Thái Lan giữ thế áp đảo tại thị trường tỷ dân và sự vươn lên của các đối thủ

Theo dữ liệu từ Hải quan Trung Quốc do Bản tin thị trường nông lâm thủy sản của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dẫn lại, lượng sầu riêng nhập khẩu vào quốc gia này trong 6 tháng đầu năm đạt 1,07 triệu tấn. So với mức 708.000 tấn của cùng kỳ năm 2025, khối lượng nhập khẩu đã bứt phá mạnh mẽ với mức tăng 51,1%. Sự gia tăng này khẳng định nhu cầu tiêu thụ tại Trung Quốc – nơi đang hấp thụ khoảng 90% lượng sầu riêng trên toàn cầu – tiếp tục đóng vai trò là động lực then chốt cho toàn ngành sầu riêng khu vực Đông Nam Á.

Xét về giá trị, Thái Lan tiếp tục duy trì vị thế thống trị tuyệt đối. Quốc gia này đã thu về 3,79 tỷ USD từ việc xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc trong nửa đầu năm, tăng 48% so với cùng kỳ năm ngoái (tương ứng giá trị tăng thêm 1,23 tỷ USD). Con số 3,79 tỷ USD giúp sầu riêng Thái Lan nắm giữ tới 81% tổng kim ngạch nhập khẩu mặt hàng này của thị trường Trung Quốc.

Ở vị trí thứ hai, Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc 846 triệu USD trong 6 tháng đầu năm 2026, chiếm 18% thị phần. Mặc dù ngành sầu riêng Việt Nam đã liên tục mở rộng diện tích cũng như sản lượng kể từ khi được chính thức cấp phép xuất khẩu chính ngạch sầu riêng tươi sang Trung Quốc từ năm 2022, kết quả thực tế cho thấy khoảng cách về kim ngạch so với Thái Lan vẫn còn rất lớn. Kết quả áp đảo của Thái Lan xuất phát từ nền tảng vững chắc về sản lượng, hạ tầng logistics hoàn thiện và quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Bên cạnh áp lực từ Thái Lan, sầu riêng Việt Nam bắt đầu đối mặt với sự cạnh tranh từ các đối thủ mới, điển hình là Malaysia. Trong 6 tháng đầu năm, giá trị xuất khẩu sầu riêng tươi của Malaysia sang Trung Quốc đạt 30,26 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng đột biến 342% so với cùng kỳ năm 2025. Dù quy mô hiện tại còn khá khiêm tốn, tốc độ tăng trưởng này cho thấy Malaysia đang từng bước gia tăng sự hiện diện tại thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới.

Tình trạng nguồn cung từ các quốc gia đồng loạt thu hoạch và tăng nhanh đã dẫn đến hiện tượng dư cung cục bộ, kéo giá sầu riêng tại Trung Quốc giảm sâu. Điển hình, chủng loại sầu riêng Monthong của cả Thái Lan và Việt Nam tại thị trường bán lẻ chỉ còn dao động từ 20 - 30 NDT/0,5 kg (tương đương 2,79 - 4,18 USD), thấp hơn đáng kể so với mức 35 - 45 NDT/0,5 kg cùng kỳ năm trước.

Sự sụt giảm diễn ra rõ rệt nhất tại các chợ đầu mối Trung Quốc. Trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6, giá bán buôn sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam đã rơi từ mức 36,5 NDT/0,5 kg (5,09 USD) xuống còn 13 NDT/0,5 kg (1,81 USD). Cùng thời điểm, giá sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan cũng ghi nhận đà giảm từ 26,5 NDT/0,5 kg (3,69 USD) xuống 18 NDT/0,5 kg.

Áp lực chất lượng, thời vụ và triển vọng mở rộng thị trường cho sầu riêng Việt

Đánh giá về thực trạng cạnh tranh, đại diện một doanh nghiệp xuất khẩu sầu riêng sang Trung Quốc cho biết, sự chênh lệch về chất lượng là nguyên nhân cốt lõi khiến sản phẩm Việt Nam lép vấp. Trong khi Thái Lan kiểm soát rất tốt khâu chất lượng với tỷ lệ hàng loại A ngay tại vườn cao hơn hẳn và áp dụng quy chuẩn nghiêm ngặt về độ chín khi thu hoạch, thì chất lượng sầu riêng Việt Nam vẫn chưa có sự đồng đều. Điều này giúp Thái Lan luôn giữ vững thị phần ổn định tại Trung Quốc.

