Chỉ dẫn địa lý và điểm nghẽn sản xuất

Tại Lễ hội Sen Đồng Tháp lần thứ III năm 2026 với hội thảo chuyên đề “Đất Sen hồng kết nối vươn xa”, các đại biểu đã thảo luận sâu về định hướng phát triển ngành hàng chủ lực. Việc cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý cho bốn nhóm sản phẩm gồm hạt sen tươi, hoa sen tươi, củ sen tươi và lá sen tươi vào ngày 25.6.2025 được xem là dấu mốc quan trọng, giúp Đồng Tháp từng bước định vị thương hiệu trên bản đồ nông sản.

ThS. Phan Trọng Tường, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp chia sẻ: “Chỉ dẫn địa lý không chỉ là công cụ xác lập và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, mà còn là nền tảng để tổ chức lại sản xuất, chuẩn hóa chất lượng, xây dựng thương hiệu tập thể và hình thành hệ sinh thái kinh tế sen”.

Trên thực tế, sản xuất sen vẫn còn tồn tại nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ. Quy mô sản xuất hiện nay chủ yếu còn phân tán, trong khi mối liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp chưa thực sự bền vững. Bên cạnh đó, các bệnh hại nguy hiểm trên cây sen như thán thư, thối ngó, thối thân và thối gương đang là mối đe dọa trực tiếp, làm giảm năng suất cũng như chất lượng sản phẩm. Việc phụ thuộc vào phương thức canh tác truyền thống khiến ngành hàng thiếu tính đồng bộ và chưa đáp ứng trọn vẹn yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường hiện đại.

PGS.TS. Lê Minh Tường, Trường Nông nghiệp, Đại học Cần Thơ chia sẻ: “Qua khảo sát tại các vùng trồng sen trọng điểm, nhóm đã xác định các bệnh hại nguy hiểm như thán thư, thối ngó, thối thân và thối gương là nguyên nhân chính làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm”.

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm đã xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp theo hướng kết hợp các biện pháp canh tác, sinh học và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hợp lý, đồng thời ưu tiên giảm hóa chất trong sản xuất. Kết quả triển khai mô hình tại Tháp Mười và Cao Lãnh cho thấy quy trình này giúp giảm tỷ lệ bệnh từ 70-87%, giảm 70-75% chi phí thuốc bảo vệ thực vật, giảm 15-20% tổng chi phí sản xuất, đồng thời tăng năng suất từ 18-37% và nâng lợi nhuận của người trồng sen lên từ 2 đến hơn 5 lần so với phương thức canh tác truyền thống.

Những bước tiến về kỹ thuật không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ vùng nguyên liệu, mà còn trực tiếp gia tăng giá trị kinh tế. Đây chính là nền tảng quan trọng để ngành hàng sen tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản chất lượng cao. Việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là cam kết về chất lượng, giúp sen Đồng Tháp tự tin vươn xa. Khi nền tảng sản xuất được củng cố, ngành hàng sẽ có đủ tiềm lực để chuyển sang giai đoạn phát triển sâu hơn, nơi giá trị không chỉ được đo bằng sản lượng mà còn bằng tiêu chuẩn và niềm tin của khách hàng.

Kinh tế tuần hoàn sen trong kỷ nguyên số

Để nâng tầm cây sen, tư duy kinh tế nông nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm. Thay vì chỉ dừng lại ở việc bán nông sản thô, việc đẩy mạnh chế biến sâu theo mô hình kinh tế tuần hoàn được xem là chìa khóa để mở rộng thị trường. Ông Võ Đức Thế, đại diện Công ty TNHH Lotus Healthy Food chia sẻ: “Sen không chỉ là một loại nông sản mà là một hệ sinh thái sản phẩm có giá trị cao”.

Với định hướng đó, doanh nghiệp đã đầu tư các dây chuyền sấy, đông lạnh, tiệt trùng và sản xuất bột sữa, phát triển từ 8-10 dòng sản phẩm từ hạt sen để phục vụ nhiều phân khúc thị trường trong nước và quốc tế. Việc tận dụng toàn bộ các bộ phận như lá, tim sen, ngó sen hay phụ phẩm sau thu hoạch giúp tối ưu hóa giá trị kinh tế. Đồng thời, kết hợp phát triển sản phẩm với du lịch trải nghiệm và chương trình OCOP sẽ tạo thêm giá trị văn hóa đặc trưng. Chuyên gia Phan Yến Ly đề xuất Đồng Tháp nên xây dựng mô hình trải nghiệm đa giá trị, trong đó mỗi sản phẩm là một câu chuyện về vùng đất và con người Đất Sen hồng.

Trong kỷ nguyên số, chiến lược thương hiệu cần được hỗ trợ mạnh mẽ bởi công nghệ. Các chuyên gia nhấn mạnh ngành hàng sen cần chuyển từ cách kể chuyện bằng cảm xúc sang kể chuyện bằng dữ liệu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu vùng trồng và tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần minh bạch hóa chuỗi giá trị.

Ông Nguyễn Hùng Tráng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Cao Lãnh chia sẻ: “Đã đến lúc chúng ta cần mở rộng cách tiếp cận, chuyển từ tư duy phát triển sản phẩm sang tư duy xây dựng hệ sinh thái kinh tế sen. Đó phải là nơi sản xuất, chế biến, du lịch, văn hóa, chăm sóc sức khỏe và công nghệ số cùng tham gia tạo ra giá trị, để mỗi hecta sen không chỉ tạo ra nông sản mà còn nuôi dưỡng niềm tự hào về vùng đất Sen Hồng”.

Song song với đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và marketing đa kênh đang trở thành xu hướng tất yếu. Các chuyên gia cho rằng mô hình tiếp thị đa kênh kết hợp Meta Business AI có thể hỗ trợ doanh nghiệp tự động hóa nhiều khâu, từ sáng tạo nội dung, xử lý hình ảnh, biên dịch thông tin tiếp thị sang nhiều ngôn ngữ đến chăm sóc khách hàng trên các nền tảng số. Đây là giải pháp giúp doanh nghiệp mở rộng khả năng tiếp cận thị trường quốc tế, đồng thời tiết giảm chi phí vận hành.

Việc ứng dụng công nghệ không chỉ dừng lại ở khâu sản xuất mà còn đóng vai trò cầu nối quan trọng để sen Đồng Tháp tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi khoa học tạo nền tảng, chế biến sâu gia tăng giá trị và chuyển đổi số mở rộng kết nối, ngành hàng sen Đồng Tháp sẽ từng bước hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh. Hệ sinh thái này không chỉ nuôi dưỡng niềm tự hào địa phương mà còn khẳng định vị thế của sen Đồng Tháp như một biểu tượng kinh tế, văn hóa bền vững, tạo đà cho sự bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn từ nay đến năm 2030.