Việc lạm dụng kháng sinh cùng thực trạng xử lý chất thải chưa triệt để đang tạo ra một “vòng xoáy nguy hiểm”, không chỉ đe dọa sức khỏe vật nuôi mà còn trực tiếp tấn công hệ miễn dịch của con người. Để xây dựng những thương hiệu thực phẩm sạch và bền vững, ngành chăn nuôi cần một cuộc cách mạng trong tư duy quản lý tổng thể.

“Vòng xoáy nguy hiểm” từ chuồng nuôi đến bàn ăn

Tại Hội nghị Khoa học, Công nghệ Chăn nuôi và Thú y toàn quốc mới đây, các chuyên gia đã rung hồi chuông cảnh báo về những “lỗ hổng” trong quản lý kháng sinh. Chất thải chăn nuôi hiện đang trở thành “kho lưu trữ” khổng lồ của vi khuẩn kháng thuốc.

Số liệu nghiên cứu từ Viện Chăn nuôi và Thú y Việt Nam cho thấy tỷ lệ vi khuẩn kháng Colistin (loại kháng sinh dự phòng cuối cùng trong y tế) tại một số hộ chăn nuôi lợn lên tới hơn 60%. Đáng lo ngại hơn, vi khuẩn kháng thuốc không còn nằm lại ở chuồng trại mà đã lan ra cộng đồng thông qua môi trường và thực phẩm. Thống kê chỉ ra khoảng 28,2% trẻ em nhập viện tại các địa phương chăn nuôi trọng điểm nhiễm vi khuẩn kháng thuốc (CRE), với khả năng kháng từ 4 đến 10 nhóm kháng sinh khác nhau.

Bên cạnh đó, việc tái sử dụng nước thải sau biogas để tưới rau cũng tiềm ẩn rủi ro lớn. Các hệ thống xử lý hiện tại chưa thể loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn Salmonella, khiến mầm bệnh đi thẳng vào cơ thể người qua các loại rau ăn sống.

Mỗi năm, ngành chăn nuôi phát sinh khoảng 61 triệu tấn chất thải rắn và hơn 300 triệu mét khối nước thải. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20% lượng chất thải này được xử lý và tái sử dụng hiệu quả.

Tại nhiều địa phương, phương thức chăn nuôi thả rông hoặc bán chăn thả vẫn chiếm ưu thế. Thói quen phụ thuộc vào kháng sinh để phòng bệnh thay vì cải thiện an toàn sinh học đã khiến thực trạng kháng thuốc trở nên trầm trọng. Có tới hơn 71% hộ chăn nuôi thừa nhận sử dụng kháng sinh như một giải pháp "cứu cánh" duy nhất khi vật nuôi có dấu hiệu bệnh.

Quản trị toàn chuỗi: Chìa khóa nâng tầm thương hiệu sản phẩm

Để giải quyết tận gốc vấn đề, các chuyên gia khẳng định kiểm soát kháng kháng sinh không thể là nỗ lực đơn lẻ của một hộ chăn nuôi hay một ngành hàng. Đó phải là sự hiệp lực trong một chiến lược quốc gia.

1. Quản trị hiệu quả toàn chuỗi giá trị:

Cần siết chặt quy trình từ khâu sản xuất thức ăn công nghiệp, kê đơn thuốc thú y đến thiết lập hệ thống giám sát định kỳ. Thương hiệu sản phẩm chỉ bền vững khi chứng minh được sự minh bạch trong từng mắt xích của chuỗi cung ứng.

2. Tiếp cận theo hướng "Một sức khỏe" (One Health):

Việc xử lý chất thải phải được triển khai đồng bộ từ trang trại đến các cơ sở y tế. Các biện pháp can thiệp mạnh cần hướng tới loại bỏ hoàn toàn các chủng vi khuẩn siêu kháng thuốc để bảo vệ "lá chắn cuối cùng" trong điều trị cho con người.

3. Đổi mới tư duy từ quy mô lớn:

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, cần chuyển từ các đề tài nghiên cứu nhỏ lẻ sang tư duy theo chương trình lớn, gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của thị trường. Việc kiểm soát kháng sinh và cải thiện điều kiện chăn nuôi phải trở thành tiêu chuẩn bắt buộc nếu muốn nông sản Việt vươn tầm quốc tế.

Kháng kháng sinh không còn là lời cảnh báo xa xôi mà đã trở thành thách thức hiện hữu đối với nền nông nghiệp và sức khỏe giống nòi. Sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý, sự minh bạch của doanh nghiệp và trách nhiệm của người chăn nuôi chính là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nền chăn nuôi an toàn, bảo vệ uy tín cho thương hiệu sản phẩm Việt Nam trên bản đồ thực phẩm thế giới.