Sức ép chuyển dịch và nguy cơ tụt hậu của doanh nghiệp

Tại Hội thảo: “Ngành thực phẩm và hàng tiêu dùng nhanh trước làn sóng tiêu dùng xanh và chuyển đổi số”, các đại biểu nhận định thị trường tiêu dùng nội địa Việt Nam với quy mô hơn 100 triệu dân cùng tốc độ tăng trưởng kinh tế tích cực đang chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng trong nhu cầu và thị hiếu của người dân. Những lợi thế cạnh tranh truyền thống dựa trên quy mô sản xuất lớn, chi phí thấp hay mạng lưới phân phối rộng khắp không còn giữ vai trò quyết định như trước.

Người tiêu dùng hiện đại, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ và tầng lớp trung lưu, ngày càng đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng, tính minh bạch trong nguồn gốc và mức độ thân thiện với môi trường của sản phẩm. Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cùng các nền tảng số đã đưa tiêu dùng xanh từ một xu hướng nhận thức trở thành hành động cụ thể trong thực tế. Nếu không kịp thời đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững và yêu cầu chuyển đổi số, doanh nghiệp sẽ đứng trước nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh và bị bỏ lại phía sau trên thị trường.

Thực tế thị trường cho thấy, niềm tin thương hiệu đang giữ vai trò quan trọng không kém chất lượng và giá cả trong quá trình khách hàng đưa ra quyết định mua sắm. Bà Lê Thị Hoài Thương, Giám đốc đối ngoại Công ty TNHH Nestlé Việt Nam, cho rằng chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện mà đã trở thành điều kiện cần thiết để hàng hóa tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao. Việc áp dụng những chuẩn mực phát triển bền vững như Quy định chống phá rừng EUDR của châu Âu đặt ra yêu cầu toàn bộ chuỗi giá trị phải tuân thủ nghiêm ngặt, từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm hoàn thiện. Những doanh nghiệp đáp ứng tốt các tiêu chuẩn xanh không chỉ tạo dựng được lợi thế cạnh tranh dài hạn mà còn củng cố niềm tin thương hiệu, đồng thời đón đầu xu hướng tiêu dùng bền vững.

Ở góc độ cơ quan quản lý, bà Lê Thị Việt Hà, Phó Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử thuộc Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương, khẳng định thương mại điện tử và bán lẻ đa kênh đang trở thành động lực tăng trưởng tất yếu của ngành hàng tiêu dùng nhanh. Sự bùng nổ của mua sắm trực tuyến, livestream và mạng xã hội đặt ra yêu cầu các doanh nghiệp kinh doanh phải đẩy mạnh ứng dụng công nghệ nhằm tối ưu trải nghiệm khách hàng. Bên cạnh đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý thông qua Luật Thương mại điện tử năm 2025 sẽ góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường.

Cùng nhìn nhận về những áp lực đang đặt ra đối với ngành bán lẻ, ông Lê Sĩ Hiển, Giám đốc Vận hành Miền Bắc của MM Mega Market Việt Nam, đánh giá lĩnh vực này đang bước vào giai đoạn chuyển dịch mạnh mẽ cả về hạ tầng lẫn mô hình kinh doanh. Việc tích hợp công nghệ và triển khai các tiêu chuẩn xanh hiện không chỉ là xu hướng mà đã trở thành thước đo năng lực cạnh tranh cốt lõi của doanh nghiệp. Trước yêu cầu mới của thị trường, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không thể được triển khai riêng lẻ mà cần kết hợp trong một chiến lược thống nhất. Trong đó, công nghệ đóng vai trò là công cụ quan trọng giúp doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu giảm phát thải, nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa nguồn lực.

Giải pháp chuyển đổi kép nâng cao năng lực cạnh tranh

Nhằm giải quyết bài toán tăng trưởng bền vững, nhiều doanh nghiệp sản xuất và phân phối đã chủ động triển khai mô hình chuyển đổi kép trên toàn bộ chuỗi giá trị. Ông Phạm Trung Thành, Giám đốc đối ngoại Công ty CP Acecook Việt Nam, chia sẻ doanh nghiệp xác định chuyển đổi xanh và số hóa là bài toán mang tính sống còn. Acecook đã triển khai nhiều giải pháp giảm tác động đến môi trường như lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái tại các nhà máy, chuyển đổi sang sử dụng lò hơi nhiên liệu sinh khối và LPG nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Cùng với đó, doanh nghiệp thay thế vật liệu nhựa bằng chất liệu giấy cho các dòng sản phẩm mì ly, mì tô, đồng thời tái tuần hoàn phụ phẩm trong sản xuất, vừa nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực vừa góp phần bảo vệ môi trường.

Trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, các giải pháp công nghệ tiên tiến đang mang lại hiệu quả vận hành rõ nét cho doanh nghiệp. Bà Lê Thị Hường, Giám đốc Khối dự án WinCommerce, cho biết đơn vị xác định dữ liệu và trí tuệ nhân tạo là nền tảng quan trọng hỗ trợ các hoạt động kinh doanh. WinCommerce ứng dụng AI để phân tích dữ liệu mua sắm, tối ưu danh mục hàng hóa theo từng cửa hàng và tự động hóa quy trình đặt hàng thông qua công nghệ học máy. Việc đưa các trợ lý công nghệ vào hỗ trợ quản lý tại tuyến đầu vận hành giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động, kiểm soát tốt lượng hàng tồn kho, đồng thời mang đến trải nghiệm mua sắm cá nhân hóa hơn cho người tiêu dùng.

Song song với việc ứng dụng công nghệ trong hoạt động bán hàng, các hệ thống bán lẻ lớn cũng đang đẩy mạnh xanh hóa hạ tầng và chuỗi cung ứng nông sản. Ông Lê Sỹ Hiển, Giám đốc Vận hành Miền Bắc của MM Mega Market Việt Nam, cho biết doanh nghiệp đã triển khai nền tảng Digital Farming kết nối trực tiếp với hơn 10.000 hộ nông dân. Mô hình này hỗ trợ người sản xuất chuẩn hóa quy trình canh tác theo các tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP, đồng thời mã hóa dữ liệu để người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Bên cạnh đó, MM Mega Market cũng từng bước chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch tại các trung tâm phân phối, loại bỏ túi nilon dùng một lần nhằm hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0”.

Tại các điểm bán trực tiếp, việc thay đổi thói quen tiêu dùng của khách hàng cũng ghi nhận những kết quả tích cực. Bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc siêu thị GO! Thăng Long, cho biết hệ thống bán lẻ này đã chuyển đổi hoàn toàn sang sử dụng túi phân hủy sinh học tại các quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm. Doanh nghiệp triển khai giải pháp bán túi môi trường với mức phí nhỏ nhằm khuyến khích khách hàng chủ động cân nhắc nhu cầu sử dụng, đồng thời chuẩn bị sẵn thùng carton miễn phí để hỗ trợ đóng gói. Giải pháp này góp phần giảm đáng kể lượng túi nilon tiêu thụ mỗi tháng, qua đó biến mục tiêu phát triển xanh thành những kết quả cụ thể trong hoạt động kinh doanh.