Biến vùng đất khắc nghiệt thành lợi thế nông nghiệp

Hành trình khởi nghiệp của chị Nguyễn Thị Giang – Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Sản xuất cây dược liệu sạch và Kinh doanh nông nghiệp Cự Nẫm (xã Bố Trạch, tỉnh Quảng Trị) – gắn liền với những năm tháng đầy thử thách. Theo chị Giang, những năm đầu sau khi nghỉ việc nhà nước, hai vợ chồng chị bắt tay xây dựng mô hình kinh tế gia đình, chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, cơn bão năm 2013 đã cuốn đi toàn bộ tài sản mà hai vợ chồng gây dựng. “Toàn bộ vật nuôi và hoa màu bị hư hại hoàn toàn, trong khi khoản nợ ngân hàng vẫn treo lơ lửng trên đầu. Đứng trước vô vàn khó khăn, hai vợ chồng trăn trở: Với khí hậu khắc nghiệt như ở quê thì không biết nên trồng cây gì để khi mùa bão đi qua, mùa nắng nóng đến thì cây vẫn tồn tại được?”, chị Giang kể lại.

Trong quá trình tìm hướng đi mới, chồng chị là anh Nguyễn Thanh Bình đã thử nghiệm trồng cà gai leo. Từ diện tích ban đầu khoảng 5 sào, loại cây này dần cho thấy khả năng sinh trưởng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương. Sau khi thu hoạch, gia đình đem cà gai leo nấu nước uống thử và nhận thấy hương vị đặc trưng. Khi đưa sản phẩm ra thị trường, gia đình tiếp tục nhận được những phản hồi tích cực từ khách hàng về chất lượng so với sản phẩm cùng loại ở các vùng khác.

Từ thực tế sản xuất, chị Giang đúc rút kinh nghiệm: “Sau nhiều năm canh tác, vợ chồng tôi nhận thấy, cây dược liệu trồng ở vùng khí hậu càng khắc nghiệt thì năng suất có thể giảm một nửa, nhưng bù lại, lượng tinh chất dược tính tích tụ trong cây lại cao gấp nhiều lần”. Nhận thấy tiềm năng của cây dược liệu, vợ chồng chị tiếp tục mở rộng diện tích trồng, đồng thời tìm cách nâng cao giá trị sản phẩm thay vì chỉ bán nguyên liệu thô. Trước thực tế người tiêu dùng còn e ngại mua dược liệu thô vì mất thời gian đun nấu và khó bảo quản, chị Giang kiên trì tìm hướng chế biến phù hợp. Năm 2018, chị quyết định chuyển sang nấu cao dược liệu nhằm mang đến sự tiện lợi cho khách hàng, đồng thời mở rộng diện tích trồng thêm cây thìa canh.

Bên cạnh mong muốn phát triển kinh tế gia đình, chị Giang còn trăn trở về sinh kế của người dân quê hương. Trong thời gian công tác tại trường học, chứng kiến nhiều học sinh suốt những năm dài không có bố mẹ đưa đón vì cha mẹ phải đi xuất khẩu lao động ở nước ngoài, chị luôn tự hỏi: “Tại sao quê hương đất đai rộng lớn, chúng ta lại bỏ xứ mà đi?”. Trăn trở ấy đã thôi thúc chị thành lập HTX Sản xuất cây dược liệu sạch và Kinh doanh nông nghiệp Cự Nẫm vào năm 2018, với mong muốn tập hợp sức mạnh của người nông dân, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai quê nhà và tạo thêm sinh kế ngay tại địa phương.

Nâng tầm giá trị sản phẩm vươn xa thị trường

Khởi đầu với 3 ha trồng thử nghiệm, cùng nguồn vốn tích lũy và huy động đến nay đạt trên 6,5 tỷ đồng, chị Giang từng bước đầu tư, hiện đại hóa quy trình sản xuất. Từ cây cà gai leo ban đầu, HTX tiếp tục mở rộng sang nhiều loại dược liệu khác như dây thìa canh, xạ đen, tía tô, chè vằng... Đến nay, vùng nguyên liệu của HTX đạt khoảng 60 ha, trong đó đơn vị trực tiếp canh tác 15 ha và khoảng 45 ha được phát triển thông qua liên kết với hơn 70 hộ dân. Các loại cây dược liệu được canh tác theo hướng hữu cơ, sử dụng phân bón vi sinh và các chế phẩm sinh học an toàn như bánh dầu lạc (xác lạc đã ép kiệt dầu), phân chuồng ủ hoai mục, không sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật.

