Đặc sản dân dã giàu dinh dưỡng ngày hè

Ngó khoai hay còn gọi là bồng khoai, dải khoai, là phần đọt non mọc ra từ gốc của các loại cây như khoai nước, khoai môn hoặc khoai ngứa. Loại rau này vốn gắn liền với những vùng quê nghèo, thường mọc tự nhiên ở bờ ao, bờ ruộng, vùng đầm lầy hay những bãi đất hoang. Trước đây, đây là thứ rau dân dã, quen thuộc trong bữa ăn của người dân quê và thường được dùng như một thực phẩm chống đói. Theo thời gian, giá trị của loại rau này ngày càng được nhìn nhận rõ hơn. Hiện nay, ngó khoai trở thành món rau ngon lạ, được xem như đặc sản trời ban, không phải lúc nào cũng dễ dàng tìm mua ngoài chợ.

Tại Việt Nam, cây khoai mọc nhiều ở các tỉnh như Thái Bình, Hải Phòng, Nam Định, Hà Nam, Ninh Bình. Ngó khoai có nhiều loại như ngó trắng, ngó tía, ngó xanh, trong đó ngó trắng thường được ưa chuộng hơn cả nhờ vị ngọt, mềm và dễ ăn. Thời điểm giao mùa từ tháng ba đến tháng sáu hằng năm là lúc ngó khoai phát triển mạnh nhất. Trong những ngày hè oi nóng, những bó ngó khoai mập mạp trở thành lựa chọn lý tưởng cho thực đơn gia đình.

 Tuy nhiên, với người sống ở thành thị, việc tìm mua ngó khoai tươi không hề dễ dàng. Vì vậy, nhiều người tiêu dùng lựa chọn loại đã sơ chế sẵn, đóng túi hút chân không và bán trên các nền tảng trực tuyến với mức giá dao động từ 30.000 đến 90.000 đồng một kilôgam tùy thời điểm. Sau khi được sơ chế sạch sẽ, ngó khoai có thể bảo quản trong ngăn mát từ ba đến năm ngày hoặc trong ngăn đá từ hai đến ba tháng.

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, ngó khoai là thực phẩm có tính mát, rất phù hợp cho các món ăn ngày hè. Loại rau này nổi bật với hàm lượng chất xơ cao, giúp thúc đẩy nhu động ruột, hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột phát triển, ngăn ngừa táo bón và tạo cảm giác no lâu, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho việc kiểm soát cân nặng. Không chỉ vậy, nguồn vitamin C dồi dào trong ngó khoai còn góp phần tăng cường sức đề kháng, chống oxy hóa và giúp cơ thể hấp thu sắt tốt hơn. Bên cạnh đó, vitamin A và Folate đóng vai trò cần thiết đối với thị lực, sức khỏe làn da, đồng thời hỗ trợ sự phát triển của tế bào và thai nhi.

Ngoài ra, các khoáng chất thiết yếu như Kali, Canxi, Magiê và Sắt có trong ngó khoai còn giúp cân bằng điện giải, ổn định huyết áp, phòng ngừa loãng xương và giảm nguy cơ thiếu máu. Nguồn vitamin và khoáng chất phong phú này cũng góp phần hỗ trợ mát gan, thanh lọc và giải độc cơ thể. Nhờ chứa ít calo, ngó khoai đặc biệt phù hợp với thực đơn giảm cân. Đáng chú ý, theo một số nghiên cứu, loại rau này còn chứa vitamin E và B6, mang lại lợi ích cho cả người già lẫn trẻ nhỏ. Sự kết hợp của nhiều thành phần dinh dưỡng giúp cơ thể giải nhiệt và thanh lọc một cách tự nhiên.

