Chảo lửa Hà Nội và hệ lụy từ "hiệu ứng đảo nhiệt"

Những ngày qua, miền Bắc và miền Trung nói chung, cũng như thủ đô Hà Nội nói riêng, đang oằn mình trong một đợt nắng nóng diện rộng vô cùng khốc liệt. Không dừng lại ở những con số khô khan trên biểu đồ khí tượng, bức tranh thời tiết ngột ngạt này đã phơi bày chân thực sự khắc nghiệt của biến đổi khí hậu khi hàng loạt kỷ lục nhiệt độ không ngừng bị phá vỡ.

Theo số liệu quan trắc, trong ngày 25/5, đồng bằng Bắc Bộ và miền Trung là hai khu vực nóng nhất cả nước với 8 tỉnh, thành có nhiệt độ vượt 40 độ C. Đặc biệt tại Hà Nội, trạm Láng đã ghi nhận mức nhiệt lên tới 40,7 độ C – cao nhất cả nước. Các địa phương khác như Vĩnh Yên (tỉnh Phú Thọ) và Bắc Ninh cũng xấp xỉ ngưỡng 40 độ C. Khu vực miền Trung chứng kiến hàng loạt điểm đo vượt 40 độ C như Hồi Xuân, Tĩnh Gia (Thanh Hóa), Con Cuông (Nghệ An), hay Hương Khê (Hà Tĩnh).

Lý giải về mức nhiệt kỷ lục tại thủ đô, Tiến sĩ Trương Bá Kiên – Phó Giám đốc Điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu nhận định, bên cạnh hình thế quy mô lớn thì môi trường đô thị là một tác nhân khuyếch đại cái nóng. Mật độ bê tông, nhựa đường, nhà cao tầng dày đặc, cùng với hoạt động giao thông và điều hòa đã tạo ra hiệu ứng đảo nhiệt đô thị. Vì vậy, nhiệt độ tại khu vực nội đô luôn cao hơn đáng kể so với vùng ven.

Đáng chú ý, nhiệt độ trên 40 độ C mới chỉ là số liệu đo trong lều khí tượng tiêu chuẩn. Thực tế, khi độ ẩm cao, gió yếu và bức xạ mạnh, nhiệt độ cảm nhận của cơ thể người khi di chuyển trên các tuyến phố có mặt đệm bê tông, đường nhựa có thể cao hơn từ 2 - 4 độ C, thậm chí mức chênh lệch còn lớn hơn.

Báo động từ El Nino và xu thế mùa hè khốc liệt

Trong khi cái nóng bủa vây hiện tại xuất phát từ vùng áp thấp nóng phía Tây lấn mạnh sang Bắc Bộ kết hợp với gió mùa tây nam gây hiệu ứng phơn, thì các chuyên gia khí tượng cũng đang lo ngại về một viễn cảnh dài hạn khốc liệt hơn mang tên El Nino.

Trao đổi về diễn biến thời tiết, TS. Hoàng Phúc Lâm - Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, cho biết: "Đây là đợt nắng nóng thứ hai trong tháng 5/2026. Cường độ của đợt nóng này kéo dài và gay gắt hơn so với đợt từ 13-16/5 vừa qua, đồng thời là một trong ba đợt nắng nóng gay gắt nhất từng xảy ra trong tháng 5 kể từ năm 2021 đến nay."

Đánh giá về tác động của hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu, ông Lâm nhấn mạnh: "El Nino hiện mới bắt đầu hình thành nên chưa tác động nhiều đến thời tiết và khí hậu Việt Nam. Đợt nắng nóng hiện tại chủ yếu do ảnh hưởng của vùng áp thấp nóng phía Tây kết hợp hiệu ứng phơn do địa hình dãy Trường Sơn và gió mùa tây nam gây ra."

Dù mới ở giai đoạn chớm hình thành, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) và nhiều cơ quan quốc tế đã đưa ra cảnh báo mùa hè 2026 có thể nóng hơn trung bình nhiều năm. Tại Việt Nam, dưới tác động của El Nino từ nay đến tháng 8/2026, nền nhiệt cả nước có xu hướng cao hơn từ 0,5 - 1,5 độ C. Đi kèm với đó là lượng mưa sụt giảm nghiêm trọng (25 - 50%), nguy cơ kéo theo các đợt hạn hán và xâm nhập mặn lịch sử trong mùa khô 2026 - 2027.

Rủi ro sức khỏe, cháy rừng và các hình thái cực đoan đi kèm

Thời tiết cực đoan không chỉ gây khó chịu về mặt cảm giác mà còn đe dọa trực tiếp đến an toàn cộng đồng và tài nguyên quốc gia.

Nguy cơ cháy nổ, hỏa hoạn: Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phát đi cảnh báo khẩn cấp về hơn 1.600 điểm nguy cơ cháy rừng trên cả nước, trong đó khoảng 700 điểm đang ở mức cực kỳ nguy hiểm (cấp 5). Các địa phương trọng điểm bao gồm Hà Nội, Bắc Ninh, Phú Thọ, Hải Phòng, Gia Lai, Đà Nẵng... Đồng thời, nhu cầu sử dụng điện tăng đột biến cũng đặt các khu dân cư vào tình trạng báo động về an toàn phòng cháy chữa cháy.

Rủi ro sức khỏe: Người dân khi tiếp xúc lâu với nền nhiệt cao dễ đối mặt với tình trạng mất nước, kiệt sức, và đặc biệt là sốc nhiệt (đột quỵ do nhiệt).

Mưa giông, lốc sét sau nắng nóng: Một quy luật tất yếu của khí hậu là các đợt nắng nóng gay gắt thường tích tụ năng lượng, trở thành "ngòi nổ" cho các hiện tượng thời tiết nguy hiểm. Theo TS. Hoàng Phúc Lâm cảnh báo: "Trong những ngày nắng nóng gay gắt, nền nhiệt cao kết hợp độ ẩm lớn sẽ làm gia tăng đối lưu trong khí quyển, từ đó làm tăng nguy cơ xuất hiện giông lốc vào chiều tối, hiện tượng thường được gọi là “giông nhiệt”."

Dự báo, đợt nắng nóng gay gắt sẽ còn duy trì đến ngày 27/5 và bắt đầu dịu dần vào chiều tối 28/5. Tuy nhiên, việc "dịu dần" không đồng nghĩa với mát mẻ, khi nền nhiệt tại Bắc Bộ vẫn phổ biến ở ngưỡng trên 30 độ C. Trong bối cảnh El Nino đang mạnh dần lên cùng với biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, người dân và các cơ quan chức năng cần chủ động cập nhật thông tin dự báo, sẵn sàng các phương án ứng phó để bảo vệ sức khỏe và giảm thiểu rủi ro kinh tế - xã hội.