Nhận diện điểm nghẽn cản trở kim ngạch thương mại song phương

Trong khuôn khổ Hội chợ Thương mại Việt Nam - Lào năm 2026 (VIETLAOEXPO 2026) tại Thủ đô Viêng Chăn, bài toán nâng tầm hợp tác kinh tế song phương đã được thảo luận toàn diện. Hơn 120 đại biểu từ các cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp hai nước đã cùng tham dự. Trong bối cảnh mối quan hệ đoàn kết đặc biệt ngày càng vững chắc, hợp tác thương mại tiếp tục được định vị là trụ cột cốt lõi. Để hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo cấp cao, hai nước đặt mục tiêu sớm đưa kim ngạch song phương chạm cột mốc lịch sử 10 tỷ USD, tạo động lực phát triển tự chủ và bền vững.

Đánh giá về nền tảng thực hiện mục tiêu này, bà Lê Thị Mai Anh, Trưởng phòng thuộc Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương Việt Nam) nhận định, cơ cấu thương mại Việt Nam và Lào có tính bổ trợ rất cao. Việt Nam là nhà cung cấp lớn về sắt thép, phương tiện vận tải, máy móc thiết bị, dệt may và nông sản chế biến sẵn. Ở chiều ngược lại, Lào là nguồn cung nguyên liệu chiến lược cho sản xuất Việt Nam như cao su tự nhiên, gỗ, quặng và nông sản thô. Bà nhấn mạnh hai bên cần chuyển từ mua bán đơn thuần sang liên kết đầu tư, sản xuất, logistics và phân phối để nâng cao giá trị gia tăng.

Mặc dù cán cân thương mại song phương duy trì tín hiệu tăng trưởng ổn định nhờ thực thi hiệu quả các hiệp định thương mại, quy mô giao thương hiện tại vẫn chưa phản ánh tương xứng với tiềm năng thực tế. Các chuyên gia thẳng thắn nhìn nhận hành trình hướng tới con số 10 tỷ USD đang vướng phải những điểm nghẽn mang tính kinh niên. Khó khăn lớn nhất nằm ở chi phí trung gian còn cao và hạ tầng logistics liên quốc gia chưa được tối ưu hóa. Bên cạnh đó, tốc độ thông quan tại các cửa khẩu cần cải thiện nhanh hơn, hạ tầng Hành lang kinh tế Đông - Tây cần nâng cấp và cơ chế thanh toán nội tệ cần sớm hoàn thiện.

Thực tế từ cộng đồng doanh nghiệp cũng phản ánh rõ nhu cầu tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng vận chuyển để nắm bắt cơ hội thị trường. Ông Phạm Xuân Hưng, Nhà sáng lập Công ty TNHH Hoàng Hiệp F&B chia sẻ, thông qua hội chợ, doanh nghiệp đã tiếp cận được hệ thống siêu thị lớn tại Lào để đưa sản phẩm lên kệ, đồng thời kết nối với đối tác quan tâm đến nguồn cà phê nhân xanh Robusta Việt Nam. Tuy nhiên, ông cho biết thách thức lớn nhất của đơn vị hiện nay là phải khẩn trương tìm kiếm đối tác logistics phù hợp, tối ưu chi phí nhằm bảo đảm quá trình giao thương diễn ra thuận lợi và liền mạch nhất.

Tháo gỡ nút thắt hạ tầng thúc đẩy liên kết thực chất

Để tạo bước đột phá cho mục tiêu chiến lược, các cơ quan quản lý đang quyết liệt triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ. Ông Bùi Quang Hưng, Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương Việt Nam) khẳng định, nhiệm vụ trọng tâm giai đoạn tới là hỗ trợ doanh nghiệp tăng cường kết nối giao thương trực tiếp, cắt giảm chi phí trung gian và tối ưu hạ tầng logistics liên quốc gia. Theo ông, Bộ Công Thương cam kết tạo điều kiện thuận lợi thông qua cơ chế xúc tiến thương mại đồng bộ trên cả nền tảng số lẫn trực tiếp, giúp doanh nghiệp mở rộng hệ thống phân phối, tham gia sâu chuỗi cung ứng.

Từ phía nước chủ nhà, các nỗ lực cải cách cũng đang được đẩy mạnh nhằm khơi thông dòng chảy thương mại. Ông Chattouphonh Nakhavith, Phó Vụ trưởng Vụ Ngoại thương (Bộ Công Thương Lào) cho biết, Chính phủ Lào đang tập trung cải thiện môi trường kinh doanh thông qua việc đơn giản hóa tối đa thủ tục hành chính, số hóa hệ thống một cửa quốc gia và ban hành chính sách ưu đãi tại các Đặc khu kinh tế. Theo ông, Lào khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam tăng cường dòng vốn đầu tư chất lượng cao, thúc đẩy liên kết sản xuất trong lĩnh vực thế mạnh như nông nghiệp hữu cơ và chế biến sâu.

Sự đồng hành chính sách từ hai chính phủ đã nhanh chóng chuyển hóa thành những mô hình hợp tác thực tế giữa doanh nghiệp hai nước. Bà Mukdavan Keovilay, Giám đốc Công ty Khua Luk Sao Kok (Đơn vị sở hữu thương hiệu ẩm thực Lào "Bếp con gái cả") bày tỏ sự phấn khởi khi kết nối thành công với nhiều đối tác Việt Nam. Bà cho biết hai bên đang thảo luận chuyên sâu về phương án liên doanh xây dựng một cơ sở sản xuất chế biến quy mô vừa và nhỏ tại Lào, với định hướng chiến lược sẽ nâng cấp thành nhà máy quy mô lớn trong tương lai gần.

Hiệu quả khơi thông thị trường còn được minh chứng qua các thỏa thuận thương mại cụ thể được ký kết ngay tại sự kiện. Bà Hồ Thị Khánh Ngọc, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Dịch vụ Tinh dầu Ngọc Phương chia sẻ, doanh nghiệp đã bán trực tiếp sản phẩm và đạt thỏa thuận gia công cho khách hàng quốc tế. Đặc biệt, hệ thống siêu thị Vinmart tại Lào cũng tiếp nhận hàng mẫu và hẹn lịch ký kết hợp đồng phân phối chính thức, mở ra cơ hội thông thương hàng hóa hai chiều bền vững, phục vụ nhu cầu tiêu dùng thiết yếu.

Hội thảo khép lại với hàng chục biên bản ghi nhớ và hợp đồng nguyên tắc được ký kết, minh chứng cho hiệu quả của mô hình xúc tiến thực chất. Những kết quả này là thước đo thiết thực cho các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp giai đoạn mới, đặt nền móng vững chắc để hai nước hướng tới mục tiêu kim ngạch 4 tỷ USD trong năm 2026, sớm chinh phục cột mốc chiến lược 10 tỷ USD.