Quang cảnh hội thảo danh nhân Nguyễn Đình Chiểu.

Đây là một trong những hoạt động quan trọng của Việt Nam cam kết với UNESCO về việc vinh danh nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu là Danh nhân văn hóa, kỷ niệm 200 năm Ngày sinh của ông (1/7/1822 - 1/7/2022).

Phát biểu tại hội thảo, Tiến sĩ Hoàng Đạo Cương - Thứ trưởng Bộ VHTT&DL cho biết, Nguyễn Đình Chiểu là tác giả Việt Nam có tác phẩm được phổ biến ở nước ngoài chỉ đứng sau Đại thi hào Nguyễn Du và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Tiến sĩ Hoàng Đạo Cương - Thứ trưởng Bộ VHTT&DL phát biểu tại hội thảo.

Cuộc đời, sự nghiệp của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu đã được nhiều thế hệ các nhà nghiên cứu ở Việt Nam và quốc tế tìm hiểu trong suốt hơn 150 năm qua. Những giới thiệu về tác phẩm của ông được người Pháp tiến hành ngay từ khi nhà thơ còn sống.

Trải qua thời gian, tác phẩm, cuộc đời Nguyễn Đình Chiểu đã đi vào lịch sử, văn học, văn hóa - nghệ thuật vào đời sống của người dân Nam Bộ cũng như cả trong nước và nước ngoài.

Hội thảo khoa học quốc tế sẽ là một hoạt động góp phần gia tăng cam kết của tỉnh Bến Tre và Việt Nam với UNESCO, tiếp tục khẳng định giá trị di sản mà danh nhân Nguyễn Đình Chiểu để lại cho hậu thế, đóng góp hữu hiệu cho công cuộc bảo tồn, phát huy giá trị tốt đẹp của di sản văn hóa trong bối cảnh hội nhập quốc tế - Thứ trưởng Bộ VHTT&DL nhấn mạnh.

Nhiều đại biểu nước ngoài đã đến tham dự hội thảo danh nhân Nguyễn Đình Chiểu.

Tại Hội thảo, các nhà nghiên cứu, nhà khoa học trong và ngoài nước đã trao đổi, thảo luận, tiếp tục làm sáng rõ nhiều vấn đề xung quanh thời đại, quê hương và gia đình của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu; vị thế của nhà văn hóa được UNESCO vinh danh và giá trị các tác phẩm,... Từ đó đề xuất các giải pháp tiếp tục bảo vệ và phát huy di sản của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu.

Cụ thể, Hội thảo khoa học quốc tế tập trung vào các vấn đề như: Nguyễn Đình Chiểu trong lịch sử Việt Nam, khu vực và quốc tế nửa sau thế kỷ XIX; Nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu với vận mệnh quốc gia, số phận con người trong chiến tranh qua nghệ thuật văn chương; Tư tưởng nhân văn của Nguyễn Đình Chiểu; Đổi mới lý thuyết và cách tiếp cận truyện Nôm, văn tế và thơ Đường luật của Nguyễn Đình Chiểu.

Hội thảo thảo luận về nhân cách văn hóa Nguyễn Đình Chiểu, những giá trị văn hóa trường tồn; tinh thần hiếu học của cụ Đồ trong xã hội thế kỷ XIX và dòng chảy lịch sử; Giá trị văn hóa, sức sống, tầm ảnh hưởng các tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu với đương thời và hôm nay.

Đặc biệt là hướng về nội dung bảo vệ và phát huy giá trị tư tưởng, nhân cách của Nguyễn Đình Chiểu trong bối cảnh hội nhập quốc tế; Di sản Nguyễn Đình Chiểu và phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam, du lịch danh nhân ở Việt Nam nói chung, Bến Tre nói riêng.

Ông Trần Ngọc Tam - Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre phát biểu tại hội thảo.

Theo Ông Trần Ngọc Tam - Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre, triết lý và mẫu người văn hóa, sự nhất quán giữa hành động trong đời thực và triết lý thể hiện trong tác phẩm văn chương của Nhà văn hóa Nguyễn Đình Chiểu cần nghiên cứu kỹ hơn, nhất là người thầy thuốc, thầy giáo Nguyễn Đình Chiểu.

