Ngày 7/5/2026, tại Hà Nội, Chương trình Chống lao Quốc gia phối hợp cùng Bệnh viện Phổi Trung ương đã tổ chức Lễ kỷ niệm 117 năm ngày sinh bác sĩ Phạm Ngọc Thạch và Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025. Sự kiện không chỉ nhìn lại những con số ấn tượng mà còn vạch ra lộ trình chiến lược nhằm giải quyết "kẻ giết người thầm lặng" tại Việt Nam.

Kỷ lục về phát hiện ca bệnh nhờ ứng dụng công nghệ số

Theo báo cáo tại hội nghị, trong năm 2025, cả nước phát hiện 119.033 ca bệnh lao mới và tái phát, tăng 4,7% so với năm 2024. TS.BSCC Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, Trưởng Ban Điều hành Chương trình Chống lao Quốc gia khẳng định: "Đây là số ca bệnh lao được phát hiện cao nhất từ trước đến nay, nhờ Chương trình phòng chống lao".

Sự gia tăng này không phản ánh sự suy giảm về kiểm soát dịch tễ, mà ngược lại, cho thấy hiệu quả từ việc chủ động tầm soát. Ngành y tế đã đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ xét nghiệm hiện đại như Xpert với hơn 522.000 lượt thực hiện, giúp phát hiện gần 98.000 trường hợp có vi khuẩn lao. Bên cạnh đó, các kỹ thuật tiên tiến như giải trình tự gene, FilmArray, Truenat, BD MAX… đã được triển khai đồng bộ, nâng cao năng lực chẩn đoán vượt trội.

Đáng chú ý, dù gánh nặng bệnh tật lớn, Việt Nam vẫn duy trì tỷ lệ điều trị khỏi và hoàn thành điều trị ở mức khoảng 90%, vượt mức trung bình 88% của toàn cầu. Đây là minh chứng cho sự vận hành thông suốt của mạng lưới phòng chống lao tại 34 tỉnh thành mới sau khi sắp xếp lại hệ thống chính quyền địa phương.

Thách thức từ "kẻ giết người thầm lặng" và gánh nặng lao kháng thuốc

Dù đạt được nhiều thành tựu, Việt Nam vẫn đứng trước thách thức lớn khi nằm trong nhóm 12/30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và thứ 10/30 về lao kháng thuốc. Ước tính mỗi năm vẫn còn khoảng 12.000 người tử vong do căn bệnh này.

Điểm đáng lo ngại nhất hiện nay là tình trạng bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng. Khoảng 40% người mang mầm bệnh lao chưa được phát hiện và báo cáo do bệnh thường phát triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. "Gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực. Việt Nam hiện đứng thứ 12 trong 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao và đứng thứ 10 trong 30 quốc gia có gánh nặng lao kháng thuốc cao nhất toàn cầu", TS.BSCC Đinh Văn Lượng chia sẻ.

Bên cạnh đó, tỷ lệ thu dung điều trị lao kháng thuốc năm 2025 chỉ đạt 73% với tỷ lệ thành công 76%, vẫn thấp hơn mục tiêu đề ra, đòi hỏi sự đầu tư mạnh mẽ hơn về nguồn lực chuyên sâu.

Chiến lược mới: Lồng ghép sàng lọc lao vào khám sức khỏe định kỳ toàn dân

Để tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2030, Chương trình Chống lao Quốc gia đã xác định chủ đề trọng tâm năm 2026 là: "Phát hiện lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho mỗi người dân". Đây được coi là giải pháp mang tính chiến lược, thực hiện theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Phát biểu chỉ đạo, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu các cơ sở y tế, cả công lập và tư nhân, phải coi việc phát hiện lao là nhiệm vụ thường quy. Thứ trưởng nhấn mạnh việc nghiên cứu đánh giá dịch tễ học để hoạch định chính sách, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và ứng dụng khoa học công nghệ trong chẩn đoán.

Cụ thể, trong thời gian tới, hoạt động chụp X-quang ngực sẽ được lồng ghép vào các gói khám sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân. Những trường hợp nghi ngờ sẽ được bác sĩ tuyến cơ sở chỉ định xét nghiệm GeneXpert ngay lập tức. Hiện nay, hệ thống y tế đã sẵn sàng với 45 xe X-quang kỹ thuật số lưu động, 250 máy X-quang và 500 máy GeneXpert hiện đại sẵn sàng phục vụ cộng đồng trên phạm vi toàn quốc.

Việc đưa tầm soát lao trở thành một phần của kiểm tra sức khỏe định kỳ không chỉ giúp phát hiện sớm, điều trị kịp thời mà còn cắt đứt nguồn lây, bảo vệ sức khỏe bền vững cho cộng đồng và giảm áp lực kinh tế cho hệ thống y tế quốc gia.