Từ Nghị quyết đến nhịp sống văn hoá ở Linh Hồ

Là một xã vùng cao thuộc tỉnh Tuyên Quang, xã Linh Hồ được hình thành trên cơ sở sáp nhập các xã Linh Hồ, Ngọc Linh và xã Trung Thành thuộc huyện Vị Xuyên(cũ).  Với diện tích tự nhiên hơn 181 km², là nơi có 13 dân tộc anh em cùng sinh sống( chủ yếu là Tày, Nùng, Mông, Dao...). Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan, Linh Hồ còn cuốn hút bởi đời sống văn hoá phong phú được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Từ ngôn ngữ, trang phục đến phong tục tập quán, nghề truyền thống, tất cả hoà quyện tạo nên bản sắc văn hoá riêng của vùng đất này. Câu chuyện văn hoá ở Linh Hồ hôm nay không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn mà còn là cách khơi dậy những giá trị sẵn có trong cộng đồng để phục vụ cho sự phát triển.

Để làm được điều đó, cần một định hướng thống nhất, một cách làm phù hợp và sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó vai trò lãnh đạo của Đảng là yếu tố xuyên suốt. Bám sát tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW, xã Linh Hồ đã xây dựng Chương trình hành động của Đảng bộ xã xác định phát triển văn hoá phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên, gắn với xây dựng con người, xây dựng môi trường văn hoá lành mạnh bảo tồn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc. Đồng thời, từng bước gắn các giá trị văn hoá với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân. Xã Linh Hồ đang từng bước xây dựng điểm du lịch cộng đồng tại thôn Lùng Chang. Người dân được xác định là chủ thể, nghệ nhân, người có uy tín là lực lượng nòng cốt trong gìn giữ và trao truyền các giá trị văn hoá. Đó cũng là cách Đảng uỷ xã Linh Hồ từng bước chuyển tinh thần của một Nghị quyết lớn thành những định hướng cụ thể, phù hợp với đời sống của một địa bàn đã dân tộc, để văn hoá không còn đứng bên lề của phát triển mà trở thành một phần cốt lõi trong hành trình xây dựng sự phát triển của địa phương.

Đồng chí Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Hoàng Thanh Tịnh nhấn mạnh: “Quan điểm của chúng tôi là bảo tồn không có nghĩa là giữ văn hoá trong một không gian hẹp mà phải làm cho văn hoá tiếp tục sống trong cộng đồng, được thế hệ trẻ tiếp nhận và phát huy. Khi mỗi người dân thấy mình là một phần của văn hoá, tự hào về văn hoá của dân tộc mình và chủ động gìn giữ những giá trị tốt đẹp ấy, khi đó văn hoá mới thực sự trở thành sức mạnh nội sinh góp phần xây dựng con người xã Linh Hồ và thúc đẩy địa phương phát triển bền vững”. 

Sự giao thoa giữa các dân tộc tạo nên bức tranh “ văn hoá” đa dạng phong phú của xã Linh Hồ.

Những “ mạch nguồn” giúp “ văn hoá” không bị đứt gãy

 Ở thôn Thuỷ Lâm, xã Linh Hồ nơi có hơn 80% đồng bào dân tộc Nùng. Những tấm vải của đồng bào Nùng vẫn được gìn giữ bằng một cách rất mộc mạc. Qua đôi bàn tay của những người phụ nữ đã gắn bó với nghề từ bao năm tháng. Từ những thước vải mộc mạc, qua các công đoạn mài, nhuộm, màu chàm đặc trưng dần hiện lên, tạo nên những bộ trang phục mang đậm bản sắc dân tộc.

Đôi bàn tay của Chị Lèn Thị Bá, thôn Thuỷ Lâm đang miệt mài bên tấm vải. Chị Thuỷ nói: “Trang phục mà chúng tôi làm ra không chỉ để để mặc vào những ngày lễ, tết. Chúng tôi vẫn mặc trong cuộc sống hàng ngày, bởi mặc trang phục của dân tộc mình cũng là cách để nhớ về cội nguồn và giữ gìn nét văn hoá của Cha ông mình.” Điều đáng quý là giữa nhịp sống hiện đại, nghề truyền thống ấy vẫn không bị mai một.

Những bàn tay vẫn hàng ngày miệt mài bên tấm vải chính là cách mà hơn 100 hộ dân thôn Thuỷ Lâm duy trì làm nghề nói riêng, toàn xã Linh Hồ nói chung. Tinh thần ấy đã được cụ thể hoá hơn trong Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định việc bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống phải gắn với xây dựng con người, môi trường văn hoá và phát triển bền vững.