Thời đại ngày nay rất khác với thời đại mà Nguyễn Đình Chiểu sống. Cuộc cách mạng công nghiệp lần 4 khiến nhiều vấn đề trong đời sống của nhân loại biến đổi. Vấn đề bảo vệ, phát huy di sản văn hóa, giá trị của di sản văn hóa của Danh nhân Nguyễn Đình chiểu cần đặt trong bối cảnh thời đại này.

Theo ông Nguyễn Quang Trị - Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Bến Tre, Nguyễn Đình Chiểu trở thành thần tượng trong lòng dân Ba Tri, Bến Tre. Ở khắp nơi huyện Ba Tri, trong những thập niên từ đầu đến giữa thế kỷ XX, phong trào đọc thơ, ngâm thơ, nói thơ Lục Vân Tiên, hát tuồng Lục Vân Tiên, đờn ca tài tử, ca ra bộ có nội dung Vân Tiên - Nguyệt Nga diễn ra trên thực tế xã hội như một trào lưu áp đảo.

Chính những hình thức sinh hoạt mang tính dân gian này, đã làm cho Lục Vân Tiên ngấm dần vào tiềm thức của nhân dân, khiến cho những người dù không biết chữ Nôm và chữ quốc ngữ vẫn diễn đạt, kể chuyện, nói thơ Lục Vân Tiên, nói tuồng Lục Vân Tiên một cách rạch ròi, hấp dẫn, duyên dáng, hào hứng. Điều này cho thấy tầm ảnh hưởng văn hóa của Nguyễn Đình Chiểu là vô cùng to lớn, sâu rộng trong nhân dân, từ tư tưởng đến đạo đức, phẩm cách, từ nhận thức đến hành vi, phương châm, phương pháp, tổ chức, hành động một cách triệt để, nhất quán, trong sáng, rõ ràng.

Một nhà nghiên cứu Pháp phát biểu tại hội thảo đánh giá cao danh nhân Nguyễn Đình Chiểu .

Tiến sĩ Pascal Bourdeaux đến từ Viện khảo cứu cao cấp Pháp nhận định: “Nguyễn Đình Chiểu thuộc thế hệ nếm trải cuộc xâm lăng của Pháp và hứng chịu những hậu quả đầu tiên của chế độ thực dân. Sự nghiệp văn chương của ông phản ánh rõ điều này.

Nếu như về nội dung, tác phẩm của ông vì thời cuộc mà có khuynh hướng bày tỏ lòng yêu nước, thì về hình thức, nó cũng có những chuyển biến quan trọng nhờ sự phát triển của ngành in ấn và việc một số tác phẩm sớm được dịch sang tiếng Pháp như “Lục Vân Tiên”, “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc”.

Chính vì thế, nhà cầm quyền Pháp duy trì mối quan hệ đầy mâu thuẫn với Đồ Chiểu lúc sinh thời. Hay nói rộng ra, đó là quan hệ văn hóa đặc biệt được hình thành giữa nền văn học Pháp, nơi đón nhận những bản dịch của nhà thơ và di cảo của ông, vẫn cần được tiếp tục khám phá”.

Hội thảo quy tụ nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế

Đại diện UNESCO tại hội thảo.

Các học giả quốc tế tại hội thảo.

Theo nghiên cứu của Giáo sư, Tiến sĩ Venkat Reddy Konatham (Đại học Tiếng Anh và Ngoại ngữ (EFLU), Ấn Độ) và Thạc sĩ, nghiên cứu sinh Võ Thành Tâm, Trưởng Bộ môn Quan hệ quốc tế (Đại học Nguyễn Tất Thành), hình tượng Lục Vân Tiên và lối sống Nam Bộ đã có những ảnh hưởng nhất định đối với cộng đồng người Ấn Độ sinh sống tại Việt Nam.

Cụ thể, cộng đồng Ấn Kiều đã đến Việt Nam (chủ yếu ở Nam Bộ) đã tiếp xúc và giao lưu với văn hóa, con người và lối sống Nam Bộ như tinh thần trượng nghĩa, tính đoàn kết cộng đồng có trước có sau, luôn luôn sẵn sàng đùm bọc cứu giúp nhau trong cơn hoạn nạn, lúc khó khăn, có hiếu với cha mẹ, có chí tiến thủ, trọng nghĩa khinh tài, không quá chú trọng đến nhà cửa, yêu chuộng người tài, người có học, giáo dục truyền thống lễ nghĩa, trọng chữ tín trong làm ăn buôn bán.