Yếu tố thời vụ cũng tạo ra lợi thế tự nhiên cho Thái Lan trong nửa đầu năm. Mùa thu hoạch cao điểm của Thái Lan tập trung từ tháng 4 đến tháng 6, đúng vào giai đoạn ghi nhận số liệu nửa đầu năm. Trong khi đó, thời điểm thu hoạch rộ nhất của Việt Nam lại rơi vào khoảng tháng 7 đến tháng 9. Sự lệch pha về thời điểm này giúp Thái Lan hoàn toàn chủ động về nguồn cung trong 6 tháng đầu năm.

Mặc dù chịu sự cạnh tranh gay gắt, sầu riêng vẫn là trụ cột lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam tại thị trường Trung Quốc. Báo cáo từ Cục Hải quan cho thấy, trong tổng số 2,04 tỷ USD Trung Quốc chi ra để mua rau quả Việt Nam nửa đầu năm (tăng gần 25%), riêng sầu riêng đã đóng góp 988 triệu USD, tăng 43,4% so với cùng kỳ và chiếm 48,45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Giá trị của riêng mặt hàng sầu riêng thậm chí vượt tổng kim ngạch của hàng loạt trái cây chủ lực khác cộng lại bao gồm thanh long (168,3 triệu USD), chuối (150,3 triệu USD), mít (126,6 triệu USD), dừa và xoài. Trong nhóm này, kim ngạch dừa tăng gần gấp đôi, trong khi thanh long, chuối và xoài đều ghi nhận sự sụt giảm.

Động lực tăng trưởng của sầu riêng Việt Nam được dự báo sẽ tiếp tục duy trì khi vùng trồng Tây Nguyên – thủ phủ sầu riêng lớn của cả nước – bắt đầu bước vào chính vụ thu hoạch. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nếu giữ được tốc độ xuất khẩu hiện tại, tổng kim ngạch sầu riêng cả năm sẽ đạt mức tăng trưởng cao hơn so với cùng kỳ.

Ngoài thị trường truyền thống Trung Quốc, cơ hội phát triển cho sầu riêng Việt Nam đang mở ra tại các địa bàn mới. Đáng chú ý, vào cuối tháng 7, Ấn Độ đã chính thức mở cửa cho phép nhập khẩu sầu riêng tươi từ Việt Nam, mang lại cơ hội tiếp cận thị trường tiềm năng với hơn 1,4 tỷ dân.

Dù vậy, đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam lưu ý rằng quy mô dân số lớn không đồng nghĩa với việc sản phẩm sẽ tiêu thụ nhanh chóng ngay lập tức. Sầu riêng vẫn là mặt hàng tương đối mới lạ với đại đa số người tiêu dùng Ấn Độ, đòi hỏi thời gian để thích nghi về thói quen ăn uống, chính sách thuế nhập khẩu cũng như hạ tầng phân phối. Trong giai đoạn đầu, các khu vực đô thị lớn, cửa hàng trái cây nhập khẩu, chuỗi bán lẻ cao cấp, hệ thống khách sạn - nhà hàng và kênh thương mại điện tử sẽ là những điểm tiếp cận phù hợp. Việc đẩy mạnh chế biến sâu, cung ứng các sản phẩm sầu riêng đông lạnh hoặc sấy cũng là giải pháp hữu hiệu giúp doanh nghiệp thăm dò thị trường và giảm áp lực tiêu thụ nội địa trong mùa thu hoạch cao điểm.

Hành trình vươn xa của sầu riêng Việt Nam cho thấy việc sở hữu thị trường tiêu thụ mới chỉ là điều kiện cần. Bài toán then chốt quyết định sự phát triển bền vững vẫn nằm ở việc chuẩn hóa chất lượng, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc và kiểm soát tốt chuỗi cung ứng từ khâu trồng trọt đến thu hoạch.