Với Linh Hồ, những giá trị ấy không nằm ngoài cuộc sống mà cần được khơi dậy từ chính cộng đồng, để người dân trở thành chủ thể phát huy giá trị truyền thống ấy. Đặc biệt hơn. Chương trình hành động của Đảng bộ xã thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW cũng đặt mục tiêu gắn bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân.

 Qua từng công đoạn mài, nhuộm, những phụ nữ Nùng ở Thuỷ Lâm bền bỉ giữ nghề, giữ sắc chàm truyền thống dân tộc.

Người Nùng ở Thuỷ Lâm giới thiệu trang phục truyền thống với du khách, góp phần quảng bá và lan toả giá trị văn hoá dân tộc.

Nếu những tấm vải chàm của người Nùng lưu giữ sắc màu văn hoá, thì với đồng bào Mông ở thôn Ngọc Hà, tiếng khèn lại như mạch âm thanh nối quá khứ với hiện tại. Giữa nhịp sống hôm nay, tiếng khèn vẫn vang lên, không chỉ trong những ngày hội mà còn được gìn giữ bởi những người dành cả tâm huyết để chế tác, thổi và truyền lại cho thế hệ sau. 

Giữa những triền núi sương mờ ở thôn Ngọc Hà xã Linh Hồ tiếng khèn mông từ căn nhà nhỏ của Nghệ nhân Mua Mí Nam vẫn ngân lên da diết. Sinh năm 1984 trong một gia đình có truyền thống chế tác khèn. Từ khi còn nhỏ Anh đã học thổi khèn và theo bố lên núi tìm nguyên liệu và từng bước anh học và làm quen với nghề.

Anh Nam chia sẻ: “Làm một cây khèn Mông không chỉ đơn giản là ghép những ống trúc lại với nhau, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự cẩn thận tuyệt đối. Cái khó nhất của nghề làm khèn không chỉ nằm ở đôi bàn tay mà phải có đôi tai tinh tường và sự rung cảm của tâm hồn”. Những cây khèn do Anh chế tác không chỉ được người dân trong nước tìm mua mà còn được đưa đến với những người yêu văn hoá ở các nước như Mỹ, Canada, Châu Âu, Trung Quốc, Đài Loan. Mỗi tháng anh làm và bán khoảng 5-7 chiếc, tạo nguồn thu nhập ổn định.

“Khi thấy đứa con tinh thần của mình được bạn bè trong và ngoài nước biết đến, cách xa quê hương nửa vòng trái đất, tôi cảm thấy mình đã làm tròn nhiệm vụ đó là giữ được hồn văn hoá truyền thống khỏi nguy cơ bị mai một, tôi vui lắm”, anh Nam vui vẻ chia sẻ.

Không chỉ dừng lại ở việc chế tác khèn, Anh còn mở lớp truyền dạy thổi khèn và múa khèn mông cho thế hệ trẻ trong thôn. Với mong muốn tiếng khèn cha ông được tiếp tục trao truyền. Năm 2022, với những nỗ lực bền bỉ của mình, anh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú đó chính là sự ghi nhận cho hành trình gìn giữ và lan toả văn hoá dân tộc mình. 

 Trong không gian nhỏ bé, Nghệ nhân ưu tú Mua Mí Nam (giữa) dạy chế tác khèn Mông cho thế hệ trẻ.

Một cây khèn được làm ra là một sản phẩm, nhưng một người trẻ biết làm khèn, biết thổi khèn lại là sự tiếp nối của cả một dòng văn hoá. Câu chuyện của Anh Mua Mí Nam vì thế cho thấy cách bảo tồn đang được địa phương đặt trong đời sống thực tế.

Nghị quyết 80-NQ/TW xác định việc phát huy các giá trị văn hoá truyền thống phải gắn với xây dựng con người và sức mạnh nội sinh của dân tộc. Ở Linh Hồ, định hướng ấy được cụ thể hoá bằng việc phát huy vai trò của nghệ nhân, người am hiểu văn hoá, khuyến khích truyền dạy và để cộng đồng trực tiếp tham gia gìn giữ những giá trị của mình.

Đôi bàn tay khéo léo, tỉ mỉ của Nghệ nhân Mua Mí Nam tạo ra những chiếc khèn Mông chất lượng mang âm hưởng của dân tộc. 

 Điệu múa, tiếng khèn ngân vang đưa nét đẹp văn hoá Mông hoà vào nhịp sống hôm nay.

