trung và dài hạn trong nửa đầu năm đã giảm khoảng 80% so với cùng kỳ năm trước, xuống mức thấp nhất kể từ khi có dữ liệu so sánh vào năm 2009.

Doanh số bán nhà trì trệ đã hạn chế nhu cầu vay thế chấp, trong khi giá nhà giảm tạo ra hiệu ứng tài sản tiêu cực kéo dài, tiếp tục ảnh hưởng đến việc mua sắm các hàng hóa lâu bền. Dù chính quyền Bắc Kinh đã triển khai các biện pháp trợ cấp để khuyến khích người dân mua sắm điện thoại thông minh và thiết bị điện tử tiêu dùng khác, nhiều người dân cho biết họ không thấy cần thiết phải thay thế các thiết bị hiện có trong thời gian tới.

Sự giảm tốc của nền kinh tế Trung Quốc đang ngày càng rõ rệt khi Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) quý 2 chỉ tăng 4,3% so với cùng kỳ năm trước, giảm từ mức 5% ở quý trước đó.

Hãng tin Reuters cho biết trong những tháng gần đây, PBOC đã thúc giục một số ngân hàng thương mại tăng cường cho vay. Tại cuộc họp ủy ban chính sách tiền tệ quý 2 diễn ra ngày 4/7, PBOC tái khẳng định sẽ duy trì chính sách tiền tệ "thích ứng phù hợp".

Hiện tại, PBOC coi lãi suất mua lại đảo ngược kỳ hạn 7 ngày là lãi suất chính sách chính, nhưng đã giữ nguyên lãi suất này kể từ đợt giảm 0,1 điểm phần trăm vào tháng 5/2025.

Theo nhận định của một số chuyên gia, căng thẳng gia tăng ở Trung Đông đã làm tăng áp lực lạm phát, khiến PBOC có ít dư địa hơn để thực hiện các biện pháp nới lỏng tiền tệ bổ sung.