Từ ngày 1/7/2026, lĩnh vực vật liệu xây dựng sẽ bước vào giai đoạn phát triển mới với việc Chính phủ ban hành Nghị định số 209/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng về quản lý vật liệu xây dựng.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là việc khuyến khích tận dụng đất, đá thải và phế thải phát sinh trong quá trình khai thác, chế biến khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng hoặc sử dụng trực tiếp trong các công trình xây dựng. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực lên nguồn tài nguyên thiên nhiên, đồng thời hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.

Theo quy định, việc sử dụng đất, đá thải và phế thải phải được phân loại, đánh giá chất lượng và mức độ an toàn, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về bảo vệ môi trường cũng như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và chất lượng sản phẩm theo quy định của pháp luật.

Nghị định cũng xác định chiến lược phát triển vật liệu xây dựng là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước định hướng phát triển ngành, lồng ghép các nội dung liên quan vào quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch ngành, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh. Đồng thời, đây cũng là căn cứ để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch đầu tư, sản xuất và sử dụng vật liệu xây dựng theo hướng hiệu quả và bền vững.

Chiến lược phát triển vật liệu xây dựng được xây dựng cho giai đoạn 10 năm, tầm nhìn 30 năm và được rà soát, điều chỉnh định kỳ 5 năm một lần hoặc khi cần thiết. Việc điều chỉnh nhằm bảo đảm cân đối cung - cầu, ổn định thị trường, thích ứng với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và biến đổi khí hậu.

Ở cấp địa phương, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố có trách nhiệm tổ chức lập, điều chỉnh và phê duyệt kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng. Các kế hoạch này phải phù hợp với chiến lược phát triển vật liệu xây dựng quốc gia và quy hoạch tỉnh, đồng thời bảo đảm đáp ứng nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương.

Kế hoạch phát triển vật liệu xây dựng tại địa phương được lập cho thời kỳ 5 năm, định hướng 10 năm và phải được phê duyệt trước ngày 31/3 của năm đầu kỳ kế hoạch. Bên cạnh việc thúc đẩy tái sử dụng phế thải khai khoáng, Nghị định còn khuyến khích đổi mới công nghệ, chế biến sâu nhằm nâng cao giá trị khoáng sản, giảm thất thoát tài nguyên và tăng hiệu quả khai thác, sử dụng nguồn lực.

Đáng chú ý, Nhà nước sẽ áp dụng nhiều cơ chế ưu đãi đối với hoạt động nghiên cứu, đầu tư phát triển và sử dụng vật liệu xây dựng mới, vật liệu tái chế, vật liệu xanh, vật liệu nhẹ, vật liệu thông minh và các loại vật liệu thân thiện với môi trường.

Các tổ chức, cá nhân tham gia vào lĩnh vực này có thể được xem xét hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn hợp pháp, ưu đãi tín dụng theo quy định của pháp luật về các tổ chức tín dụng và bảo vệ môi trường. Đồng thời, các dự án phù hợp còn có thể được hưởng chính sách hỗ trợ lãi suất, hỗ trợ từ các chương trình khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, cũng như các ưu đãi về đất đai và đầu tư.

Theo đánh giá của giới chuyên môn, những chính sách mới sẽ tạo động lực quan trọng thúc đẩy chuyển đổi mô hình phát triển của ngành vật liệu xây dựng từ khai thác theo chiều rộng sang sử dụng hiệu quả tài nguyên, gia tăng tỷ lệ tái chế và ứng dụng công nghệ hiện đại.

Trong bối cảnh nhu cầu vật liệu xây dựng tiếp tục gia tăng cùng với yêu cầu ngày càng cao về phát triển bền vững, việc tận dụng đất, đá thải và phế thải khai khoáng không chỉ mang ý nghĩa về môi trường mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho doanh nghiệp, góp phần hình thành thị trường vật liệu xây dựng xanh và thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.