Ngày 3/2/2026, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 08/2026/TT-BTC với một loạt sửa đổi quan trọng liên quan đến hoạt động giao dịch của nhà đầu tư nước ngoài trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Điểm đáng chú ý nhất là việc cho phép nhà đầu tư nước ngoài thực hiện đặt lệnh thông qua các tổ chức môi giới toàn cầu, thay vì bắt buộc phải mở tài khoản giao dịch trực tiếp tại từng công ty chứng khoán trong nước như trước đây.

Theo quy định mới, các tổ chức kinh doanh chứng khoán nước ngoài được phép đóng vai trò đại diện cho nhà đầu tư, chuyển lệnh trực tiếp vào hệ thống giao dịch của các công ty chứng khoán Việt Nam. Cơ chế này giúp tháo gỡ đáng kể rào cản thủ tục, đặc biệt đối với các quỹ đầu tư lớn vốn đã vận hành theo mô hình giao dịch tập trung thông qua mạng lưới môi giới toàn cầu.

Bộ Tài chính khẳng định, dù lệnh giao dịch được thực hiện thông qua trung gian quốc tế, toàn bộ dòng tiền, chứng khoán và hoạt động thanh toán, lưu ký vẫn được kiểm soát và thực hiện tại Việt Nam theo quy định pháp luật. Cách tiếp cận này nhằm bảo đảm an toàn hệ thống, không làm suy giảm năng lực giám sát của cơ quan quản lý, đồng thời duy trì đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.

Một nội dung khác thu hút sự quan tâm của thị trường là việc hoàn thiện cơ chế giao dịch không ký quỹ trước (Non-Prefunding – NPF). Theo Thông tư 08, trong trường hợp nhà đầu tư nước ngoài là tổ chức không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thanh toán, công ty chứng khoán phải báo cáo ngay với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và các đơn vị liên quan, song không công bố rộng rãi thông tin vi phạm.

Quy định này được thiết kế theo hướng giảm thiểu tác động tâm lý và hạn chế những cú sốc thông tin có thể gây biến động thị trường, đồng thời vẫn bảo đảm cơ quan quản lý nắm bắt đầy đủ rủi ro phát sinh.

Song song với đó, chế tài xử lý vi phạm được quy định rõ ràng và nghiêm khắc. Nhà đầu tư vi phạm nghĩa vụ thanh toán sẽ bị tạm dừng giao dịch theo phương thức NPF trong 7 ngày giao dịch liên tiếp nếu vi phạm lần đầu; thời gian đình chỉ có thể kéo dài tới 180 ngày trong trường hợp tái phạm trong thời gian ngắn.

Đáng chú ý, Thông tư 08 cũng gỡ bỏ giới hạn về danh mục cổ phiếu được phép giao dịch theo phương thức NPF. Trước đây, việc giới hạn này từng tạo ra vướng mắc lớn cho các quỹ đầu tư nước ngoài khi thực hiện chiến lược mô phỏng các chỉ số thị trường như VN-Index, nhất là trong trường hợp cổ phiếu của chính công ty chứng khoán hoặc doanh nghiệp có liên quan nằm trong rổ chỉ số.

Theo quy định mới, công ty chứng khoán vẫn được nhận lệnh NPF đối với các cổ phiếu liên quan, với điều kiện có thỏa thuận chuyển quyền sở hữu cho một công ty chứng khoán khác trong trường hợp phát sinh rủi ro thanh toán. Cơ chế này được đánh giá là linh hoạt hơn, tiệm cận với thông lệ quốc tế, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu kiểm soát rủi ro.

Bên cạnh đó, Thông tư 08/2026/TT-BTC cũng đồng bộ với Nghị định số 245/2025/NĐ-CP khi cho phép công ty quản lý quỹ đầu tư chứng khoán nước ngoài mở hai tài khoản giao dịch riêng biệt tại Việt Nam, phục vụ hoạt động tự doanh và quản lý danh mục đầu tư của khách hàng. Quy định này góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý dòng vốn, tách bạch rõ ràng trách nhiệm và quyền lợi của từng hoạt động đầu tư.

Giới phân tích nhận định, việc cho phép đặt lệnh qua môi giới toàn cầu không chỉ giúp cải thiện trải nghiệm của nhà đầu tư nước ngoài, mà còn trực tiếp đáp ứng các khuyến nghị quan trọng của FTSE Russell trong quá trình đánh giá nâng hạng thị trường. Đây được xem là một trong những điều kiện then chốt để thị trường chứng khoán Việt Nam có cơ hội được xem xét đưa vào rổ chỉ số thị trường mới nổi trong kỳ đánh giá dự kiến vào tháng 9/2026.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện thể chế tài chính và nâng cao chất lượng thị trường vốn, Thông tư 08/2026/TT-BTC được kỳ vọng sẽ tạo ra tác động tích cực, lâu dài, góp phần nâng tầm vị thế của thị trường chứng khoán Việt Nam trên bản đồ đầu tư khu vực và quốc tế.