Hoàn thiện khung pháp lý và đổi mới thực chất hệ thống phân phối

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động phức tạp, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã quyết liệt chỉ đạo Bộ Công Thương tập trung sửa đổi các quy định tại Nghị định số 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu cùng các văn bản liên quan. Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Thủ tướng đã yêu cầu rà soát và kiện toàn hệ thống phân phối theo hướng cắt giảm tối đa các khâu trung gian. Đến nay, dự thảo Nghị định đã qua nhiều lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ với các đề xuất quan trọng như sắp xếp lại loại hình thương nhân, cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và đổi mới cơ chế điều hành giá.

Xăng dầu là mặt hàng chiến lược và là đầu vào thiết yếu của nền kinh tế, có tác động trực tiếp đến sản xuất, đời sống người dân cũng như công tác kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, hệ thống hiện tại vẫn tồn tại nhiều bất cập như phụ thuộc lớn vào thị trường quốc tế, quy định pháp luật và cơ chế điều hành còn hạn chế gây thiếu hụt cục bộ khi thị trường biến động. Bên cạnh đó, số lượng thương nhân đầu mối lớn nhưng năng lực hạn chế, nhiều tầng nấc trung gian làm tăng chi phí, cùng với tình trạng găm hàng, đầu cơ và mua bán lòng vòng.

Thủ tướng yêu cầu việc sửa đổi Nghị định lần này phải thực chất, không mang tính hình thức, nhằm xây dựng thị trường thông suốt, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh. Quá trình tái cấu trúc phải cắt giảm tối đa các tầng nấc trung gian, phân định rõ chức năng giữa khâu tạo nguồn và hạ nguồn, đồng thời quy định rõ trách nhiệm của từng chủ thể nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng, ngăn chặn triệt để lợi ích nhóm và gian lận thương mại.

Tăng cường năng lực tạo nguồn, linh hoạt điều hành giá và bảo đảm nguồn cung

Về các nội dung cụ thể, Thủ tướng chỉ đạo rà soát kỹ phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng và điều kiện kinh doanh để tránh chồng chéo hoặc phát sinh thủ tục hành chính không cần thiết. Đối với thương nhân đầu mối, các điều kiện phải gắn liền với năng lực tạo nguồn thực tế, năng lực tài chính, cơ sở vật chất, khả năng dự trữ và trách nhiệm bảo đảm nguồn cung thay vì chỉ dựa vào kho bãi hay phương tiện đơn thuần. Đồng thời, cần có tiêu chí phù hợp để tái cơ cấu số lượng thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối và bán lẻ, ứng dụng công nghệ để kiểm soát chặt chẽ quá trình mua bán.

Về cơ chế điều hành giá, Thủ tướng thống nhất tiếp tục vận hành theo nguyên tắc thị trường có sự quản lý và điều tiết của Nhà nước. Bộ Công Thương phối hợp với Bộ Tài chính cần rà soát kỹ công thức giá, chi phí kinh doanh, lợi nhuận và việc kê khai giá nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiết giảm chi phí, cạnh tranh lành mạnh nhưng đồng thời ngăn chặn việc lạm dụng vị trí thị trường để thao túng giá cả.

Công tác bảo đảm nguồn cung, dự trữ lưu thông và vận hành Quỹ Bình ổn giá xăng dầu cũng phải được hoàn thiện với đầy đủ công cụ pháp lý để Nhà nước chủ động can thiệp khi thị trường có biến động bất thường. Thủ tướng yêu cầu Bộ Công Thương tiếp tục tiếp thu ý kiến đóng góp với tinh thần cầu thị, khẩn trương hoàn thiện và trình ban hành dự thảo Nghị định mới chậm nhất trong đầu tháng 10/2026, bảo đảm không để xảy ra khoảng trống pháp lý cho thị trường.