Thách thức trong việc đưa hàng Việt ra thị trường quốc tế

Tại hội thảo “Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu - Thực trạng và giải pháp”, các chuyên gia nhấn mạnh rằng thương mại điện tử không còn là kênh bán hàng phụ trợ mà đã trở thành phương thức xuất khẩu mang tính chuyển đổi sâu sắc. Tuy nhiên, hành trình đưa hàng hóa Việt Nam ra thế giới thông qua các nền tảng số vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống, cần được nhìn nhận thẳng thắn. Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho biết hoạt động thương mại điện tử xuyên biên giới hiện nay vẫn còn nhiều điểm tồn tại đáng lo ngại về sự mất cân đối thị trường.

Vấn đề lớn nhất là xuất khẩu trực tuyến vẫn tập trung quá mạnh vào các khu vực truyền thống như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu và Trung Quốc. Riêng thị trường Hoa Kỳ đã chiếm hơn 22% doanh số xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam, cho thấy sự phụ thuộc lớn vào một vài thị trường chủ lực thay vì đa dạng hóa điểm đến toàn cầu. Sự thiếu hụt các thị trường mới khiến doanh nghiệp dễ gặp rủi ro khi các đối tác lớn thay đổi chính sách nhập khẩu hoặc áp dụng các quy định kỹ thuật khắt khe đối với hàng hóa ngoại nhập.

Bên cạnh đó, cơ cấu hàng hóa xuất khẩu qua sàn thương mại điện tử vẫn chủ yếu là các mặt hàng gia công với hàm lượng giá trị gia tăng chưa cao. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam chưa xây dựng được thương hiệu riêng trên môi trường số toàn cầu, dẫn đến khó cạnh tranh về giá trị nhận diện thương hiệu. Sự thiếu vắng các thương hiệu nội địa mạnh khiến vị thế của hàng Việt trên bản đồ thương mại trực tuyến còn khiêm tốn so với tiềm năng sản xuất thực tế của các ngành hàng chủ lực như dệt may hay đồ gỗ nội thất.

Về mặt vận hành thực tế, chi phí logistics xuyên biên giới, bao gồm vận chuyển và lưu kho, vẫn là thách thức hàng đầu đối với mọi quy mô doanh nghiệp. Đặc biệt với những mặt hàng kích thước lớn và cồng kềnh như đồ nội thất gỗ, chi phí vận tải có thể chiếm tỷ trọng cao trong giá bán cuối cùng đến tay người tiêu dùng quốc tế. Ông Darren Ong, Giám đốc Chính sách Công Đông Nam Á của Amazon, chia sẻ rằng logistics luôn là bài toán khó nhất và là nút thắt lớn cần tháo gỡ để hàng Việt có thể cạnh tranh sòng phẳng.

Gánh nặng từ thủ tục hành chính cũng là trở ngại không nhỏ đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ khi tiếp cận thị trường trực tuyến quốc tế. Ông Sam Charlton, Giám đốc Access Partnership, cho biết nhiều đơn vị gặp khó khăn trước những thay đổi thường xuyên của quy trình quản lý và sự phức tạp trong việc hoàn thuế giá trị gia tăng. Khảo sát thực tế ghi nhận tới 95% doanh nghiệp tin rằng họ cần một chiến lược dài hạn riêng để vượt qua các rào cản pháp lý và kỹ thuật hiện hữu trong kinh doanh xuyên biên giới.

Nguồn nhân lực chuyên môn cao để vận hành các gian hàng quốc tế cũng đang thiếu trầm trọng tại nhiều địa phương và doanh nghiệp. Việc quản lý chiến lược kinh doanh trực tuyến ở cấp độ cao và ứng phó rủi ro lừa đảo công nghệ cao đòi hỏi đội ngũ nhân sự được đào tạo bài bản về quản trị số. Nếu không sớm giải quyết vấn đề nhân lực, doanh nghiệp sẽ khó tối ưu hóa quy trình vận hành và bảo vệ quyền lợi trên môi trường số đầy biến động.

