Theo Báo Lâm Đồng, những ngày này, khi sầu riêng bước vào chính vụ, dọc các tuyến đường dẫn vào những vùng trồng sầu riêng của Lâm Đồng, xe cộ qua lại tấp nập. Từ các quán cà phê ven đường đến những ngã rẽ vào vườn, đâu đâu cũng dễ bắt gặp các nhóm thương lái, môi giới tụm năm tụm ba bàn chuyện mua vườn, thương lượng giá cả. Đằng sau sự nhộn nhịp ấy là một thị trường với nhiều tầng nấc trung gian. Ngoài các “cò sầu riêng”, một số người làm công cho các đại lý thu mua cũng tham gia vào quá trình định giá. Bằng nhiều cách khác nhau, họ tìm ra những điểm yếu của vườn cây, đánh giá thấp chất lượng trái nhằm ép giá trước khi thu gom hoặc “sang tay” cho các vựa khác để kiếm lợi.

Theo ông Nguyễn Văn Thuyết ở xã Cư Jút, bên cạnh những thương lái làm ăn uy tín vẫn tồn tại một số người chuyên đi dò giá, môi giới, tạo tâm lý bất an cho người trồng. Sau khi khảo sát vườn, họ thường lựa những trái chưa đạt chuẩn về kích thước, gai nở, hông eo... để làm mẫu kiểm tra. “Một ngày, tôi tiếp 3 - 4 nhóm vào xem vườn. Có nhóm cắt một lúc hơn 10 trái sầu riêng xuống để test mẫu, lấy cớ sầu riêng bị sượng nước, bón phân không đúng thời kỳ... rồi hạ giá, hạ cấp. Tôi thấy xót cả ruột gan”, Ông Thuyết cho biết.

Ông Trần Thanh, hộ trồng sầu riêng ở xã Quảng Sơn cho hay: “Nhiều trường hợp chốt giá xong nhưng thương lái vẫn chưa đến thu hoạch mà kéo dài thời gian, chờ diễn biến của thị trường. Khi giá xuống, họ tìm cách hạ thêm vài giá, thậm chí bỏ cọc. Các nhà vườn phụ thuộc vào thương lái phần lớn là những vườn trồng xen, quy mô nhỏ lẻ, chưa được cấp mã số vùng trồng. Vì vậy, cứ đến mỗi mùa vụ, nỗi lo cũ lại khiến nhà vườn luôn bất an".

Tình trạng “bẻ lái, lật kèo” cũng xảy ra tại một số vườn khi hai bên đã thống nhất giá từ trước nhưng đến ngày cắt lại bị giảm hàng chục giá. Chủ vườn rơi vào thế khó vì đã từ chối các mối thu mua khác, đành chấp nhận bán với mức giá thấp hơn để tránh thiệt hại. Đằng sau những cuộc ngã giá căng thẳng ngay tại đầu bờ là biết bao mồ hôi, công sức của người nông dân. Chính vì vậy, điều người trồng sầu riêng mong mỏi là có được vị thế vững vàng hơn trong chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.

Theo ông Trần Đức Thiện - Chi cục phó Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Lâm Đồng, để ngành hàng sầu riêng phát triển bền vững, Lâm Đồng đã tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn. Đồng thời, địa phương đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, bảo quản và sơ chế, chế biến nhằm giảm áp lực tiêu thụ trái tươi trong thời điểm chính vụ.

Hiện toàn tỉnh Lâm Đồng có 133 doanh nghiệp, hợp tác xã thu mua sầu riêng. Phần lớn sản lượng được cung ứng cho thị trường tiêu thụ tươi, chiếm 85%; trong khi sản phẩm sầu riêng chế biến dưới dạng bóc múi và cấp đông chiếm 15%. Địa phương cũng đã hình thành 47 chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ sầu riêng với sự tham gia của 1.678 hộ dân, đồng thời có hơn 32.800 hộ tham gia liên kết thông qua các mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. “Những liên kết ấy không chỉ giúp nâng cao giá trị trái sầu riêng mà còn góp phần bảo vệ người sản xuất trước những biến động của thị trường. Bởi hơn ai hết, người nông dân mong muốn công sức của mình được trả bằng một mức giá công bằng và một đầu ra ổn định”, ông Thiện cho biết thêm.