Áp lực thuế quan cùng các rào cản thương mại

Tháng 7 năm 2026, xuất khẩu thủy sản của Việt Nam đạt gần 1,02 tỷ USD, tăng 4,8% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế 7 tháng đầu năm, tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành đạt gần 6,78 tỷ USD, tăng 11,5%. Kết quả này tiếp tục củng cố triển vọng hoàn thành mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD trong cả năm. Tuy nhiên, đà tăng trưởng trong tháng 7 đã chậm lại đáng kể, cho thấy giai đoạn thuận lợi nhất có thể đã qua khi mức tăng chung chỉ còn 4,8%, xuất khẩu cá tra giảm 6,1% và nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu, Hàn Quốc, Trung Đông đồng loạt ghi nhận mức giảm hai con số.

Thách thức lớn nhất hiện nay đến từ thị trường Hoa Kỳ sau quyết định của Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ ngày 23 tháng 7. Theo đó, thủy sản Việt Nam thuộc nhóm chịu thuế Section 301 ở mức 12,5%, áp dụng từ ngày 24 tháng 7. Mức thuế này cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với mức 10% áp dụng đối với Ecuador, Ấn Độ và Indonesia. Sự chênh lệch này tác động trực tiếp đến các hợp đồng tôm đông lạnh có biên lợi nhuận thấp. Khi cộng dồn với thuế tối huệ quốc và nghĩa vụ chống bán phá giá, mức thuế mới sẽ khiến các nhà nhập khẩu Hoa Kỳ yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam giảm giá, chia sẻ chi phí thuế hoặc chỉ ký các hợp đồng ngắn hạn.

Mặt hàng tôm đạt gần 2,78 tỷ USD sau 7 tháng, tăng 12,6% và chiếm 41% tổng kim ngạch toàn ngành. Tuy nhiên, riêng tháng 7 chỉ đạt hơn 428 triệu USD, tăng 4,5%. Áp lực lớn nhất đối với tôm Việt Nam đến từ Ecuador khi nguồn cung của quốc gia này tăng mạnh ở cả tôm nguyên đầu, tôm bỏ đầu, bóc vỏ và các sản phẩm chế biến. Sự chuyển dịch từ vai trò nhà cung cấp giá thấp sang cạnh tranh trực tiếp ở phân khúc giá trị gia tăng đang khiến tôm chân trắng và tôm sú của Việt Nam phải đối mặt với sức ép cạnh tranh ngày càng gay gắt tại Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Nhật Bản.

Đối với cá ngừ, kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đạt gần 524 triệu USD, giảm 1,4%; riêng tháng 7 đạt hơn 69 triệu USD, giảm nhẹ 0,1%. Ngành hàng này đang chịu tác động kép từ thuế Section 301 và Đạo luật Bảo vệ động vật có vú trên biển của Hoa Kỳ. Hiện Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ vẫn chưa công nhận tương đương đối với một số nghề khai thác, buộc các lô hàng liên quan phải bổ sung Chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu. Trong khi đó, tại Liên minh châu Âu, việc bắt buộc áp dụng hệ thống CATCH từ đầu năm 2026 cùng quy định về xuất xứ theo EVFTA đã làm gia tăng nguy cơ chậm thông quan, kéo theo nhiều chi phí tuân thủ phát sinh đối với doanh nghiệp xuất khẩu trong nước.

Chủ động khai thác cơ hội cùng các giải pháp linh hoạt

Điểm sáng lớn nhất của ngành thủy sản hiện nay đến từ thị trường Trung Quốc và Hong Kong với kim ngạch tháng 7 đạt hơn 267 triệu USD, tăng 24,7%. Lũy kế 7 tháng, xuất khẩu sang thị trường này đạt gần 1,74 tỷ USD, tăng 34,5%, qua đó bù đắp đáng kể sự sụt giảm tại nhiều khu vực khác. Theo đánh giá của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, nhu cầu mạnh đối với tôm hùm, tôm chân trắng, cá tra và cua ghẹ tại Trung Quốc là động lực quan trọng giúp ngành duy trì đà tăng trưởng. Bên cạnh đó, xuất khẩu cua ghẹ và giáp xác cũng tăng 51,1% trong tháng 7, đạt hơn 41 triệu USD nhờ Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Hoa Kỳ cấp lại công nhận tương đương cho nghề ghẹ bơi từ ngày 11 tháng 5 năm 2026.

Đối với cá tra, dù kim ngạch tháng 7 đạt gần 184 triệu USD, giảm 6,1%, nhưng lũy kế 7 tháng vẫn đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng 8,8%. Thị trường châu Âu đang mở ra cơ hội đáng chú ý khi giá các loại cá thịt trắng như cá tuyết Đại Tây Dương, haddock và cá minh thái tiếp tục duy trì ở mức cao do hạn ngạch thấp, chi phí khai thác tăng và nguồn cung thiếu ổn định. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam nhận định, sự thiếu hụt nguồn cung cá thịt trắng khai thác đang buộc các nhà chế biến châu Âu cân nhắc sử dụng cá tra Việt Nam trong các sản phẩm chế biến sẵn.

Để tận dụng cơ hội này, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chuẩn về chứng nhận bền vững, duy trì màu thịt ổn định và đẩy mạnh xuất khẩu các sản phẩm cắt phần, tẩm bột. Ở góc độ chính sách, Việt Nam đã ban hành quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ đầu tháng 9 năm 2026. Đây được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để Việt Nam tiếp tục đàm phán với phía Hoa Kỳ nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong thương mại. Bên cạnh đó, các thị trường như Nhật Bản và khối CPTPP vẫn duy trì đà tăng trưởng ổn định, với kim ngạch lần lượt đạt hơn 144 triệu USD và hơn 1,78 tỷ USD sau 7 tháng.

Dù đà tăng trưởng trong những tháng cuối năm có thể thấp hơn mức 11,5% hiện tại, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam vẫn khẳng định mục tiêu xuất khẩu trên 12 tỷ USD trong năm 2026 hoàn toàn khả thi nếu doanh nghiệp chủ động đa dạng hóa thị trường, kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc nguyên liệu và nâng cao năng lực cạnh tranh. Đồng thời, việc mở rộng xuất khẩu sang các thị trường mới như Nga, Ai Cập, Israel và Philippines cũng sẽ góp phần bù đắp kim ngạch, giảm bớt áp lực và tạo dư địa tăng trưởng bền vững cho ngành thủy sản Việt Nam.