Giải pháp phát triển thương mại điện tử bền vững và hiệu quả

Để tháo gỡ những nút thắt hiện hữu, sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp được xem là yếu tố tiên quyết. Bà Lê Hoàng Oanh, Cục trưởng Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho biết xuất khẩu thương mại điện tử đã được xác định là một trong những trụ cột của Kế hoạch tổng thể phát triển quốc gia. Việc xây dựng hành lang pháp lý vững chắc và minh bạch sẽ tạo ra môi trường kinh doanh thuận lợi cho các đơn vị tham gia lâu dài.

Cụ thể, Luật Thương mại điện tử dự kiến có hiệu lực từ tháng 7/2026 sẽ là nền tảng pháp lý quan trọng để thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động này. Luật quy định rõ việc Nhà nước hỗ trợ phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, mở rộng thị trường quốc tế cho hàng hóa và dịch vụ Việt Nam một cách thống nhất. Bộ Tài nguyên và Môi trường cũng đang tích cực chuẩn bị các văn bản hướng dẫn về chính sách hải quan và thuế, giúp đơn giản hóa quy trình thông quan cho các nhà bán hàng trực tuyến Việt Nam.

Về phía hiệp hội, ông Trần Trọng Tuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam, khẳng định đơn vị sẽ tiếp tục phát huy vai trò cầu nối quan trọng giữa cộng đồng doanh nghiệp và các cơ quan Chính phủ. Hiệp hội cam kết triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giúp doanh nghiệp làm chủ các công nghệ mới nhất, như trí tuệ nhân tạo. Việc trang bị kiến thức quản trị số sẽ giúp các doanh nghiệp siêu nhỏ tự tin hơn khi khẳng định bản sắc riêng của sản phẩm Việt trên sàn quốc tế.

Giải pháp về hạ tầng cũng cần được triển khai mạnh mẽ thông qua việc xây dựng các khu thí điểm thương mại điện tử xuyên biên giới tại các vùng kinh tế trọng điểm. Ông Trần Thanh Hải lưu ý rằng tại các tuyến biên giới phía Bắc, việc áp dụng hệ thống hải quan điện tử đã giúp giảm thời gian thông quan từ 24 giờ xuống dưới 4 giờ một cách ấn tượng và hiệu quả. Đây là mô hình cần nghiên cứu nhân rộng để tối ưu hóa quy trình vận chuyển hàng hóa, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong khâu phân phối sản phẩm đến các thị trường khu vực lân cận.

Bên cạnh sự hỗ trợ từ cơ quan chức năng, mỗi doanh nghiệp cần chủ động đầu tư bài bản để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe về chất lượng. Xây dựng thương hiệu trên môi trường số không chỉ dừng lại ở quảng cáo mà phải đi đôi với chất lượng sản phẩm vượt trội và sự độc đáo trong từng mẫu mã thiết kế. Tận dụng sức mạnh nền tảng mạng xã hội là hướng đi hiệu quả để hàng Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng cuối cùng, từ đó nâng cao giá trị gia tăng trên mỗi đơn hàng.

Sự xuất hiện các giải pháp logistics trọn gói từ tập đoàn lớn cũng mang lại cơ hội giảm chi phí vận hành đáng kể cho các đơn vị sản xuất nội địa. Việc đối tác vận chuyển quốc tế triển khai dịch vụ chuyên biệt tại Việt Nam đã giúp đơn giản hóa quy trình xuất khẩu sang những thị trường khó tính như Mỹ hay châu Âu. Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả chính sách pháp lý lẫn năng lực nội tại của doanh nghiệp, giai đoạn sắp tới được kỳ vọng sẽ là thời kỳ tăng tốc mạnh mẽ của xuất khẩu số Việt Nam.