Về chu kỳ canh tác, theo lý thuyết, cà gai leo chỉ mất 3 tháng cho một vụ, tương đương 3 vụ mỗi năm. Tuy nhiên, tại miền Trung, thời gian này kéo dài tới 6 tháng, với 2 vụ thu hoạch mỗi năm. Từ kinh nghiệm thực tế, chị Giang cho biết thời điểm thu hoạch lý tưởng nhất là khi quả cà gai leo vừa chín bói, bởi đây là lúc lượng dược tính trong cây đạt đỉnh. Nhờ kiên trì theo đuổi hướng sản xuất chú trọng chất lượng, dù năng suất có thể giảm, sản phẩm của HTX từng bước tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng. “Với khí hậu khắc nghiệt như ở Quảng Trị thì mình thấy ngoài các cây nông nghiệp thuần túy thì chỉ có cây dược liệu là phù hợp nhất, vừa thích nghi với biến đổi khí hậu lại vừa mang lại cái giá trị kinh tế cho người dân”, chị Giang chia sẻ thêm.

Để gia tăng giá trị sản phẩm, HTX đầu tư nhà màng sấy dược liệu bằng năng lượng mặt trời, dây chuyền chiết xuất và cô cao kín tuần hoàn, cùng hệ thống nhà xưởng đạt chuẩn ISO, VietGAP và HACCP. Hiện nay, danh mục sản phẩm của HTX có các sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh gồm Cao Cà gai leo, Trà Cà gai leo, Trà Ngủ ngon và Cao Thìa canh; cùng sản phẩm OCOP 3 sao là Trà Thìa canh. Các sản phẩm được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc, đồng thời phân phối qua những sàn thương mại điện tử lớn như Shopee, Postmart. Hằng năm, HTX thu hoạch khoảng 250 tấn dược liệu tươi, chế biến thành hơn 36 tấn thành phẩm, mang lại doanh thu khoảng 10 tỷ đồng, với tỷ suất lợi nhuận bình quân 20%. Theo đại diện HTX, trồng dược liệu, đặc biệt là cà gai leo, có thể đem lại thu nhập cao gấp 7–10 lần so với một số cây trồng truyền thống.

Không chỉ nâng cao giá trị nông sản, hoạt động của HTX còn tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động và khoảng 40 lao động thời vụ, với thu nhập 7,5–10 triệu đồng/người/tháng; trong đó, lao động nữ chiếm hơn 95%. Đối với các hộ liên kết, HTX hỗ trợ giống, hướng dẫn kỹ thuật, ứng trước vốn và bao tiêu đầu ra. Nhờ đó, người dân giảm áp lực chi phí sản xuất, yên tâm phát triển vùng nguyên liệu, đồng thời có thêm cơ hội tạo sinh kế, đặc biệt là phụ nữ đơn thân, hộ nghèo và cận nghèo.

Đánh giá về mô hình này, ông Phan Ngọc Lâm – Phó Chủ tịch UBND xã Bố Trạch – nhấn mạnh: “Hoạt động của HTX không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho chị em phụ nữ mà còn giúp người dân thay đổi tư duy, chuyển từ canh tác truyền thống sang liên kết sản xuất hàng hóa giá trị cao. Việc phát triển các sản phẩm OCOP từ dược liệu đã mở ra cơ hội lớn để quảng bá sản phẩm đặc trưng, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững”.

Với những nỗ lực bền bỉ, chị Nguyễn Thị Giang và tập thể HTX đã vinh dự nhận được nhiều bằng khen, giấy khen của Trung ương và địa phương. Hiện nay, các cấp Hội đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh tặng Bằng khen năm 2026 cho chị Nguyễn Thị Giang, ghi nhận những đóng góp của chị trong phát triển kinh tế địa phương và lan tỏa tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của phụ nữ nông thôn trong thời đại mới.