Bộ Công Thương cho biết, tính đến nay, Việt Nam đã đối mặt với 7 vụ việc điều tra chống bán phá giá (CBPG) trong đó có điều tra về tình hình thị trường đặc biệt đều liên quan đến các sản phẩm thép.

Thông thường trong các vụ việc điều tra CBPG, doanh nghiệp sẽ là đối tượng chính phải trả lời các bản câu hỏi để cơ quan điều tra nước nhập khẩu xác định biên độ phá giá. Tuy nhiên, khi kết hợp điều tra về “tình hình thị trường đặc biệt”, cơ quan điều tra nước ngoài còn xem xét đến cả các chính sách có tính chất can thiệp của Chính phủ được ban hành ở cấp trung ương cũng như địa phương.

Đặt mục tiêu hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình, đối với các vụ việc bị khiếu kiện nội dung “tình hình thị trường đặc biệt”, Bộ Công Thương đã và đang phối hợp chặt chẽ, chủ trì, phối hợp với các Bộ/ngành và địa phương chuẩn bị và cung cấp đầy đủ thông tin cho cơ quan điều tra nước ngoài.

Trên cơ sở nỗ lực của Bộ Công Thương và các Bộ/ngành, địa phương, trong số 7 vụ việc điều tra chống bán phá giá có cáo buộc “tình hình thị trường đặc biệt”, Việt Nam đã xử lý thành công 4 vụ việc với kết quả cơ quan điều tra kết luận rằng cáo buộc của nguyên đơn là không có căn cứ; 2 vụ việc đang tiến hành điều tra và 1 vụ việc cơ quan điều tra kết luận dựa trên dữ liệu sẵn có do doanh nghiệp từ chối tham gia. Từ đó, mức thuế bán phá giá của các doanh nghiệp xuất khẩu được giảm đáng kể, phần nào hỗ trợ doanh nghiệp tháo gỡ khó khăn trong hoạt động xuất khẩu.

Ứng phó với xu hướng các vụ việc phòng vệ thương mại (PVTM) ngày càng gia tăng, nội dung “tình hình thị trường đặc biệt” cũng có thể được các nước tăng cường sử dụng, thời gian tới đây, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các Bộ, ngành, hiệp hội liên quan triển khai các nhiệm vụ, biện pháp để xử lý, hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các vụ kiện của nước ngoài; bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp xuất khẩu.

Thép Việt Nam đang bị điều tra CBPG

Mới đây, liên quan tới việc thép Việt Nam bị Australia điều tra chống bán phá giá, Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương đã nghiên cứu đơn kiện, đối chiếu và phân tích với các quy định pháp luật của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) và thực tiễn kinh nghiệm điều tra của các nước. Theo đó, Cục Phòng vệ thương mại gửi tới ADC những lập luận tới ADC phản bác các cáo buộc thiếu căn cứ của nguyên đơn.

Trước hết, Cục Phòng vệ thương mại đề nghị ADC xem xét đảm bảo nguyên đơn có đủ tư cách đại diện cho ngành sản xuất trong nước và thẩm định tính đầy đủ và chính xác của các bằng chứng do nguyên đơn cung cấp; không chấp nhận các bằng chứng lập luận chủ quan thiếu căn cứ, không có cơ sở của nguyên đơn.

Thứ hai, Cục Phòng vệ thương mại khẳng định ngành thép của Việt Nam hoạt động theo cơ chế thị trường, Chính phủ không có sự can thiệp làm lệch lạc thị trường. Cục Phòng vệ thương mại cũng dẫn chiếu đến một vụ việc điều tra tương tự của Cơ quan điều tra Canada tiến hành vào năm 2018 đối với sản phẩm ống thép hàn các-bon nhập khẩu từ Việt Nam để cho thấy kết luận khách quan của cơ quan điều tra nước ngoài về việc Chính phủ Việt Nam không có sự can thiệp và kiểm soát giá đối với sản phẩm thép.

Tiếp đó, Cục Phòng vệ thương mại cho rằng các lập luận của nguyên đơn còn sơ sài, thiếu căn cứ pháp lý, không có tính logic, không đủ căn cứ kết luận ngành sản xuất của Australia chịu thiệt hại đáng kể do hàng hóa nhập khẩu từ Việt Nam.

Thực tế, theo thông tin từ WTO, bên cạnh việc thực thi các hoạt động điều tra CBPG với tần suất cao khoảng 200 vụ/năm, các thành viên WTO cũng thường xuyên thay đổi pháp luật, điều chỉnh chính sách trong nước, cập nhật thực tiễn điều tra từ nước khác nhằm đa dạng hóa cách tính toán biên độ bán phá giá, từ đó tạo cơ sở đưa ra các quyết định chính sách khác nhau. Một trong số những thay đổi đó chính là việc sử dụng quy định tại Hiệp định ADA (Hiệp định CBPG) về tình hình thị trường đặc biệt (PMS). Tình hình thị trường đặc biệt là tình huống trong đó có sự bóp méo giá cả hay chi phí sản xuất do sự tác động của chính phủ dẫn đến việc so sánh giữa giá trị thông thường và giá trị xuất khẩu không được chính xác.

Bộ Công Thương cho biết, về cơ bản, đây là việc nước nhập khẩu từ chối sử dụng số liệu của nước xuất khẩu, dùng số liệu do mình lựa chọn để tăng thuế PVTM nhằm tìm cách nâng cao mức độ “bảo hộ” sản xuất trong nước. Mặc dù Hiệp định ADA của WTO cho phép sử dụng phương pháp thay thế để tính toán biên độ phá giá khi tồn tại một “tình hình thị trường đặc biệt”, nhưng cách thức sử dụng và xác định như thế nào phụ thuộc vào nội luật của từng quốc gia và thực tiễn của cơ quan điều tra mỗi nước.

Trên thế giới đã có một số quốc gia có quy định pháp luật khá chi tiết và có nhiều kinh nghiệm trong điều tra vấn đề này. Ngoài ra, cũng có nhiều vụ việc giải quyết tranh chấp tại WTO về nội dung này với các phán quyết của ban hội thẩm và Cơ quan Phúc thẩm WTO.

Hà Linh