Nông dân bán chạm đáy, người mua chịu mức giá đỉnh

Những ngày gần đây, thị trường sầu riêng miền Tây đang bị bao phủ bởi một gam màu vô cùng ảm đạm khi giá thu mua tại nhà vườn liên tục lao dốc không phanh. So với cùng kỳ năm ngoái, mức giá hiện tại được các tiểu thương đánh giá là chạm đáy, đẩy hàng ngàn hộ nông dân vào hoàn cảnh khó khăn, chật vật. Cụ thể, sầu riêng Ri6 xô – hình thức bán bao trọn nguyên lô trên cây, không qua khâu phân loại xấu đẹp – hiện chỉ được thương lái thu mua đồng giá cả lô, dao động từ 23.000-28.000 đồng/kg. Sự sụt giảm nghiêm trọng này được nhận định là hệ quả trực tiếp của việc thị trường xuất khẩu bất ngờ bị chững lại.

Tình trạng ế ẩm này lại diễn ra đúng vào thời điểm nhiều địa phương đồng loạt bước vào vụ chính, khiến nguồn cung nội địa tăng vọt đột biến. Chị Nguyễn Thị Linh, một chủ vườn sầu riêng tại xã Ngũ Hiệp, tỉnh Đồng Tháp, bộc bạch rằng chưa có năm nào đầu ra của quả sầu riêng lại gặp bế tắc như hiện nay. Chị ngậm ngùi cho biết thêm, có những thời điểm thương lái đến tận vườn ép giá sầu riêng Ri6 xô xuống chỉ còn nhỉnh hơn 25.000 đồng/kg. Mức giá này thực sự thấp hơn rất nhiều so với năm ngoái, nhưng người nông dân không bán cũng không được. Bởi lẽ, sầu riêng có đặc tính chín rất nhanh, càng để lâu trên cây trái càng dễ nứt vỏ, sượng múi, và khi đó thiệt hại chắc chắn sẽ nặng nề hơn.

Trái ngược hoàn toàn với khung cảnh buồn bã tại vùng trồng, mức giá bán lẻ lại đang neo ở mức cao chót vót. Cụ thể, khi đến tay người tiêu dùng qua siêu thị hay sạp trái cây, sầu riêng Ri6 vẫn dao động từ 50.000-100.000 đồng/kg. Mang tâm lý ủng hộ nông dân trong mùa sụt giá, chị Phương Anh tại TP.HCM chia sẻ rằng bản thân thường xuyên cập nhật tin tức và chủ động tìm mua sầu riêng để ủng hộ khi nghe tin nông sản rớt giá. Thế nhưng, thực tế tại điểm bán khiến chị hoàn toàn hụt hẫng khi thấy mức giá sầu riêng Ri6 tuyển chọn vẫn được bán ra lên tới khoảng 70.000 đồng/kg.

Tương tự, chị Minh Anh ở Mỹ Tho (TP.HCM) cũng bày tỏ sự bức xúc khi đọc báo thấy giá tại vườn chưa tới 30.000 đồng/kg nhưng khi đi mua thực tế vẫn rất đắt đỏ. Chị thẳng thắn cho rằng khó hiểu khi báo chí đăng tải giá tại vườn chỉ hơn 20.000 đồng/kg, trong khi ra đến cửa hàng bán lẻ vẫn cao ngất ngưởng. Theo chị, cuối cùng người tiêu dùng thông thường vẫn luôn là đối tượng phải gánh chịu mức giá cao vô lý này. Thực tế kéo dài đó khiến nhiều người mua tại đô thị cảm thấy ngột ngạt, hụt hẫng trong bối cảnh sầu riêng rớt giá thê thảm tại gốc.

Gánh nặng chi phí trung gian và hướng đi tháo gỡ

Thực tế cho thấy, khoảng cách lớn giữa giá thu mua và giá bán lẻ bắt nguồn từ chuỗi cung ứng phải gánh vác quá nhiều chi phí qua từng chặng trung gian. Đại diện một đơn vị thu mua tại Cái Bè, tỉnh Đồng Tháp, anh Đỗ Ngọc Anh Tú, giải thích rằng để quả sầu riêng lên kệ siêu thị, sản phẩm phải trải qua quá trình sàng lọc rất khắt khe. Theo anh Tú, tỷ lệ hao hụt hiện nay rất lớn, có thể lên tới 15–20% do điều kiện thời tiết oi bức. Những trái xấu, sượng hoặc nứt vỏ sẽ bị loại bỏ hoàn toàn tại kho bãi. Bên cạnh đó, chi phí lưu kho, cước xe đông lạnh và nhân công bốc xếp cũng đều tăng mạnh, trở thành rào cản đẩy giá thành lên cao.

Trong khi đó, ở hệ thống bán lẻ, các tiểu thương cũng đang gánh trên vai nhiều áp lực không kém. Chị Phạm Thị Bích Liên, chủ kinh doanh trái cây ở Mỹ Tho, thẳng thắn cho biết bản thân chịu áp lực lớn từ tiền mặt bằng và chi phí điện lạnh bảo quản. Sầu riêng nếu để chậm vài ngày là xuống cấp ngay; nhiều trái bên ngoài rất đẹp nhưng bên trong bị sượng thì người bán buộc phải chấp nhận lỗ hoàn toàn. Khách hàng ngày càng kỹ tính nên khâu tuyển chọn phải thực hiện nghiêm ngặt, có khi nhập cả trăm ký nhưng vẫn phải loại bỏ phần lớn do không đạt chuẩn.

Cùng chung cảnh ngộ, chị Lê Thị Tám, một tiểu thương khác, phân bua rằng khách hàng thường nghĩ người bán lẻ kiếm lời rất cao, nhưng thực tế lợi nhuận không đáng kể. Chị chia sẻ chỉ cần bán ra vài trái bị sượng là cửa hàng sẽ mất uy tín ngay lập tức. Vì vậy, đội ngũ bán lẻ phải kiểm hàng rất kỹ, chấp nhận sàng lọc và loại bỏ trái không đạt để giữ chân khách. Phần chênh lệch giá giữa các khâu thực chất chủ yếu dùng để bù đắp rủi ro hư hỏng và hao hụt tự nhiên phát sinh trong quá trình kinh doanh.

Ở góc độ vĩ mô hơn, ông Nguyễn Văn Mười, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, khẳng định diễn biến này là sự vận hành bình thường của quy luật thị trường nông sản. Theo ông, mức giá thành sản xuất thực tế tại vườn hiện dao động khoảng 30.000–35.000 đồng/kg. Khi sản phẩm đi qua chuỗi cung ứng dài ngày và bắt buộc phải gánh thêm chi phí kiểm định cùng hao hụt lớn, thì sự chênh lệch giá bán lẻ là điều tất yếu để doanh nghiệp duy trì chuỗi phân phối.

Trước tình thế thị trường đang gặp nhiều ách tắc, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhanh chóng có những động thái can thiệp kịp thời. Gần đây nhất, Thứ trưởng Võ Văn Hưng đã ký văn bản yêu cầu các tỉnh, thành khẩn trương vào cuộc hỗ trợ người dân và doanh nghiệp trong thu hoạch, sơ chế. Đồng thời, các đơn vị kiểm nghiệm được chỉ đạo tăng cường nhân lực, trang thiết bị và làm việc linh hoạt cả ngoài giờ hành chính nhằm đẩy nhanh tiến độ thông quan xuất khẩu chính ngạch, qua đó góp phần “giải cứu” thị trường nông sản trong cao điểm vụ mùa.