Hoạt động xuất nhập khẩu

Theo báo cáo, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam trong quý I/2020 chưa bị tác động nhiều bởi đại dịch Covid-19. Dịch bệnh mới chỉ tác động tới hoạt động trao đổi thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc, đặc biệt là đối với nhóm hàng nông, thủy sản qua các cửa khẩu .

Bước sang quý II, hoạt động thương mại Việt Nam đã có nhiều ảnh hưởng tiêu cực trên nhiều mặt bởi tình hình dịch bệnh có diễn biến phức tạp trên thế giới. Nhiều nền kinh tế lớn phải đóng cửa biên giới, kinh tế quốc tế suy giảm, đánh dấu sự tụt giảm về khả năng tăng trưởng tại nhiều quốc gia.

Hàng hóa tồn tại các cảng biển, cửa khẩu do ảnh hưởng bởi dịch Covid-19. Ảnh minh họa.

Tại thời điểm hiện tại, dịch bệnh tác động trực tiếp đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam ở một số điểm như: nhu cầu hàng hóa sụt giảm mạnh, ảnh hưởng từ hoạt động giao thương hạn chế, hoạt động thông quan hàng hóa khó khăn hơn, tăng thêm thời gian và chi phí, vấn đề nguồn lao động và sức khỏe của doanh nghiệp, giá hàng hóa sụt giảm ảnh hưởng đến kim ngạch xuất khẩu. Đặc biệt, lệnh giãn các xã hội của Thủ tướng Chính phủ để ngăn ngừa sự lây lan của dịch bệnh Covid-19 trong công đồng cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động giao thương trong nước, trong nội các vùng miền.Cụ thể hoạt động xuất nhập khẩu 4 tháng năm 2020 như sau:

Về xuất khẩu

Kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam trong tháng 4/2020 ước đạt 17,6 tỷ USD, giảm mạnh 27,1% so với tháng 3/2020 và giảm 13,9% so với cùng kỳ năm 2019. Trong tháng 4/2020, kim ngạch xuất khẩu của khối doanh nghiệp trong nước đạt 6,5 tỷ USD, giảm 14,4% so với tháng 3/2020 và tăng 1,3% so với cùng kỳ năm 2019. Kim ngạch xuất khẩu của khối doanh nghiệp FDI cũng giảm 33,0% so với tháng 3/2020 và giảm 20,8% so với cùng kỳ, đạt 11,1 tỷ USD (bao gồm cả dầu thô).

Mặc dù chịu ảnh hưởng của dịch Covid-19, nhưng tính chung 4 tháng đầu năm 2020, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt gần 80,9 tỷ USD, tăng 2,0% so với cùng kỳ năm 2019. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của khối doanh nghiệp trong nước vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng hai con số, tăng 13,2% so với cùng kỳ năm 2019, đạt 26,7 tỷ USD.

Các mặt hàng giữ được đà tăng trưởng trong 4 tháng đầu năm 2020.

Đầu tháng 2, do dịch Covid-19 bùng phát mạnh mẽ tại Trung Quốc - thị trường xuất khẩu nông, thủy sản lớn nhất của Việt Nam đã khiến cho kim ngạch xuất khẩu trong nước mặ hàng này bị giảm mạnh. Những mặt hàng bị ảnh hưởng nhiều nhất là cao su giảm 34,7% về lượng và 30,6% về kim ngạch so với cùng kỳ năm 2019; kim ngạch xuất khẩu rau quả giảm 12,5%; thủy sản giảm 8,0%. Bên cạnh đoa, ghi nhận sự tăng trưởng của một số mặt hàng nông sản chủ đạo như: Kim ngạch xuất khẩu gạo tăng 11,2%; hạt điều tăng 5,5%; cà phê tăng 5,3%; sắn và các sản phẩm từ sắn tăng 2,0%.

Nhóm hàng nhiên liệu và khoáng sản giảm 22,8% so với cùng kỳ năm ngoái. Kim ngạch xuất khẩu xăng dầu các loại và quặng, khoáng sản giảm mạnh lần lượt là 32,6% và 25,1% so với 4 tháng năm 2019. Riêng xuất khẩu dầu thô tăng 24,1% về lượng nhưng giảm 17,3% về giá trị do giá dầu thô trên thế giới không ngừng sụt giảm bởi tác động từ dịch bệnh và quyết định tạm dừng các chuyến bay của các quốc gia có dịch trên thế giới.

