Thách thức từ việc duy trì vị thế sản phẩm OCOP

Theo Báo Lai Châu, chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở việc gắn sao cho sản phẩm mà còn là cuộc cách mạng thay đổi tư duy sản xuất của hàng trăm hộ nông dân, hợp tác xã (HTX) và doanh nghiệp. Đến nay, toàn tỉnh tự hào sở hữu 191 sản phẩm OCOP còn thời hạn chứng nhận của 98 chủ thể, trong đó có 13 sản phẩm 4 sao. Những con số này là minh chứng rõ nét cho hành trình nỗ lực đưa đặc sản núi rừng vươn ra biển lớn, khẳng định giá trị bản sắc địa phương trên bản đồ nông sản quốc gia.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng khắt khe, áp lực duy trì chất lượng và giữ vững thương hiệu đang trở thành bài toán khó. Nhiều chủ thể đang loay hoay trước thách thức làm thế nào để không chỉ "đẹp" về mẫu mã, bao bì mà còn "chất" về giá trị cốt lõi, đảm bảo sự đồng nhất trong từng sản phẩm cung ứng ra thị trường. Đặc biệt, việc duy trì tiêu chí OCOP sau thời hạn công nhận là một điểm nghẽn lớn. Đến hết năm 2025, tỉnh có 57 sản phẩm OCOP hết thời hạn nhưng chưa đánh giá, phân hạng lại. Sự chậm trễ này phản ánh một bộ phận chủ thể chưa thực sự mặn mà với việc "làm mới" sản phẩm, hoặc do hạn chế về nguồn lực đầu tư, kỹ năng quản trị và kiến thức về thủ tục hành chính.

Tại xã Than Uyên, địa phương vốn được coi là điểm sáng với 27 sản phẩm OCOP (3 sản phẩm đạt 4 sao, 24 sản phẩm đạt 3 sao), công tác duy trì chất lượng đang được đẩy mạnh. Ông Đỗ Ngọc Toán - Trưởng Phòng Kinh tế xã Than Uyên chia sẻ: "Khó khăn lớn nhất hiện nay là việc chuyển quyền quản lý nhãn hiệu chứng nhận đối với gạo séng cù và gạo tẻ tròn Than Uyên. Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các hướng dẫn cụ thể vẫn chưa được đồng bộ, gây ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch hoàn thiện hồ sơ công nhận lại của các chủ thể."

Ngay từ đầu năm, chính quyền xã Than Uyên đã tích cực rà soát hồ sơ, hướng dẫn các chủ thể bổ sung điều kiện về chất lượng sản phẩm, vùng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và quyền sử dụng nhãn hiệu chứng nhận cho 9 sản phẩm sắp đến thời hạn đánh giá, công nhận lại vào cuối năm 2026. Thực tế cho thấy, việc phát triển vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học - công nghệ hay chuyển đổi số tại một số nơi vẫn còn manh mún, chưa tương xứng với tiềm năng. Khi quy mô sản xuất nhỏ lẻ, nguồn vốn hạn hẹp, sức cạnh tranh của sản phẩm OCOP Lai Châu dễ bị lu mờ trước những mặt hàng cùng loại được công nghiệp hóa. Việc nâng hạng sản phẩm đòi hỏi tầm nhìn xa hơn về thị trường, đòi hỏi các doanh nghiệp, HTX phải chủ động vượt qua tư duy sản xuất cũ kỹ, hướng tới sự chuyên nghiệp và bền vững trong giai đoạn mới.

Giải pháp nâng tầm giá trị cho sản phẩm OCOP

Để giải quyết bài toán nâng tầm thương hiệu, tỉnh Lai Châu đang triển khai chiến lược phát triển OCOP theo hướng thực chất, lấy chủ thể sản xuất làm trung tâm. Mục tiêu là hỗ trợ các chủ thể thực hiện các giải pháp đồng bộ để nâng cao chất lượng và mở rộng thị trường (MRTT) tiêu thụ thông qua hội chợ, tuần hàng OCOP, hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và sàn thương mại điện tử.

Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm. Ông Nguyễn Bá Nho - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: "Ngành tiếp tục tham mưu triển khai chương trình theo hướng thực chất; tăng cường kiểm tra, giám sát việc duy trì chất lượng sau công nhận. Đồng thời, hỗ trợ các chủ thể phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới công nghệ chế biến, xây dựng thương hiệu và MRTT nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP."

Mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và người dân hiện là chìa khóa vàng. Điển hình như Công ty TNHH Một thành viên Dũng Long (tổ dân phố 2, xã Than Uyên). Với vùng nguyên liệu 22ha, công ty đã liên kết sản xuất với nông dân tại các xã: Than Uyên, Pắc Ta và Mường Kim. Mỗi năm, khoảng 400 tấn gạo được cung ứng ra thị trường, có mặt tại hệ thống siêu thị GO! và các cửa hàng thực phẩm sạch ở Hà Nội, từng bước khẳng định thương hiệu gạo đặc sản Lai Châu. Anh Lò Văn Hương (bản Hua Nà, xã Than Uyên) - một hộ nông dân tham gia liên kết, bày tỏ sự phấn khởi: "Nhờ được doanh nghiệp hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ giống và bao tiêu sản phẩm nên đầu ra cho hạt gạo đã ổn định hơn nhiều so với trước đây. Giá bán cũng cao hơn, giúp gia đình tôi yên tâm đầu tư mở rộng sản xuất, nâng cao thu nhập."

Song song đó, các HTX cũng đang chủ động làm mới mình. Điển hình như HTX Cựu thanh niên xung phong (xã Tân Uyên) hiện có 2 sản phẩm OCOP từ mắc-ca. Ngoài phát triển vùng nguyên liệu, HTX còn liên kết thu mua, đầu tư chế biến, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Ông Nguyễn Xuân Cát - Giám đốc HTX Cựu thanh niên xung phong chia sẻ: "Chứng nhận OCOP mở ra cơ hội quảng bá và MRTT rất lớn. Tuy nhiên, để giữ trọn niềm tin của khách hàng, đơn vị phải không ngừng nâng cao chất lượng và cải tiến mẫu mã sản phẩm mắc-ca từng ngày."

Chiến lược giai đoạn 2026-2030 đã vạch ra những mục tiêu cụ thể: duy trì, phát triển trên 300 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 50 sản phẩm đạt 4 sao; trên 70% sản phẩm được đánh giá, phân hạng lại, trên 10% sản phẩm được nâng hạng; 80% chủ thể OCOP tham gia các kênh bán hàng hiện đại và 100% sản phẩm được áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo quy định. Quan trọng nhất, sự chuyển dịch tư duy từ "sản xuất cái mình có" sang "sản xuất cái thị trường cần" chính là yếu tố quyết định để sản phẩm OCOP Lai Châu vươn xa.