Từ những tiếng khèn mông ngân vang giữ núi rừng, những tiếng hát then, đàn tính lại nối dài mạch nguồn văn hoá trong đời sống cộng đồng. Ở Linh Hồ, các câu lạc bộ, đội văn nghệ quần chúng duy trì tập luyện, biểu diễn, để những làn điệu dân gian không chỉ hiện diện trong ngày hội mà trở thành một phần đời sống tinh thần của người dân. Mỗi người dân tham gia là một “ mắt xích” giữ cho dòng chảy văn hoá không bị đứt quãng.

Trao đổi về định hướng này, Ông Lý Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: “ Đây cũng chính là cách tinh thần Nghị quyết 80-NQ/TW được cụ thể hoá ở cơ sở, lấy cộng đồng làm nơi nuôi dưỡng văn hoá, lấy người dân làm chủ thể gìn giữ và phát huy những giá trị của chính mình. Đặc biệt hơn, Chương trình hành động của Đảng bộ xã cũng xác định việc duy trì các đội văn nghệ, câu lạc bộ là một trong những nhiệm vụ quan trọng.”

Câu lạc bộ Hát then, đàn tính “mạch nguồn văn hoá” được người dân Linh Hồ gìn giữ, trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Đảng lãnh đạo, đánh thức sức mạnh từ những giá trị văn hoá bình dị

Những câu chuyện về người giữ nghề, nghệ nhân truyền dạy hay những câu lạc bộ văn nghệ được duy trì cho thấy một điều rằng nguồn lực văn hoá ở Linh Hồ không ở đâu xa, mà hiện hữu ngay trong cộng đồng. Vấn đề để làm thế nào giá trị ấy được khơi dậy mạnh mẽ và phát huy theo đúng định hướng. Đây chính là vai trò của sự lãnh đạo, định hướng của Đảng.

Tiếp tục trao đổi về nội dung này, Đồng chí Hoàng Thanh Tịnh, Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã nói: “Thực hiện Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Đảng bộ xã Linh Hồ xác định phát triển văn hoá phải bắt đầu từ những giá trị đang có, lấy người dân làm chủ thể. Đồng thời, đưa nhiệm vụ bảo tồn, phát huy văn hoá vào chương trình, kế hoạch phát triển địa phương. Trong đó, chú trọng phát huy vai trò của nghệ nhân, người am hiểu văn hoá từng bước gắn giá trị văn hoá với du lịch cộng đồng, tạo sinh kế cho người dân.”

Không chỉ dừng lại ở định hướng, Đảng bộ xã Linh Hồ đã cụ thể hoá bằng những mục tiêu khá rõ ràng cho từng chặng đường phát triển. Đến năm 2030, xã phấn đấu 100% cán bộ, đảng viên được quán triệt, học tập các chủ trương Nghị quyết của Đảng về phát triển văn hoá; trên 95% hộ gia đình đạt danh hiệu Gia đình văn hoá, trên 90% thôn đạt danh hiệu thôn Văn hoá; 100% nhà văn hoá thôn được quản lý sử dụng hiệu quả…Cùng với đó, duy trì, nâng cao chất lượng các đội văn nghệ, câu lạc bộ văn hoá thể thao, bảo tồn các giá trị truyền thống và từng bước xây dựng cơ sở dữ liệu số về văn hoá địa phương. Đáng chú ý, Chương trình hành động của Đảng bộ xã không chỉ đặt mục tiêu mà còn yêu cầu việc thực hiện phải có lộ trình, phân công trách nhiệm cụ thể gắn với kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết.

Từ những mục tiêu cụ thể ấy, câu chuyện bảo tồn văn hoá ở Linh Hồ không còn là của riêng ngành văn hoá. Đó là nhiệm vụ được đặt trong tổng thế phát triển địa phương, người dân là chủ thể, cộng đồng là cái nôi nuôi dưỡng và cấp uỷ chính quyền giữ vai trò định hướng, “đánh thức” sức mạnh nội sinh ấy.

 Giữ sắc áo truyền thống, giữ một phần hồn văn hoá dân tộc

Nghị quyết 80 vì thế đang được xã Linh Hồ cụ thể hoá bằng những việc làm gần gũi, từ mỗi thôn bản, mỗi gia đình, mỗi cá nhân. Khi người dân tự hào về văn hoá của mình, chủ động gìn giữ và thấy được lợi ích từ việc phát huy những giá trị ấy, thì mạch nguồn văn hoá sẽ trở thành sức mạnh nội sinh, góp phần tạo nên diện mạo và động lực phát triển mới cho xã Linh Hồ./.