Siết chặt quy định bán thuốc kê đơn nhằm đẩy lùi kháng kháng sinh

Trong nhiều năm qua, thói quen dễ dàng mua các loại thuốc đặc trị, kháng sinh mà không cần thăm khám đã dẫn đến tình trạng vi khuẩn kháng thuốc ngày càng nghiêm trọng. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ trong giai đoạn 2020 - 2023, Việt Nam đã ghi nhận gần 300.000 ca tử vong do kháng kháng sinh.

Để ngăn chặn hệ lụy này, Nghị định 90/2026 đã tăng gấp đôi mức xử phạt đối với hành vi bán thuốc kê đơn khi không có chỉ định của bác sĩ. Cụ thể, các cơ sở vi phạm sẽ phải đối mặt với mức phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng (so với mức 5-10 triệu đồng trước đây).

Bên cạnh đó, việc tự ý thay thế thuốc đã kê trong đơn bằng một loại thuốc khác có cùng hoạt chất, liều lượng khi chưa được sự đồng ý của người mua cũng sẽ bị xử phạt từ 3 đến 5 triệu đồng. Đối với thuốc bán lẻ không còn bao bì ngoài, nếu cơ sở không ghi rõ tên thuốc, hàm lượng, hạn sử dụng hoặc không hướng dẫn liều dùng, cách dùng trong trường hợp không có đơn thuốc đi kèm, mức phạt áp dụng là từ 1 đến 3 triệu đồng.

Chuẩn hóa năng lực nhân sự và minh bạch nguồn gốc dược phẩm

Nghị định mới đặc biệt chú trọng đến việc nâng cao trách nhiệm và chất lượng chuyên môn của đội ngũ bán lẻ dược phẩm. Người trực tiếp đứng quầy bán lẻ nhưng không có bằng cấp chuyên môn theo quy định sẽ bị xử phạt từ 1 đến 3 triệu đồng.

Nghiêm trọng hơn, hành vi cho thuê, mượn chứng chỉ hành nghề dược sẽ phải chịu mức phạt nặng từ 10 đến 20 triệu đồng. Đối với người chịu trách nhiệm chuyên môn của cơ sở, việc vắng mặt trong thời gian hoạt động (trừ trường hợp đã ủy quyền hợp lệ) cũng sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng.

Không chỉ dừng lại ở nhân sự, khâu quản lý nguồn gốc thuốc cũng được siết chặt với các yêu cầu bắt buộc về chuyển đổi số. Cơ sở bán lẻ sẽ bị phạt từ 3 đến 5 triệu đồng nếu không trang bị thiết bị kết nối internet, không quản lý bằng phần mềm ứng dụng để truy xuất nguồn gốc, hoặc không liên thông dữ liệu với hệ thống thông tin dược quốc gia.

Đối với các hành vi kinh doanh thuốc không rõ nguồn gốc, hết hạn sử dụng, hoặc đã có thông báo thu hồi, mức phạt sẽ được tính dựa trên giá trị hàng hóa vi phạm, có thể lên tới 40 - 50 triệu đồng đối với lô hàng có giá trị lớn. Ngoài ra, việc không bố trí khu vực riêng biệt hoặc không có biển cảnh báo "sản phẩm này không phải là thuốc" đối với các mặt hàng thực phẩm chức năng cũng sẽ bị phạt 3 - 5 triệu đồng.

Quản lý chặt chẽ giao dịch thuốc trực tuyến và giá bán tại bệnh viện

Sự bùng nổ của thương mại điện tử đã kéo theo nhiều lỗ hổng trong việc mua bán dược phẩm trên không gian mạng. Do đó, Chính phủ cấm hoàn toàn hành vi kinh doanh thuốc kê đơn, thuốc kiểm soát đặc biệt và thuốc hạn chế bán lẻ qua các sàn thương mại điện tử. Hành vi vi phạm lệnh cấm này sẽ bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng. Các cơ sở bán lẻ thuốc online hợp pháp nếu không tổ chức tư vấn trực tuyến hoặc thiếu thông tin pháp lý minh bạch (giấy chứng nhận đủ điều kiện, chứng chỉ hành nghề) cũng sẽ bị xử phạt 5 - 10 triệu đồng.

Đáng chú ý, Nghị định cũng đưa ra chế tài để kiểm soát giá thuốc trong hệ thống y tế. Các nhà thuốc nằm trong khuôn viên cơ sở khám chữa bệnh nếu bán thuốc với mức thặng số (khoản chênh lệch giữa giá bán lẻ và giá mua vào) cao hơn quy định của pháp luật sẽ bị xử phạt từ 10 đến 20 triệu đồng.

Những quy định mang tính răn đe cao này được giới chuyên gia kỳ vọng sẽ tạo ra bước ngoặt lớn, buộc người dân thay đổi thói quen tự chữa bệnh, đồng thời nâng cao đạo đức và trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh dược trên toàn quốc.