Trong hành trình khám phá Thủ đô Rabat của Morocco, Lăng vua Mohammed V được xem là một trong những công trình mang tính biểu tượng mà du khách không thể bỏ qua. Tọa lạc bên bờ sông Bou Regreg, đối diện Nhà thờ Hồi giáo Hassan trong khu đi bộ Yacoub al-Mansour, công trình không chỉ mang giá trị lịch sử, văn hóa mà còn được người dân Morocco xem như một “quốc bảo”.

Lăng mộ có diện tích hơn 1.500m², nổi bật với kiến trúc Ả Rập đặc trưng. Công trình sử dụng tường đá trắng kết hợp mái ngói xanh - gam màu gắn liền với quốc kỳ Morocco. Đây là nơi an nghỉ của vua Sultan Mohammed V cùng hai người con là Sultan Hassan II và Hoàng tử Moulay Abdallah.

Theo giới chuyên môn, Lăng Mohammed V là một trong những công trình kiến trúc đẹp nhất Morocco cho đến nay, đồng thời được xem như biểu tượng của thành phố Rabat. Công trình mang đậm phong cách bản địa với những đường nét kiến trúc cầu kỳ, tinh xảo, phản ánh rõ dấu ấn văn hóa và nghệ thuật Morocco.

Ít ai biết rằng phía sau công trình nổi tiếng này lại là dấu ấn của một kiến trúc sư người Việt - ông Eric Võ Toàn.

Eric Võ Toàn tên thật là Võ Toàn Công. Ông sinh ra tại Việt Nam và sớm bộc lộ niềm yêu thích với kiến trúc từ khi còn nhỏ ở Sài Gòn. Năm 1945, do hoàn cảnh gia đình, ông rời quê hương sang Pháp mưu sinh. Theo nhiều tư liệu được đăng tải trên Luxuo và một số tài liệu lưu trữ của Pháp, hành trình sang châu Âu của ông kéo dài nhiều tháng bằng tàu viễn dương trong điều kiện khó khăn.

Đặt chân tới Paris năm 1946, chàng thanh niên Việt Nam gần như không có chỗ dựa. Không bằng cấp, không người thân, ông vừa lao động kiếm sống vừa theo đuổi việc học. Sau nhiều năm nỗ lực, ông thi đỗ vào Trường Mỹ thuật Paris, một trong những cơ sở đào tạo nghệ thuật và kiến trúc danh giá nhất nước Pháp thời bấy giờ. Theo nguồn tư liệu từ Luxuo dẫn lại hồ sơ lưu trữ tại Pháp, Eric Võ Toàn từng tiến rất gần tới giải thưởng kiến trúc Roma năm 1954 - giải thưởng danh giá dành cho các kiến trúc sư trẻ tại châu Âu.

Tuy nhiên, bối cảnh chính trị thay đổi sau thất bại của Pháp tại Điện Biên Phủ đã ảnh hưởng lớn đến con đường sự nghiệp của ông. Việc từ chối nhập quốc tịch Pháp khiến Eric Võ Toàn không được trao giải thưởng dù được đánh giá cao về chuyên môn, đồng thời gặp nhiều khó khăn trong quá trình tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp.

Dấu ấn trí tuệ Việt vang danh trên bản đồ kiến trúc toàn cầu

Bước ngoặt lớn đến vào năm 1961 khi ông được giao thiết kế gian hàng Việt Nam tại Hội chợ quốc tế Casablanca, Morocco. Thiết kế mang đậm dấu ấn phương Đông đã thu hút sự chú ý của vua Hassan II trong lần ghé thăm hội chợ. Sau cuộc gặp trực tiếp, nhà vua đề nghị Eric Võ Toàn thiết kế lăng tưởng niệm vua Mohammed V.

Theo nhiều tài liệu được công bố trên báo chí Pháp và Morocco, khi được hỏi về ý tưởng thiết kế, Eric Võ Toàn đã xin một tờ tiền 5 Dirhams có in hình tháp Hassan cùng khoảng đất trống phía trước. Ông nói với vua Hassan II: “Xin Đức vua hãy đưa tôi tờ 5 Dirhams, tôi sẽ ngay lập tức đưa cho ngài thứ mà ngài cần”. Chưa đầy 30 phút sau, bản phác thảo đầu tiên của công trình đã hoàn thành.

Sau khi được Hoàng gia Morocco phê duyệt, Eric Võ Toàn được bổ nhiệm làm Tổng công trình sư phụ trách dự án lăng Mohammed V. Công trình được triển khai trong suốt 14 năm với sự tham gia của hơn 400 nghệ nhân và thợ thủ công Morocco do chính ông tuyển chọn.

Theo các tài liệu kiến trúc được lưu trữ tại Morocco và giới thiệu trên Luxuo, lăng Mohammed V được xây dựng bằng đá cẩm thạch trắng nhập từ Italia. Phần mái công trình sử dụng ngói xanh hình kim tự tháp, màu sắc biểu trưng của Morocco. Nội thất nổi bật với hệ thống thư pháp Ả Rập, hoa văn chạm khắc thủ công và các chi tiết trang trí bằng vàng, đồng được thực hiện công phu.

Toàn bộ nền đá xám bên trong công trình cũng được nhập từ Italia theo yêu cầu của vua Hassan II. Khu vực trung tâm đặt thi hài vua Mohammed V trên nền đá cẩm thạch xanh, trong khi hai góc còn lại là nơi an nghỉ của hai hoàng tử Morocco, trong đó có Hoàng tử Moulay Abdallah.

Nhiều chuyên gia kiến trúc Morocco đánh giá lăng Mohammed V là một trong những công trình lộng lẫy và có giá trị biểu tượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại của quốc gia này. Công trình hiện nằm trong quần thể lịch sử Rabat được UNESCO ghi danh là Di sản thế giới năm 2012.

Dấu ấn của Eric Võ Toàn tại Morocco không chỉ gắn với một công trình kiến trúc nổi tiếng mà còn trở thành câu chuyện đặc biệt về một người Việt Nam tạo dựng tên tuổi trên trường quốc tế bằng tài năng và sự kiên trì.