Theo thống kê của Công ty TNHH TMĐT Công nghệ LP vào năm 2022, số người sử dụng Internet tại Việt Nam lên đến 72,10 triệu người. (chiếm 73% số dân). Việc mọi người dành quá nhiều thời gian cho Internet gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe cũng như công việc và học tập, nhất là đối với trẻ em.

Ngoài những tác hại thì bên cạnh đó lợi ích của môi trường mạng cũng có rất nhiều. Hãy cùng nhau tìm hiểu cả 2 mặt của vấn đề này.

Lợi ích của công nghệ số

Công nghệ số giúp cuộc sống của con người trở nên hiện đại và phát triển. Ngày nay, người ta thường bảo nhau: “Điều gì không biết, cứ lên mạng hỏi chị Google!”. Câu nói vui này đã phản ánh một sự thật rằng có cả một kho dữ liệu “khổng lồ” trên hệ thống mạng Internet.

Trong thời gian dịch Covid-19 hoành hành khắp thế giới. Thời điểm ấy Internet đã đóng góp 1 phần rất lớn giúp Việt Nam có thể cân bằng lại nền kinh tế nhanh chóng.

Nhà nước và người dân thường xuyên cập nhật tin tức về biện pháp phòng, chống dịch thông qua hình thức trực tuyến. Để các em học sinh không bị hao hụt kiến thức, chính phủ và nhà trường đã tạo điều kiện giúp các em tiếp tục học bằng hình thức online.

Tác hại của công nghệ số

Ngoài lợi ích to lớn mà Internet mang lại còn kéo theo cả tác hại và một số hệ lụy.

Theo khảo sát hơn 1000 gia đình, hiện nay trẻ em từ 3 - 5 tuổi đã biết truy cập mạng xã hội. Một số bé còn thích game online và video trên Youtube hơn là vui chơi với gia đình, bạn bè.

Việc sử dụng thiết bị công nghệ nhiều sẽ ảnh hướng đến thị giác, thực tế cho thấy tỷ lệ trẻ em bị các bệnh về mắt ngày càng tăng cao.

Các em nhỏ từ 6 - 11 tuổi đã đươc bố mẹ tạo điều kiện sử dụng thiết bị điện tử để phục vụ cho cả việc học lẫn vui chơi giải trí. Cứ 10 phụ huynh thì có 5 người cho phép con mình sử dụng mạng xã hội trước 13 tuổi vì không có thời gian để chơi cùng con.

Tuy nhiên việc mở cánh cửa cho con đến với thế giới mạng xã hội sớm có nguy cơ dẫn đến những vấn đề như: bắt nạt, phân biệt giới tính, hình ảnh không phù hợp, không còn dành thời gian cho gia đình, bạn bè, bài vở…

Sử dụng mạng xã hội không kiểm soát ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của các em

Một số trẻ thường bắt chước những trò chơi mạo hiểm trên Internet, đã xảy ra không ít vụ việc nổi cộm như học sinh đánh nhau, chửi bậy gây ảnh hưởng không nhỏ đến nhận thức non nớt của nhiều trẻ em.

Thời gian gần đây, liên tiếp có những câu chuyện thương tâm vì áp lực mà nhảy lầu tự tử của các bạn thiếu niên. Hàng loạt nghệ sĩ phát hành những MV ca nhạc mang thông điệp tiêu cực, không có tính giáo dục với nhiều cảnh đập phá, bạo lực, tự tử… Nếu những bạn trẻ đang có vấn đề về tinh thần, khi xem phải những thông tin đó và làm theo thì rất có thể xảy ra tình huống gây tiếc nuối.

Từ 12 - 16 là độ tuổi dậy thì hay còn gọi là "tuổi teen”, các em bắt đầu tò mò về thế giới bên ngoài và mạng xã hội đã tạo cơ hội cho các em tìm hiểu những điều tươi đẹp xung quanh mình..

Thế nhưng việc dành quá nhiều thời gian để sử dụng mạng xã hội sẽ dễ khiến cho hệ thần kinh của các bạn trẻ rơi vào tình trạng bất ổn, chẳng hạn như ADHD (chứng rối loạn tăng động giảm chú ý) và chứng trầm cảm ở tuổi teen hoặc có những thái độ chống đối bất chấp, tâm trạng hay lo lắng, căng thẳng…

Giải pháp an toàn trong môi trường công nghệ số

Hiện nay biện pháp hiệu quả nhất mà cả thế giới đang hướng tới là trang bị cho trẻ nhận thức về nguy cơ, kỹ năng tự bảo vệ mình và tìm kiếm sự giúp đỡ khi gặp vấn đề trong quá trình tương tác trên không gian mạng.