Bí quyết chế biến ngó khoai an toàn

Dù là thực phẩm giàu dinh dưỡng, việc chế biến ngó khoai vẫn đòi hỏi sự tỉ mỉ và hiểu biết nhất định. Lương y Bùi Đắc Sáng, thuộc Hội Đông y Hà Nội, cho biết khi kết hợp ngó khoai với nhiều loại thực phẩm khác, món ăn sẽ trở nên đa dạng hơn về mặt dinh dưỡng. Thành phẩm không chỉ bổ sung chất xơ và các loại vitamin, đặc biệt là vitamin C từ ngó khoai, mà còn cung cấp thêm khoáng chất, chất béo và chất đạm từ thịt. Tuy nhiên, lương y nhấn mạnh rằng vấn đề an toàn thực phẩm luôn là yếu tố quan trọng hàng đầu cần được chú ý trong quá trình chế biến.

Theo lương y Bùi Đắc Sáng, do đặc tính thường mọc sát mặt đất nên ngó khoai rất dễ nhiễm nấm, vi khuẩn gây hại và đặc biệt là ký sinh trùng. Vì vậy, khi chế biến cần nhặt sạch lớp vỏ bên ngoài, loại bỏ hoàn toàn tạp chất và đặc biệt phải nấu chín kỹ trước khi ăn. Lương y cũng lưu ý thêm rằng ngó khoai có thể gây ngứa hoặc dị ứng với những người có cơ địa nhạy cảm. Do đó, người đang gặp các vấn đề về rối loạn tiêu hóa hoặc tiêu chảy không nên sử dụng loại rau này. Với người bình thường, khi mới ăn nên dùng thử với lượng nhỏ để kiểm tra phản ứng của cơ thể, đồng thời không nên ăn quá nhiều, tần suất phù hợp được khuyến cáo là từ hai đến ba bữa mỗi tuần.

Trong khi đó, chị Thu Hương, chủ một nhà hàng chuyên phục vụ các món đặc sản tại thành phố Hải Phòng, chia sẻ bí quyết giúp món ăn vừa không bị ngứa vừa giữ được vị ngon thanh mát đặc trưng. Theo chị, ngó khoai sau khi mua về cần được tước xơ, cạo nhẹ lớp vỏ ngoài rồi bẻ thành từng khúc dài khoảng bốn đến năm centimét. Chị nhấn mạnh rằng sơ chế tới đâu cần ngâm ngay vào nước muối loãng tới đó. Cách làm này giúp loại bỏ lớp nhựa nhớt, đồng thời giữ cho ngó khoai không bị thâm đen mà vẫn giữ được màu xanh non, mỡ màng hấp dẫn. Ngoài ra, chị Hương cho biết các bà, các mẹ ngày xưa thường dặn không nên dùng dao cắt ngó khoai, đồng thời trong lúc nấu cũng không nên dùng đũa gắp hoặc khuấy quá nhiều để tránh gây ngứa khi ăn.

Chị Thu Hương cũng chia sẻ thêm rằng ngó khoai có thể chế biến thành nhiều món như canh sườn, canh cá, canh tôm, nhưng phổ biến nhất vẫn là canh ốc. Khi nấu canh ốc, nên chọn loại ốc đá hoặc ốc vặn, sau đó ngâm với nước vo gạo cùng vài lát ớt để khử mùi tanh. Các nguyên liệu như cà chua, mẻ chua và mắm tôm cần được kết hợp hài hòa để tạo vị đậm đà cho món ăn. Sau khi luộc sơ ngó khoai với muối nhằm giảm độ ngứa, người nấu sẽ xào ruột ốc cùng cà chua rồi mới cho ngó khoai vào. Cuối cùng, đổ phần nước luộc ốc đã lọc sạch vào nồi, thêm các loại rau thơm như lá lốt, tía tô, hành lá, rau ngổ để tăng hương vị. Theo chị Hương, canh nên được nấu kỹ trên lửa nhỏ và tránh nấu quá loãng để tạo độ sánh quyện hấp dẫn. Vì món ăn này có tính hàn nên chị khuyên chỉ nên thưởng thức vào buổi trưa hoặc những ngày nắng nóng, đồng thời hạn chế ăn vào buổi tối để tránh lạnh bụng.