Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về quản lý thuế. Một trong những điểm mới nổi bật là việc luật hóa các hành vi trốn thuế, thay vì chủ yếu được hướng dẫn tại các văn bản dưới luật như trước đây.

Theo khoản 4 Điều 45 của Luật, hành vi trốn thuế được xác định là việc người nộp thuế cố ý sử dụng các thủ đoạn nhằm làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền được miễn, giảm hoặc hoàn thuế trái quy định.

Để thống nhất trong công tác quản lý, thanh tra và xử lý vi phạm, Luật quy định cụ thể 10 nhóm hành vi bị coi là trốn thuế. Các hành vi này bao gồm việc không thực hiện đăng ký thuế theo quy định; không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp chậm quá 90 ngày dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được miễn, giảm hay hoàn; không phản ánh đầy đủ doanh thu trên sổ kế toán phục vụ việc xác định nghĩa vụ thuế.

Luật cũng xác định hành vi không lập hóa đơn khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ hoặc cố tình ghi giá trị thấp hơn thực tế thanh toán nhằm giảm số thuế phải nộp là hành vi trốn thuế. Bên cạnh đó, việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng sai quy định để xác định không đúng nghĩa vụ thuế; sử dụng tài liệu, chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc khai báo sai thực tế cũng thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm.

Đối với hoạt động xuất nhập khẩu, Luật quy định các hành vi khai báo không đúng thực tế về hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu nhưng không tự nguyện khắc phục bằng việc nộp đủ số thuế phải nộp; cố ý không kê khai hoặc kê khai sai nghĩa vụ thuế; cấu kết với người gửi hàng nhằm trốn thuế đều bị xem là hành vi trốn thuế. Ngoài ra, việc sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế hoặc được xét miễn thuế sai mục đích mà không thông báo với cơ quan thuế khi thay đổi mục đích sử dụng cũng bị xử lý theo quy định của Luật.

Một hành vi khác cũng được đưa vào danh mục là trường hợp người nộp thuế vẫn tiến hành hoạt động kinh doanh trong thời gian đã đăng ký ngừng hoặc tạm ngừng hoạt động nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Theo đánh giá của giới chuyên gia, phần lớn các hành vi nêu trên đã từng được điều chỉnh trong các quy định hiện hành. Tuy nhiên, việc đưa trực tiếp vào Luật Quản lý thuế giúp nâng cao tính minh bạch, tạo sự thống nhất trong áp dụng pháp luật và giúp người nộp thuế dễ dàng tiếp cận các quy định hơn.

So với Luật Quản lý thuế năm 2019, điểm thay đổi quan trọng là trước đây luật chủ yếu quy định nguyên tắc xử lý đối với hành vi trốn thuế, còn các hành vi cụ thể được quy định trong các nghị định xử phạt vi phạm hành chính về thuế. Luật năm 2025 đã hệ thống hóa toàn bộ các hành vi này và nâng lên thành quy định có hiệu lực pháp lý cao hơn.

Việc hoàn thiện quy định về hành vi trốn thuế được xem là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình số. Sự phát triển của thương mại điện tử, nền tảng số và các giao dịch xuyên biên giới khiến phương thức gian lận thuế ngày càng đa dạng, đòi hỏi khung pháp lý phải được cập nhật để đáp ứng yêu cầu quản lý.

Những năm gần đây, ngành Thuế đã đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua triển khai hóa đơn điện tử, xây dựng cơ sở dữ liệu người nộp thuế và ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro. Phương thức quản lý dựa trên dữ liệu giúp cơ quan thuế nâng cao khả năng phát hiện các hành vi che giấu doanh thu, kê khai sai, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp hoặc lợi dụng chính sách ưu đãi thuế.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của các mô hình kinh doanh mới, việc xác định doanh thu, dòng tiền và nghĩa vụ thuế ngày càng phức tạp. Vì vậy, việc quy định cụ thể các hành vi trốn thuế ngay trong Luật được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ hơn cho công tác phòng ngừa, thanh tra và xử lý vi phạm.

Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân, quy định mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn trong việc thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về đăng ký, kê khai thuế, sử dụng hóa đơn, chứng từ hợp pháp cũng như hạch toán kế toán theo đúng quy định. Việc tuân thủ đầy đủ sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý khi cơ quan thuế tăng cường quản lý trên nền tảng dữ liệu điện tử.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc xác định rõ các hành vi trốn thuế sẽ giúp cơ quan quản lý áp dụng thống nhất các biện pháp thanh tra, kiểm tra, truy thu và xử phạt vi phạm hành chính. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra khi có dấu hiệu cấu thành tội trốn thuế theo quy định của pháp luật hình sự.

Với việc có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, Luật Quản lý thuế năm 2025 được kỳ vọng sẽ góp phần hiện đại hóa công tác quản lý thuế, tăng cường chống thất thu ngân sách, nâng cao tính minh bạch của môi trường kinh doanh và tạo nền tảng pháp lý phù hợp với quá trình chuyển đổi số của nền kinh tế Việt Nam.