Nhóm hàng công nghiệp chế biến vẫn ghi nhận sự tăng trưởng ở một số mặt hàng như: Kim ngạch xuất khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng 26,0% so với cùng kỳ năm 2019; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng tăng 27,4%; gỗ và sản phẩm gỗ tăng 5,1%; sản phẩm từ sắt thép tăng 1,1%... Các mặt hàng như: Linh kiện điện tử, vải sợi, may mặc cũng ghi nhận sự sụt giảm so với cùng kỳ.

Thị trường xuất khẩu hàng hóa trong tháng 4 với các nước đối tác lớn của Việt Nam cũng đều ghi nhận đều sự sụt giảm so với tháng trước đặc biệt là thị trường ASEAN giảm 35,5% so với tháng 3/2019; Trung Quốc giảm 12,0%; Nhật Bản giảm 20,6%; Hàn Quốc giảm 16,5%; EU giảm 32,2%; Hoa Kỳ giảm 25,9%...

Nhìn chung, đến thời điểm hiện tại, Hoa Kỳ vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 20,16 tỷ USD, tăng 12,9% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp đến là thị trường Trung Quốc đạt 12,72 tỷ USD, tăng 22,4%. Thị trường EU đạt 10,63 tỷ USD, giảm 9,1%. Thị trường ASEAN đạt 7,72 tỷ USD, giảm 9,0%. Nhật Bản đạt 6,44 tỷ USD, tăng 5,3%. Hàn Quốc đạt 6,18 tỷ USD, giảm 1,0%.

Về Nhập khẩu

Báo cáo cũng nêu rõ, kim ngạch nhập khẩu tháng 4 đạt 18,5 tỷ USD, giảm 16,4% so với tháng trước, giảm 11,4% so với cùng kỳ năm 2019. Trong đó, khối doanh nghiệp có 100% vốn trong nước đạt kim ngạch nhập khẩu đạt 8,4 tỷ USD, giảm 8,7% so với tháng 3/2020, giảm 9,8% so với cùng kỳ; Khối doanh nghiệp FDI nhập khẩu 10,1 tỷ USD, giảm 21,8% so với tháng 3/2020 và giảm 12,7% so với cùng kỳ.

Kim ngạch xuất nhập khẩu 4 tháng đầu năm 2020 chưa đạt như kế hoạch đề ra. Ảnh minh họa.

Tính chung 4 tháng đầu năm 2020, kim ngạch nhập khẩu cả nước đạt 78,08 tỷ USD, giảm 0,3% so với cùng kỳ (cùng kỳ tăng 10,7%). Trong đó, kim ngạch nhập khẩu của khối doanh nghiệp trong nước đạt 33,14 tỷ USD, giảm 0,4% so với cùng kỳ năm 2019. Kim ngạch nhập khẩu của khối doanh nghiệp FDI đạt 44,94 tỷ USD, giảm 0,2% so với cùng kỳ năm 2019.

Về nhóm hàng, nhóm hàng hóa cần nhập khẩu 4 tháng đầu năm chiếm 88,2% tổng kim ngạch hàng hóa nhập khẩu với kim ngạch đạt 68,9 tỷ USD, giảm 0,1% so với cùng kỳ năm 2019. Trong đó, máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện vẫn là mặt hàng có kim ngạch nhập khẩu đạt kim ngạch cao nhất, đạt 17,59 tỷ USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm 2019.

Trái lại, kim ngạch nhập khẩu một số mặt hàng phục vụ ngành may mặc và một số ngành khác lại giảm đáng kể trong 4 tháng đầu năm nay như: Vải các loại giảm 12,7%; nguyên phụ liệu dệt, may, da giày giảm 8,3%; thức ăn gia súc và nguyên liệu giảm 13,5%; xăng dầu các loại giảm 41,7%.

Trung Quốc vẫn được đánh giá là thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 22,38 tỷ USD, giảm 1,6% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp theo là thị trường Hàn Quốc đạt 14,4 tỷ USD, giảm 4,6%. Thị trường ASEAN đạt 9,52 tỷ USD, giảm 11,4%. Nhật Bản đạt 6,48 tỷ USD, tăng 11,8%. Hoa Kỳ đạt 4,76 tỷ USD, tăng 10,5%. Thị trường EU đạt 4,58 tỷ USD, tăng 10,7%.

Cán cân thương mại

Tháng 4, Việt Nam ước tính nhập siêu 940 triệu USD. Tính chung 4 tháng năm 2020, cán cân thương mại tiếp tục xuất siêu 2,78 tỷ USD cao hơn nhiều so với con số thặng dư đạt 983 triệu USD của 4 tháng đầu năm 2019. Trong đó, khối doanh nghiệp FDI xuất siêu 9,2 tỷ USD, trong khi khối doanh nghiệp trong nước lại nhập siêu 6,4 tỷ USD.