Về phía nhà nước đã phê duyệt Chương trình phòng, chống xâm hại trẻ em trên môi trường mạng trong năm 2021. Trong đó, xác định hoạt động truyền thông và việc truyền tải các kỹ năng số cơ bản tới các bạn trẻ sẽ là điều cốt lõi trong công tác bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Đầu năm 2021, Bộ Thông tin và Truyền thông đã xây dựng Hồ sơ lập đề nghị đối với Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 72/2013/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng, theo đó các chính sách đề xuất sửa đổi, bổ sung nội dung nhằm “ngăn chặn những hành vi lợi dụng Internet gây ảnh hưởng đến an toàn xã hội, thuần phong mỹ tục và vi phạm quy định của pháp luật. Áp dụng các biện pháp bảo vệ trẻ em khỏi tác động tiêu cực của Internet và các nội dung liên quan đến bảo đảm an toàn, an ninh thông tin trên môi trường mạng”...

Ngày 1/6/2021, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em tương tác lành mạnh, sáng tạo trên môi trường mạng giai đoạn 2021 - 2025". Đây là lần đầu tiên Việt Nam ban hành một Chương trình ở cấp quốc gia riêng về vấn đề bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng.

Chương trình có "mục tiêu kép” gồm: Bảo vệ bí mật đời sống riêng tư và ngăn chặn, xử lý các hành vi lợi dụng môi trường mạng để xâm hại trẻ em, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc trang bị cho trẻ em kiến thức, kỹ năng phù hợp theo từng lứa tuổi để trẻ em tự nhận biết và có khả năng bảo vệ bản thân trên môi trường mạng.

Cần có những giải pháp an toàn cho trẻ em trong môi trường công nghệ số

Ngày 18/6/2021, Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, trong đó có quy định về việc vận động người thân trong gia đình bạn bè, những người xung quanh tham gia bảo vệ và giáo dục trẻ em sử dụng mạng xã hội một cách an toàn, lành mạnh.

Bên cạnh đó, Bộ Thông tin và Truyền thông đã tiến hành rà soát, phát hiện và ngăn chặn nhiều trường hợp đăng tải các hình ảnh, video có nội dung xâm hại hoặc ảnh hướng tiêu cực đến trẻ em.

Đồng thời, nhà trường đã phổ biến giáo dục về pháp luật, áp dụng linh hoạt các hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục cho học sinh nhận thức rõ nhiệm vụ quan trọng của việc phòng ngừa những vấn đề không lành mạnh trên mạng Internet.

Tăng cường phối hợp hoạt động cha mẹ học sinh với nhà trường để giáo dục, hướng dẫn trẻ cách giữ kín thông tin cá nhân, hạn chế thời gian sử dụng thiết bị…

Tích cực đổi mới, nâng cao chất lượng giảng dạy các môn học như đạo đức, giáo dục công dân, pháp luật… trong cơ sở giáo dục. Phối hợp với các cơ quan chức năng trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo tăng cường quản lý an ninh trật tự, xử lý nghiêm các cơ sở đào tạo, cơ sở kinh doanh, cá nhân lợi dụng lôi kéo các em học sinh vi phạm pháp luật thông qua mạng Internet.

Gia đình nên sử dụng những mẹo công nghệ như: Cài đặt chế độ kiểm soát của cha mẹ, bật tính năng tìm kiếm an toàn trên trình duyệt, cài đặt bảo mật riêng tư nghiêm ngặt trên các ứng dụng và trò chơi trực tuyến…

Việc định hướng sử dụng Internet cho trẻ em cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường...

Việc giao tiếp cởi mở sẽ góp phần giúp trẻ cảm thấy thoải mái khi chia sẻ về những trải nghiệm khó chịu hoặc không thoải mái trên Internet. Chú ý đến các dấu hiệu phiền muộn ở trẻ như: thu mình, buồn bã, căng thẳng, sợ hãi… bởi các hoạt động trực tuyến.

Bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không phải là ngăn cấm sử dụng Internet mà cần có giải pháp hỗ trợ trẻ tương tác lành mạnh, sáng tạo, nhận biết và ứng phó được với những nguy cơ tiềm ẩn gây hại.

Việc này đòi hỏi gia đình, nhà trường và các cơ quan chức năng phải hành động, phối hợp chặt chẽ bằng những việc làm cụ thể, thiết thực. Việc dạy con em sử dụng mạng xã hội cũng là cơ hội để nhìn lại bản thân xem có đang lơ là với quy tắc an toàn thông tin cá nhân, dễ dãi khi bình luận nhận xét và dành quá nhiều thời gian để sống trên mạng xã hội hay không...