Đó chính là phẩm chất, lối sống Nam Bộ đã được khắc họa hết sức rõ nét trong tác phẩm Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu. Quá trình cộng cư đã hình thành những gia đình Ấn - Việt, sự ảnh hưởng của lối sống này ngày một rõ nét hơn.

Giáo sư, Tiến sĩ Venkat Reddy Konatham đề xuất một số kiến nghị như: dịch thuật, nghiên cứu và ứng dụng - thực hành - diễn xướng nói thơ Vân tiên và các tác phẩm của Nguyễn Đình Chiểu dưới góc nhìn của văn hóa Ấn Độ; thiết kế các tour du lịch học tập danh nhân Nguyễn Đình Chiểu với điểm khởi đầu là từ các cộng đồng Ấn - Việt ở Ấn Độ và điểm kết thúc là khu mộ cụ Đồ Chiểu ở Bến Tre…

Cuộc đời và sự nghiệp của danh nhân Nguyễn Đình Chiểu được ca ngợi trong thảo luận tại hội thảo.

Theo nhà nghiên cứu từ Đại học Quốc gia Seoul (Hàn Quốc), thế giới biết nhiều đến danh nhân Nguyễn Đình Chiểu qua tác phẩm “Lục Vân Tiên” đã thể hiện tinh thần yêu nước, đoàn kết, hiếu nghĩa mà ít tác phẩm văn học cùng thời có được: “Tác phẩm \'Lục Vân Tiên\' mang tính độc đáo đoàn kết Việt Nam, chứa đựng cả linh hồn và trí tuệ của dân tộc Việt Nam. Đây là một kiệt tác văn học tiêu biểu của Việt Nam.

"Lục Vân Tiên" dựa vào thực tế cuộc đời của chính tác giả, điểm này là khác biệt so với Truyện Kiều và các tác phẩm ở Đông Nam Á thời đó. Tác phẩm đã phản ánh ý chí chống ngoại xâm của người Việt Nam từ lâu đời: tinh thần trung hiếu, phụng sự quốc gia, hiếu thảo với cha mẹ. Đó là sự phát triển ý thức dân tộc khác với các quốc gia khác ”.

Theo hai nhà nghiên cứu Hàn Quốc – Jeon Hye Kyung và Lee Hyeo Heong đã bỏ công nghiên cứu sự tương đồng giữa “Lục Vân Tiên” của Nguyễn Đình Chiểu và “Chun – Hyang Jeon” (Xuân Hương truyện) khá thịnh hành ở xứ củ sâm, và đưa ra đối chiếu: “Ở cả Việt Nam và Hàn Quốc, thế kỷ 18 và 19 là giai đoạn đánh sự kết thúc thời kỳ toàn thịnh của văn học chữ Hán, vốn là thể loại văn viết phổ biến ở khu vực Đông Á, và đón chào thời kỳ toàn thịnh của văn học chữ quốc ngữ. Trong thời kỳ này, văn học chữ Nôm phổ biến tại Việt Nam và văn học Hangeul lên ngôi tại Hàn Quốc. Theo đó, theo đó tại Việt Nam có các tác phẩm tiêu biểu như “Truyện Kiều” và “Lục Vân Tiên”, còn tại Hàn Quốc xuất hiện “Thẩm Thanh truyện” và “Xuân Hương truyện”.

Ông Lê Đức Thọ - Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre phát biểu tại Hội thảo khoa học quốc tế “Danh nhân Nguyễn Đình Chiểu trong thời đại ngày nay”.

Là một trong những người khai sáng và là tác giả tiêu biểu nhất của dòng văn chương yêu nước chống ngoại xâm nửa sau thế kỷ XIX, ông đã góp phần nâng cao tầm vóc và ảnh hưởng của văn học nước nhà. Ông còn là tấm gương sáng về tinh thần yêu nước, thương dân, ý chí kiên cường, bất khuất trong đấu tranh chống ngoại xâm, chống lại mọi cám dỗ về vật chất, đe dọa về tinh thần, thể hiện rõ khí phách hiên ngang của người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng và văn hóa.

