Cơn sốt AI bóp nghẹt nguồn cung bộ nhớ phổ thông

Năm 2027 có thể sẽ trở thành giai đoạn thiếu hụt nghiêm trọng nhất trong lịch sử ngành công nghiệp bộ nhớ. Ông C.K. Chang, CEO của Apacer (Đài Loan), vừa đưa ra cảnh báo rằng lượng chip DRAM được các nhà sản xuất lớn phân bổ cho những công ty module độc lập có thể giảm mạnh 70% vào năm 2027 so với năm 2026. Điều này đồng nghĩa với việc các hãng như Apacer chỉ có thể tiếp cận chưa tới 30% nguồn linh kiện so với mức của năm trước đó.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ sự bùng nổ của AI. Trong nhiều năm qua, DRAM và NAND Flash chủ yếu phục vụ cho máy chủ doanh nghiệp, máy tính cá nhân và các thiết bị điện tử tiêu dùng. Tuy nhiên, khi các hệ thống AI chuyển mạnh sang giai đoạn suy luận, trung tâm dữ liệu bắt buộc phải trang bị bộ nhớ băng thông cao (HBM) để tối ưu cho GPU. HBM cùng với RAM máy chủ mang lại biên lợi nhuận vượt trội, tạo động lực để bộ ba ông lớn đang nắm 90% thị phần DRAM toàn cầu là Samsung, SK Hynix và Micron chuyển dịch năng lực đóng gói, dây chuyền và thiết bị sang phục vụ khách hàng AI.

Sự ưu tiên này dẫn đến một nghịch lý trên thị trường: dù tổng sản lượng bộ nhớ toàn cầu vẫn tăng lên nhờ các nhà máy mới sắp đi vào hoạt động, nhưng phần bánh dành cho mảng RAM rời, PC lắp ráp và hệ thống công nghiệp lại bị thu hẹp. Những khách hàng lớn có thể ký hợp đồng dài hạn để đảm bảo nguồn cung, trong khi các công ty nhỏ hơn dễ bị đẩy xuống cuối danh sách phân bổ.

Ngành công nghiệp smartphone và người dùng chịu sức ép lớn

Không chỉ mảng PC, toàn bộ ngành công nghiệp smartphone cũng đang phải đối mặt với ít nhất một năm rưỡi đầy khó khăn. Báo cáo từ Counterpoint Research cho thấy, lần đầu tiên trong cấu hình smartphone, chi phí dành cho DRAM và NAND đã vượt qua cả chi phí của vi xử lý trung tâm (SoC). Chỉ tính riêng trong quý II năm 2026, giá bộ nhớ cho smartphone đã tăng phi mã hơn 300% so với cùng kỳ năm trước.

Chi phí linh kiện đắt đỏ buộc các hãng điện thoại phải thận trọng hơn, cắt giảm sản lượng và ưu tiên cho các dòng thiết bị cao cấp để bảo vệ biên lợi nhuận. Hậu quả là lượng chip smartphone xuất xưởng trên toàn cầu trong nửa đầu năm 2026 đã sụt giảm 15%. Các chuyên gia dự báo trong cả năm 2026, sản lượng sẽ giảm 14%, trong đó phân khúc điện thoại giá rẻ chịu đòn nặng nề nhất với mức giảm lên tới 30%. Để tối ưu hóa chi phí, nhiều mẫu máy giá rẻ đang phải chuyển sang sử dụng nền tảng của UNISOC thay vì Qualcomm hay MediaTek.

Đối với người tiêu dùng cuối, túi tiền của họ sẽ tiếp tục bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Nguồn cung LPDDR bị siết chặt khiến giá máy tăng cao, đồng thời làm giảm cơ hội được nâng cấp dung lượng RAM hoặc trải nghiệm các tính năng AI chạy trực tiếp trên thiết bị. Với thị trường máy tính, giá thanh RAM bán lẻ khó có thể hạ nhiệt. Người dùng muốn nâng cấp PC hay chọn mua laptop dung lượng cao sẽ phải trả những mức giá đắt đỏ hơn rất nhiều.

Chiến lược sinh tồn của các doanh nghiệp trước sóng gió

Đứng trước nguy cơ đứt gãy nguồn cung, các doanh nghiệp sản xuất linh kiện đang phải thay đổi chiến lược để sinh tồn. Rủi ro lớn nhất hiện nay không còn là việc phải mua chip với giá cao, mà là hoàn toàn không có hàng để duy trì hoạt động kinh doanh.

Điển hình như Apacer, công ty này đã quyết định nâng lượng hàng tồn kho lên mức kỷ lục 383,2 triệu USD, tăng 48% chỉ sau một quý. Doanh nghiệp này cũng đang chuẩn bị thêm nguồn vốn vay trị giá 123,6 triệu USD để sẵn sàng gom mua chip bất cứ khi nào các nhà sản xuất mở bán. Dù việc tích trữ hàng hóa ở vùng giá đỉnh luôn tiềm ẩn nguy cơ thua lỗ nếu thị trường bất ngờ đảo chiều, nhưng các công ty vẫn chấp nhận đánh cược bởi việc sở hữu linh kiện giá cao trong năm 2027 vẫn khả quan hơn việc trắng tay.

Giới chuyên gia nhận định, tình trạng khan hiếm nguồn cung sẽ còn kéo dài ít nhất đến nửa cuối năm 2027. Dự báo trong thời gian tới, giá DRAM có thể tiếp tục tăng từ 30-40% và NAND Flash tăng trên 20% trước khi có dấu hiệu bình ổn. Trong khi các nhà sản xuất Trung Quốc như CXMT hay YMTC vẫn đang bận rộn ưu tiên thị trường nội địa, "cơn khát chip" của thị trường công nghệ toàn cầu sẽ khó có thể sớm được giải tỏa.