Giá trị không nằm ở nguyên liệu thô

Theo Báo Nông nghiệp và Môi trường, Lào Cai có nhiều vùng và cây dược liệu đã được nghiên cứu, trồng thử nghiệm hoặc phát triển sản xuất. Bên cạnh Atiso ở Sa Pa, Bắc Hà, Si Ma Cai có Cát cánh, Đương quy Nhật Bản; Y Tý phù hợp với Xuyên khung. Địa phương còn nhiều loại cây có tiềm năng như Bảy lá một hoa, Sâm Lai Châu, Tam thất, Đẳng sâm, Đan sâm, Giảo cổ lam…

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, không phải cây dược liệu nào có tiềm năng cũng có thể phát triển thành hàng hóa. Việc lựa chọn cần dựa trên nghiên cứu về điều kiện sinh thái, chất lượng dược liệu, khả năng chế biến và đặc biệt là nhu cầu thị trường.

Nếu chỉ bán nguyên liệu thô, phần giá trị tạo ra tại vùng trồng sẽ hạn chế. Ngược lại, khi dược liệu được nghiên cứu, chuẩn hóa và chế biến thành sản phẩm có hàm lượng khoa học, giá trị có thể tăng lên đáng kể. Vì vậy, với dược liệu, câu chuyện không nên bắt đầu từ việc trồng cây gì, mà từ việc thị trường cần sản phẩm gì. Từ sản phẩm và nhu cầu đó mới xác định ngược lại giống, vùng nguyên liệu, quy trình canh tác, tiêu chuẩn chất lượng và công nghệ chế biến.

Ông Đỗ Tiến Sĩ cũng phân tích, nếu chỉ mở rộng diện tích mà chưa có đầu ra, người dân khó yên tâm đầu tư, còn doanh nghiệp cũng khó duy trì vùng nguyên liệu lâu dài. Đây chính là điểm then chốt để chuyển lợi thế về tài nguyên dược liệu của Lào Cai thành giá trị kinh tế bền vững.

Vì vậy, hiệu quả phát triển dược liệu không chỉ nằm ở việc mở rộng diện tích. Quan trọng hơn là hình thành được vùng nguyên liệu đạt chuẩn, sản phẩm chế biến sâu và chuỗi liên kết ổn định, qua đó giữ lại nhiều hơn giá trị của cây thuốc tại địa phương. Đây cũng là bước chuyển từ khai thác lợi thế tài nguyên sang xây dựng ngành dược liệu có chuỗi giá trị và thị trường rõ ràng.

Mở ra dư địa mới qua chuỗi liên kết và thị trường

Ở chiều ngược lại, nhu cầu đối với các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc tự nhiên đang mở ra dư địa mới cho dược liệu. Theo đại diện doanh nghiệp, xu hướng này không chỉ gia tăng tại thị trường trong nước mà còn ở quốc tế, trong đó các quốc gia Hồi giáo là một thị trường tiềm năng đối với nhóm sản phẩm này. Điều đó đòi hỏi dược liệu Lào Cai không chỉ dừng ở việc cung cấp nguyên liệu cho thị trường trong nước, mà phải hướng tới những sản phẩm đáp ứng yêu cầu cao hơn về nguồn gốc, tiêu chuẩn và chất lượng.

Muốn đi xa hơn, doanh nghiệp cũng phải chuyển từ vai trò thu mua nguyên liệu sang tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi, từ giống, kỹ thuật, tổ chức vùng trồng đến sơ chế, chế biến và tiêu thụ. Đây cũng là hướng Lào Cai đang đặt ra khi doanh nghiệp trở thành hạt nhân liên kết chuỗi, đồng hành cùng người dân từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, bảo quản và đưa sản phẩm ra thị trường.

Để phát triển dược liệu theo hướng hàng hóa, doanh nghiệp cần được tham gia ngay từ đầu, thay vì chỉ xuất hiện khi vùng nguyên liệu đã hình thành. Theo ông Đỗ Tiến Sĩ, quy hoạch ổn định là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn, nhất là với những mô hình cần vốn lớn cho hạ tầng, công nghệ chế biến hoặc gắn sản xuất với du lịch.

Từ góc độ tổ chức sản xuất, Lào Cai đang hướng tới cách làm khác đó là xác định thị trường, sản phẩm và doanh nghiệp liên kết trước khi mở rộng vùng trồng. Doanh nghiệp tham gia từ giống, kỹ thuật, tổ chức sản xuất đến thu mua, chế biến và tiêu thụ, qua đó tạo đầu ra ổn định cho người dân.