Ông Lê Đức Thọ cho rằng, Nguyễn Đình Chiểu sống hòa mình vào Nhân dân, gắn bó mật thiết với Nhân dân và đưa hình tượng người nông dân vào trong các tác phẩm của mình như những người tiêu biểu nhất của tinh thần yêu nước, với ý chí quật cường của dân tộc trong cơn khói lửa.

Đối với khu vực Nam Bộ, nhất là tỉnh Bến Tre - vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, cách mạng, Nguyễn Đình Chiểu là tấm gương tiêu biểu cho các thế hệ người Bến Tre nói riêng, Nam Bộ và cả nước nói chung về đạo lý làm người, về tinh thần yêu nước và ý chí kiên cường, bất khuất.

Hội thảo là một hoạt động góp phần gia tăng cam kết của tỉnh Bến Tre và Việt Nam với UNESCO, tiếp tục khẳng định giá trị di sản mà danh nhân Nguyễn Đình Chiểu để lại cho hậu thế.

Bí thư Tỉnh ủy Bến Tre nhấn mạnh, trong giai đoạn hiện nay, tấm gương yêu nước, sống gắn bó mật thiết với Nhân dân, vượt qua khó khăn, nghịch cảnh, đem tài năng và trí tuệ của mình tận tâm, tận lực phục vụ cho dân, cho nước của ông trở thành là mạch nguồn truyền thống tốt đẹp ở Bến Tre - quê hương Đồng Khởi anh hùng.

Việc vận dụng, phát huy những giá trị tốt đẹp của truyền thống ấy vào việc xây dựng, phát triển quê hương, đất nước ở hiện tại cũng như trong tương lai là trách nhiệm của Đảng bộ, Nhân dân tỉnh Bến Tre nói riêng, Nam Bộ và cả nước nói chung.

Nguyễn Đình Chiểu là một tượng đài, một tấm gương sáng của Việt Nam được nhiều nước biết tới, là một hình mẫu của con người luôn vượt lên những khó khăn, nghịch cảnh của cuộc sống và theo đuổi lý tưởng học tập suốt đời để phụng sự con người.

Ông sinh năm 1822, mất năm 1888, tên thường gọi là Đồ Chiểu. Nguyễn Đình Chiểu là người học rộng tài cao, từng đỗ tú tài. Đến năm 1847, ông ra Huế học để chờ thi khoa Kỷ Dậu 1849 nhưng trớ trêu thay mẹ ông mất. Vì quá thương nhớ mẹ, ông đã khóc đến mù lòa hai mắt.

Sau thời gian đó, Pháp xâm chiếm Gia Định, ông về ở Ba Tri, tỉnh Bến Tre. Tại đây, ông vẫn tiếp tục dạy học và làm thầy thuốc. Dù bị hỏng cả hai mắt nhưng ông vẫn tích cực dùng văn chương để kêu gọi lòng yêu nước của sĩ phu và nhân dân.

Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế về danh nhân Nguyễn Đình Chiểu vừa được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia phát hành

Ngày 23/11/2021 tại Paris (Pháp), UNESCO đã thông qua Nghị quyết vinh danh Nguyễn Đình Chiểu là nhà thơ, nhà văn hóa lớn của nhân loại và tham gia kỷ niệm 200 năm Ngày sinh Nguyễn Đình Chiểu vào năm 2022.

Trước thềm Hội thảo, chủ đề về danh nhân Nguyễn Đình Chiểu đã thu hút đến 133 tóm tắt tham luận, toàn văn tham luận của các tác giả trong và ngoài nước, trong đó có 96 tham luận của các tác giả in trong Kỷ yếu hội thảo được Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật biên tập.

Kỷ yếu được in thành bản giấy, 2 tập, với các chủ đề: Thời đại, quê hương và gia đình; Nhà thơ lớn, vị thế, giá trị và văn bản tác phẩm; Nhà văn hóa được UNESCO ghi danh; Bảo vệ và phát huy di sản của danh nhân văn hóa Nguyễn Đình Chiểu.