Trong bối cảnh yêu cầu cải cách thể chế ngày càng cấp thiết, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Đây không chỉ là một động thái cải cách thủ tục đơn thuần, mà còn thể hiện sự thay đổi rõ nét trong tư duy điều hành, hướng tới kiến tạo môi trường phát triển thuận lợi hơn cho nền kinh tế.

Nghị quyết 17 nằm trong nhóm 8 nghị quyết được ban hành để thực hiện yêu cầu tại Kết luận số 18 của Hội nghị Trung ương 2 về tiếp tục cắt giảm điều kiện kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Điểm đáng chú ý là phạm vi điều chỉnh rất rộng, bao trùm 15 lĩnh vực quan trọng như đất đai, môi trường, tài nguyên nước, trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản và lâm nghiệp.

Đây đều là những lĩnh vực gắn trực tiếp với nền tảng vật chất của nền kinh tế, nhưng cũng là nơi tồn tại nhiều rào cản kéo dài nhiều năm qua.

Trong lĩnh vực đất đai, hàng loạt dự án chậm triển khai do vướng mắc thủ tục hành chính, quy trình kéo dài và thiếu thống nhất giữa các địa phương. Không ít doanh nghiệp có tiềm lực tài chính vẫn e ngại đầu tư vì lo ngại rủi ro pháp lý liên quan đến đất đai. Khi nguồn lực lớn nhất của nền kinh tế không thể lưu thông hiệu quả, chi phí cơ hội bị bỏ lỡ là rất lớn.

Ở lĩnh vực môi trường, tình trạng giấy phép chồng chéo, kiểm tra trùng lặp và quy trình phức tạp khiến doanh nghiệp gia tăng chi phí tuân thủ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ đầu tư mà còn làm giảm sức hấp dẫn của môi trường kinh doanh.

Trong khi đó, nông nghiệp dù có nhiều lợi thế nhưng vẫn khó chuyển đổi mạnh sang mô hình hiện đại do nhiều quy định chưa theo kịp thực tiễn. Nông dân và doanh nghiệp gặp khó khi muốn mở rộng quy mô sản xuất, ứng dụng công nghệ cao hay phát triển mô hình kinh tế xanh.

Để tháo gỡ các “nút thắt” này, Nghị quyết 17 đưa ra ba nhóm giải pháp lớn mang tính nền tảng. Trước hết là cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính trên quy mô lớn. Chính phủ yêu cầu loại bỏ các thủ tục và điều kiện kinh doanh không cần thiết, không còn phù hợp, qua đó giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và người dân. Đây được xem là bước tái cấu trúc hệ thống quản lý thay vì chỉ điều chỉnh cục bộ.

Một điểm đáng chú ý khác là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương. Nhiều thủ tục trước đây do cơ quan Trung ương xử lý sẽ được giao về địa phương nhằm rút ngắn thời gian giải quyết, tăng tính linh hoạt và phù hợp với thực tế từng vùng. Tuy nhiên, việc phân quyền được yêu cầu phải đi kèm cơ chế kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực để bảo đảm trách nhiệm thực thi.

Đặc biệt, Nghị quyết thể hiện rõ tư duy đổi mới khi chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thay vì kiểm soát quá mức ngay từ đầu, cơ quan quản lý sẽ tăng cường thanh tra, giám sát và xử lý nghiêm các vi phạm sau cấp phép. Cách tiếp cận này tạo điều kiện cho hoạt động đầu tư và sản xuất diễn ra linh hoạt hơn, đồng thời vẫn duy trì kỷ cương quản lý nhà nước.

Nếu được triển khai hiệu quả, những thay đổi này có thể tạo ra tác động sâu rộng đối với nền kinh tế. Khi thủ tục đất đai được đơn giản hóa, dòng chảy nguồn lực sẽ trở nên thông suốt hơn, giúp nhiều dự án được triển khai đúng tiến độ và giảm tình trạng “đóng băng” tài nguyên.

Trong lĩnh vực môi trường, mô hình quản trị dựa trên dữ liệu, tiêu chuẩn và giám sát thực tế thay cho cơ chế xin – cho có thể giúp giảm gánh nặng thủ tục nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro.

Đối với nông nghiệp, việc tháo gỡ các rào cản sẽ mở ra cơ hội chuyển đổi sang mô hình sản xuất quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao và gia tăng giá trị sản phẩm.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất vẫn nằm ở khâu thực thi. Cải cách chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành thay đổi thực tế trong hoạt động của bộ máy quản lý. Nếu tư duy cũ vẫn tồn tại, nguy cơ “cải cách trên giấy” hoàn toàn có thể xảy ra.

Nghị quyết 17 cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng cường hậu kiểm, thanh tra và xử lý vi phạm nhằm bảo đảm việc nới lỏng thủ tục không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Đồng thời, việc phân quyền phải gắn với trách nhiệm và cơ chế kiểm soát quyền lực rõ ràng.

Quan trọng hơn cả là sự thay đổi trong cách tiếp cận của cơ quan quản lý. Thay vì chỉ tập trung kiểm soát, bộ máy cần chuyển sang vai trò kiến tạo, hỗ trợ và thúc đẩy phát triển.

Nếu được thực thi đến cùng, Nghị quyết 17 có thể tạo ra chuyển biến mang tính nền tảng đối với nền kinh tế. Khi đó, đất đai không còn là “điểm nghẽn” mà trở thành động lực phát triển; môi trường không còn là rào cản thủ tục mà trở thành lợi thế cạnh tranh; còn nông nghiệp có thể vượt khỏi vai trò “trụ đỡ” truyền thống để trở thành động cơ tăng trưởng mới.

Điều được giải phóng khi ấy không chỉ là các thủ tục hành chính, mà còn là cơ hội đầu tư, không gian phát triển và quyền chủ động của người dân, doanh nghiệp – những nguồn lực quan trọng nhất của quốc gia.