Biểu đồ thống kê hoạt động xuất nhập khẩu và cán cân xnk qua các năm từ 2011 - 2019. Nguồn Tổng cục Thống kê.

Như vậy, sau khi đạt mức tăng trưởng khá tích cực trong quý I/2020, hoạt động thương mại của Việt Nam trong tháng 4/2020 đã bắt đầu chịu tác động mạnh mẽ từ đại dịch Covid-19. Những ảnh hưởng tiêu cực của dịch Covid-19 được dự báo sẽ tác động rõ nét hơn tới hoạt động thương mại của Việt Nam trong quý II/2020. Hiện nay, dịch bệnh vẫn đang hoành hành tại một số thị trường đối tác thương mại lớn của Việt Nam là Mỹ, EU, Nhật Bản... Theo dự đoán, nếu dịch bệnh được khống chế trong quý II/2020, thì khả năng xuất khẩu sẽ tăng trở lại trong nửa cuối năm 2020 nhờ nhu cầu tiêu thụ trên thế giới tăng trở lại cộng với những lợi thế cạnh tranh khi Hiệp định EVFTA chính thức có hiệu lực.

Thương mại nội địa

Dịch Covid-19 xảy ra kéo theo ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động thương mại, dịch vụ trong tháng 4 năm 2020. Hoạt động mua sắm hàng hóa, chi tiêu của người tiêu dùng giảm mạnh, nhiều cơ sở lưu trú, ăn uống, lữ hành phải tạm đóng cửa trong thời gian giãn cách xã hội. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tháng 4 ước tính đạt 293,9 nghìn tỷ đồng, giảm 20,52% so với tháng trước và giảm 26% so với cùng kỳ năm trước (cùng kỳ năm 2019 tăng 10,3%).

Thương mại nội địa đang dần hồi phục sau đại dịch

Theo báo cáo, doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt 257,39 nghìn tỷ đồng, giảm 13,45% và giảm 15,31%; doanh thu dịch vụ lưu trú, ăn uống đạt 16,8 nghìn tỷ đồng, giảm 50,4% và giảm 64,72%; doanh thu du lịch lữ hành đạt 88 tỷ đồng, giảm 97,55% và giảm 45,17%; doanh thu dịch vụ khác đạt 19,65 nghìn tỷ đồng, giảm 47,24% và giảm 53,34%.

Tính chung 4 tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng ước tính đạt 1.519,9 nghìn tỷ đồng, giảm 4,27% so với cùng kỳ năm trước. (Tốc độ tăng tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 4 tháng các năm 2015-2019 lần lượt là: 10,7%; 10%; 10%; 11,3%; 11,9%).

Một số giải pháp trọng tâm trong thời gian tới

Bộ Công Thương đã đề xuất một số giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, thúc đẩy kim ngạch xuất khẩu trong thời gian tới.

Đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án công nghiệp trọng điểm nhằm đóng góp vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.

Đẩy mạnh doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu nguyên phụ liệu cho các ngành như dệt may, giày da... vừa phục vụ nhu cầu trong nước, vừa xuất khẩu. Thu hút các dự án dệt nhuộm lớn để sản xuất sợi, vải đáp ứng yêu cầu xuất xứ của các FTA.

Yêu cầu ngành điện đảm bảo nguồn điện cung cấp cho thị trường, đảm bảo vận hành ổn định, an toàn hệ thống điện và thị trường điện, đáp ứng nhu cầu điện trong các tháng mùa khô quý II/2020.

Xây dựng nhiều chương trình xúc tiến thương mại, hợp tác đầu tư, tìm thị trường mới cho các mặt hàng công nghiệp, nông sản, thủy sản Việt Nam. Đẩy mạnh áp dụng công nghệ thông tin vào hoạt động xuất nhập khẩu. Thúc đẩy giao thương với Trung Quốc thông qua các cửa khẩu, giải quyết thủ tục nhanh, gọn thông quan hàng hóa tránh ùn tắc khu vực biên giới.

Tăng cường phối hợp với hệ thống các Thương vụ, Trung tâm Xúc tiến thương mại Việt Nam ở nước ngoài. Đẩy nhanh tiến trình, thủ tục, sớm hoàn thành việc trình phê chuẩn Hiệp định EVFTA. Tập trung hoàn thiện việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn EVFTA để có hiệu lực ngay khi Hiệp định được thực thi.

Linh Hương