Lộ trình đẩy sớm và ưu thế về giá bán

Tại dự thảo sửa đổi Thông tư 50, Bộ Công Thương đã đề xuất đẩy nhanh lộ trình đưa xăng E10 (loại nhiên liệu pha 10% ethanol vào xăng khoáng) vào bán rộng rãi trên cả nước từ ngày 30/4 thay vì ngày 1/6 như kế hoạch cũ. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới diễn biến phức tạp do xung đột địa chính trị, việc triển khai sớm E10 được xem là yêu cầu cấp thiết.

Về mặt chủ trương, Bộ Công Thương nhấn mạnh: “Đẩy nhanh việc sử dụng xăng E10 tại Việt Nam giúp đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh hiện nay đòi hỏi kết hợp đồng bộ giữa nguồn cung, chính sách và điều hành thị trường. Triển khai hiệu quả xăng E10 sẽ góp phần giảm phụ thuộc nhập khẩu, ổn định thị trường và nâng cao tự chủ năng lượng quốc gia”.

Đối với người tiêu dùng, điểm thu hút lớn nhất của việc chuyển đổi này nằm ở mức giá. Thực tế, tại kỳ điều hành chiều 9/4, PVOIL và Petrolimex đã niêm yết giá xăng E10 ở mức 23.070 đồng/lít. Với mức giá này, xăng E10 hiện đang rẻ hơn xăng khoáng RON95-III là 470 đồng/lít.

Chia sẻ về phương án quản lý giá nhằm tạo đà cho xăng sinh học, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết: "Thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu và tiến hành điều hành giá xăng sinh học theo các quy định hiện hành, cụ thể là các nghị định về xăng dầu".

Đại diện Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, ông Đào Duy Anh cũng thông tin thêm về tính cấp bách của lộ trình: "Thủ tướng giao Bộ Công Thương xem xét việc chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng sinh học E10 ngay trong tháng 4. Thực hiện chỉ đạo này, Bộ đã làm việc với các thương nhân đầu mối, yêu cầu báo cáo mức độ sẵn sàng trong việc chuyển đổi sang xăng sinh học".

Bài toán nguồn cung ethanol và hạ tầng phối trộn

Nhu cầu tiêu thụ xăng ở nước ta hiện duy trì quanh mức 1 triệu m3/tháng. Khi E10 được bán đại trà, lượng ethanol (E100) cần thiết để phối trộn ước tính rơi vào khoảng 92.000 - 110.000 m3/tháng. Tuy nhiên, năng lực sản xuất nội địa đang là một nút thắt lớn.

Việt Nam hiện có 6 nhà máy sản xuất nhiên liệu sinh học, nhưng chỉ có 4 nhà máy đang vận hành (Đồng Nai, Quảng Nam, Đắk Tô, Dung Quất) cung ứng khoảng 27.000 m3/tháng. Ngay cả khi 2 nhà máy còn lại (Bình Phước, Đắk Nông) hoàn tất tái cơ cấu, tổng công suất cũng chỉ đáp ứng được gần một nửa nhu cầu (khoảng 44.000 m3/tháng). Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp sẽ phải lên kế hoạch nhập khẩu trung bình 75.000 m3 ethanol mỗi tháng để bù đắp thiếu hụt.

Ông Đào Duy Anh nhận định có 3 khía cạnh then chốt quyết định sự thành công của lộ trình: "Yếu tố đầu tiên là nguồn cung nhiên liệu sinh học. Yếu tố thứ hai là điều kiện pháp lý và hạ tầng. Yếu tố thứ ba là mức độ sẵn sàng của hệ thống phân phối, tức các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu".

Về mặt hạ tầng, tính đến 31/3, cả nước có 12/26 thương nhân đầu mối có đầu tư trạm phối trộn. Trong đó, 3 doanh nghiệp đã được cấp phép (tổng công suất 700.000 m3/tháng) và 9 doanh nghiệp đang chờ hoàn thiện thủ tục. Nếu toàn bộ được cấp phép, công suất phối trộn hoàn toàn có thể vượt 1,15 triệu m3/tháng, dư sức đáp ứng nhu cầu thị trường.

Thách thức từ hệ thống phân phối và tâm lý người tiêu dùng

Dù những "ông lớn" trong ngành đã có những động thái chuẩn bị kỹ lưỡng, việc đồng bộ trên toàn hệ thống bán lẻ vẫn gặp không ít trở ngại. PVOIL và Petrolimex đã sớm ký hợp đồng thu mua hàng chục nghìn khối E100, đảm bảo nguồn cung cho các trạm của mình.

Lý giải về sự chủ động này, ông Đào Duy Anh nhận định: "Bởi các doanh nghiệp có khoảng một năm rưỡi để chuẩn bị, tức từ cuối năm 2024 đến nay". Dù vậy, ông cũng thừa nhận nhiều cửa hàng xăng dầu quy mô nhỏ đang chật vật với các rào cản kỹ thuật như việc súc rửa bồn bể và thay thế thiết bị phù hợp để bán E10. Để giải quyết, ông nhấn mạnh: “Tại các buổi làm việc, chúng tôi đã khuyến nghị các đơn vị phải đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị cơ sở hạ tầng nhằm bảo đảm sẵn sàng cho việc chuyển đổi từ xăng khoáng sang xăng E10”.

Bên cạnh bài toán kỹ thuật, thách thức lớn nhất để E10 chiếm lĩnh thị trường chính là thói quen tiêu dùng. Bài học từ xăng E5 (từng chiếm 40% thị phần nhưng sau đó sụt giảm còn 15-20%) cho thấy, nếu chênh lệch giá không đủ hấp dẫn, người tiêu dùng sẽ thiếu mặn mà.

Do đó, để xăng E10 thực sự thay thế xăng khoáng, song song với việc áp dụng các chính sách thuế, phí để nới rộng khoảng cách giá bán, cơ quan quản lý và các doanh nghiệp cần đẩy mạnh truyền thông. Khi nhận thức về lợi ích môi trường được nâng cao và bài toán kinh tế được giải quyết triệt để, sự đồng thuận của thị trường trong quá trình chuyển dịch năng lượng xanh này sẽ được củng cố.