Rào cản về quy mô sản xuất và tiêu chuẩn hàng hóa

Dù số lượng sản phẩm OCOP tăng trưởng mạnh mẽ, đạt hơn 20.000 sản phẩm vào tháng 4/2026, nhưng thực tế cho thấy sự phát triển này vẫn chưa thực sự đồng đều về chất lượng chiều sâu. Tại TP. Hồ Chí Minh, dù sở hữu tới 1.032 sản phẩm OCOP nhưng có đến hơn 90% sản phẩm chỉ dừng lại ở phân hạng 3 sao. Thành phố vẫn đang thiếu vắng những sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia để khẳng định vị thế dẫn đầu. Sự chênh lệch này phản ánh lỗ hổng trong việc chuẩn hóa chất lượng và năng lực sản xuất của các chủ thể. Phần lớn các đơn vị tham gia OCOP vẫn có xuất phát điểm từ cơ sở nhỏ lẻ, hộ gia đình, dẫn đến khả năng đáp ứng đơn hàng lớn và duy trì nguồn cung ổn định trở nên khó khăn khi tiến quân vào hệ thống siêu thị khắt khe.

Đề cập đến vấn đề này, ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường bày tỏ sự tiếc nuối khi TP. Hồ Chí Minh chưa có sản phẩm 5 sao. Theo ông Tiến, đây là điều đáng tiếc đối với một địa phương có dư địa lớn về cả tài nguyên lẫn thị trường tiêu thụ. Ông chỉ ra rằng, giá trị gia tăng thấp do dừng ở chế biến thô chính là điểm hạn chế đòi hỏi thành phố cần có những chiến lược đầu tư mạnh mẽ hơn vào công nghệ chế biến sâu để nâng cao sức cạnh tranh thực tế.

Trong khi đó, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực thực phẩm TP. Hồ Chí Minh, nhận định rằng thị trường nội địa với 100 triệu dân chính là "bài kiểm tra" khắt khe nhất đối với doanh nghiệp. Theo bà Chi, nếu doanh nghiệp không thể vượt qua những tiêu chuẩn tại sân nhà thì rất khó để vươn ra biển lớn. Việc giữ vững và phát triển thị trường trong nước không nên chỉ xem là giải pháp mang tính ngắn hạn trong bối cảnh xuất khẩu biến động, mà cần phải được xác lập như một chiến lược phát triển bền vững và dài hạn.

Bên cạnh áp lực về sản lượng, bài toán về tiêu chuẩn kỹ thuật cũng là một rào cản ngăn bước nông sản Việt. Nhiều sản phẩm dù có chất lượng cốt lõi tốt nhưng lại chưa được chuẩn hóa về mặt nhãn mác cũng như các quy định về truy xuất nguồn gốc. Việc thiếu hụt các chứng nhận về an toàn thực phẩm khiến việc tiếp cận các kênh phân phối chuyên nghiệp trở nên xa vời. Do đó, việc nâng cao năng lực chuẩn hóa không chỉ giúp sản phẩm bám trụ trên kệ hàng mà còn là cách để tôn vinh tài nguyên bản địa một cách chuyên nghiệp hơn.

Chiến lược chuẩn hóa và nâng tầm giá trị thương hiệu

Để vượt qua những thách thức, các doanh nghiệp OCOP buộc phải thay đổi tư duy từ "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất cái thị trường cần". Việc nâng cấp từ 3 sao lên 4 sao và hướng tới 5 sao không chỉ đơn thuần là thay đổi thứ hạng trên giấy chứng nhận, mà là một cuộc cách mạng về công nghệ và quản trị. Các chủ thể cần tập trung vào khâu chế biến sâu để tạo ra những sản phẩm có tính tiện lợi cao, phù hợp với nhịp sống đô thị. Sự đồng hành của các nhà bán lẻ chính là đòn bẩy quan trọng để đặc sản vùng miền thay đổi diện mạo, thông qua việc ưu tiên không gian trưng bày và hỗ trợ hoàn thiện quy trình từ truy xuất nguồn gốc đến cải tiến bao bì.

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, nhấn mạnh rằng chương trình OCOP trong bối cảnh nông nghiệp đô thị hiện đại phải gắn liền với chuỗi giá trị và công nghệ cao. Theo ông Thạnh, thành phố luôn khuyến khích các chủ thể mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất, đầu tư vào thiết bị máy móc hiện đại và cải tiến mẫu mã bao bì để khẳng định thương hiệu. Việc nâng cao năng lực cho các chủ thể không chỉ góp phần chuẩn hóa sản phẩm mà còn giúp tạo ra một hệ sinh thái hàng hóa đa dạng, có sức chống chịu tốt trước những biến động.

Khẳng định vai trò kết nối, ông Nguyễn Ngọc Thắng, Phó Tổng Giám đốc Saigon Co.op, cho biết đơn vị đang tích cực đẩy mạnh việc luân chuyển đặc sản giữa các vùng miền thông qua hệ thống hơn 800 điểm bán. Ông Thắng chia sẻ rằng, bằng cách đưa đặc sản miền Nam ra miền Bắc và ngược lại, Saigon Co.op mong muốn mọi người dân đều được tiếp cận tinh hoa của mọi miền đất nước. Qua đó, nhà bán lẻ này không chỉ hỗ trợ tiêu thụ mà còn trực tiếp giúp các hợp tác xã gia tăng năng lực sản xuất, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của kênh phân phối hiện đại.

Dưới góc độ doanh nghiệp thực tiễn, bà Nguyễn Ngọc Hương, Giám đốc điều hành Công ty Thiên Nhiên Việt, chia sẻ rằng nhờ ứng dụng công nghệ sấy lạnh giữ trọn chất lượng và tận dụng hệ thống bán lẻ hiện đại, sản phẩm của công ty đã tăng trưởng ấn tượng 30% tại siêu thị. Theo bà Hương, khi sản phẩm được chuẩn hóa và đạt chứng nhận OCOP, người tiêu dùng sẽ cảm thấy yên tâm hơn rất nhiều về nguồn gốc. Điều này minh chứng rõ nhất cho việc khi giải được bài toán về tiêu chuẩn chất lượng, cánh cửa thị trường sẽ tự động rộng mở.

Cùng quan điểm, ông Lư Nguyễn Xuân Vũ, Tổng Giám đốc Công ty Xuân Nguyên cho biết, nhờ nhận diện sản phẩm OCOP và nhiều chứng nhận quốc tế khác, sản phẩm của đơn vị ngày càng có chỗ đứng vững trên thị trường. Theo ông Vũ, đơn vị luôn tập trung vào chất lượng để người tiêu dùng thấy sản phẩm nội địa không hề thua kém ngoại nhập, đồng thời kiểm soát chi phí để đưa sản phẩm phù hợp đến tay người dùng. Đây chính là chìa khóa để nông sản Việt bứt phá và định vị giá trị đặc sản vùng miền trên bản đồ tiêu dùng hiện đại.