Đánh thức không gian lịch sử qua các điểm đến

Theo Báo Lạng Sơn, trải qua thời gian, các hiện vật, di tích lịch sử trên địa bàn tỉnh vẫn được gìn giữ như những “nhân chứng” sống động kể chuyện lịch sử. Mỗi hiện vật, dấu tích góp phần nhắc nhớ về lòng yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh của các thế hệ cha anh vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Qua đó, lịch sử được trao truyền gần gũi, sinh động hơn, góp phần bồi đắp niềm tự hào và ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ trong gìn giữ, phát huy truyền thống. Lịch sử đôi khi không bắt đầu từ những trang sách dày hay những con số được ghi trong tài liệu.

Lịch sử có thể bắt đầu từ một hiện vật nhỏ bé được đặt trang trọng trong tủ kính, một bức ảnh đã nhuốm màu thời gian, một lá thư, một vật dụng sinh hoạt hay những đồ dùng từng gắn bó với cuộc đời của người chiến sĩ, cán bộ cách mạng. Có hiện vật còn nguyên vẹn, có hiện vật đã sờn cũ, nhưng giá trị không chỉ nằm ở hình dáng bên ngoài mà còn ở câu chuyện lịch sử phía sau. Với Lạng Sơn - vùng đất biên cương giàu truyền thống lịch sử, cách mạng, những câu chuyện ấy càng trở nên ý nghĩa. Qua các thời kỳ, nhiều địa danh đã ghi dấu những sự kiện quan trọng của dân tộc và phong trào cách mạng, trở thành không gian giáo dục truyền thống cho các thế hệ.

Một điểm đến tiêu biểu là Bảo tàng Khởi nghĩa Bắc Sơn, tọa lạc tại xã Bắc Sơn. Bảo tàng được xây dựng từ năm 1985, mang dáng dấp kiến trúc nhà sàn truyền thống của người Tày, tạo nên không gian giới thiệu, tái hiện những dấu mốc gắn với cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn với trên 800 tài liệu, hiện vật được trưng bày. Nói về ý nghĩa của địa chỉ này, chị Phạm Thị Thanh Hà, thuyết minh viên Bảo tàng Khởi nghĩa Bắc Sơn, Trung tâm Dịch vụ công ích xã Bắc Sơn cho biết, trung bình mỗi năm, bảo tàng đón khoảng 8.000 đến 9.000 lượt khách tham quan. Đây là địa chỉ quan trọng trong giáo dục truyền thống cách mạng, giúp cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh thiếu niên và du khách có thêm cơ hội tìm hiểu, cảm nhận sâu sắc hơn về lịch sử đấu tranh cách mạng của vùng đất Bắc Sơn nói riêng và tỉnh Lạng Sơn nói chung.

Bên cạnh bảo tàng, những di tích lịch sử lại đưa người xem trở về những không gian từng ghi dấu sự kiện, nhân vật lịch sử. Tiêu biểu là Di tích làng Minh Đán và Lân Áng, xã Hưng Vũ, gắn với những dấu mốc trong phong trào cách mạng, thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường và sự hy sinh của Nhân dân các dân tộc Lạng Sơn. Theo các tài liệu lịch sử, ngày 1/10/1940, thực dân Pháp huy động lực lượng từ Bình Gia và Thái Nguyên tiến vào Bắc Sơn đàn áp phong trào khởi nghĩa, tàn sát người dân và đốt cháy 14 ngôi nhà tại làng Minh Đán, còn tại Lân Áng ngày 9/2/1945 đã sát hại đồng chí Hoàng Văn Hán. Năm 2020, Di tích làng Minh Đán và Lân Áng được công nhận là di tích cấp quốc gia.

Đổi mới phương thức để lan tỏa giá trị di sản

Trong nhịp sống hiện đại, khi cách thức tiếp nhận thông tin của người trẻ có nhiều thay đổi, việc đưa lịch sử đến với thế hệ trẻ đặt ra yêu cầu đổi mới cách bảo tồn và phát huy giá trị di tích, hiện vật. Không chỉ gìn giữ nguyên trạng, những “nhân chứng” của lịch sử cần được kể lại bằng những hình thức phù hợp, để người xem có thể hiểu, cảm nhận và hình thành sự gắn bó với những giá trị được lưu giữ thông qua các chuyến tham quan, trải nghiệm, hành trình về nguồn và hoạt động ngoại khóa tại các địa chỉ đỏ giúp học sinh tiếp cận lịch sử ngay tại nơi các sự kiện từng diễn ra một cách trực quan và sinh động nhất.

Chia sẻ về cảm xúc của mình, em Vi Thị Hồng Nhung, lớp 11A4, Trường THPT Hoàng Văn Thụ chia sẻ: "Em thường xuyên được tham gia các hoạt động tham quan, tìm hiểu tại Bảo tàng tỉnh. Tại đây, em được quan sát tận mắt các hiện vật, đặc biệt là những hiện vật lịch sử cách mạng. Qua những lần như vậy, em thấy lịch sử không còn là những dòng chữ khô khan trên sách giáo khoa mà trở nên sinh động, gần gũi hơn, từ đó em hiểu hơn về truyền thống cách mạng của quê hương, sự hy sinh của các thế hệ cha anh, từ đó thêm trân trọng giá trị của hòa bình và có ý thức hơn trong học tập, rèn luyện, góp phần gìn giữ và phát huy truyền thống quê hương".

Cùng với phương thức truyền thống, việc ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn và giới thiệu di sản cũng mở ra những cách tiếp cận mới thông qua việc số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu và tích hợp mã QR. Từ năm 2022 đến nay, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phối hợp với các đơn vị liên quan tiến hành số hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu di sản văn hóa trên địa bàn với 3.440 hiện vật, tư liệu, tài liệu được cập nhật đầy đủ thông tin trên phần mềm. Tuy nhiên, cốt lõi vẫn là giá trị chân thực của di tích, hiện vật và tư liệu lịch sử, đòi hỏi công tác sưu tầm, kiểm kê, nghiên cứu và bảo quản phải được thực hiện thường xuyên và khoa học nhằm đảm bảo tính chính xác tuyệt đối trong quá trình trao truyền cho thế hệ sau.

Về vấn đề này, ông Nông Đức Kiên, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết, hằng năm, Bảo tàng ban hành kế hoạch nghiên cứu, sưu tầm di vật, hiện vật về lịch sử tự nhiên và xã hội của tỉnh để gìn giữ, bảo quản. Bên cạnh đó, đơn vị phối hợp chặt chẽ với một số tổ chức, đoàn thể như hội Cựu chiến binh, thanh niên xung phong… trong công tác sưu tầm hiện vật lịch sử cách mạng nhằm rút ngắn thời gian khảo sát. Đồng thời tích cực vận động quần chúng Nhân dân đóng góp, hiến tặng hiện vật cho bảo tàng.