Khơi thông nút thắt cổ chai trong chuỗi cung ứng

Tại Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, bức tranh về ngành dệt may được phác họa rõ nét qua số liệu của Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS). Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VITAS, cho biết dệt may vẫn là ngành xuất khẩu chủ lực với kim ngạch đạt khoảng 46,2 tỷ USD trong năm 2025 và có mức xuất siêu lớn. Riêng 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 17,8 tỷ USD, xuất siêu khoảng 7 tỷ USD.

Ông Trương Văn Cẩm nhấn mạnh, không chỉ đóng góp lớn về kim ngạch, dệt may còn là ngành có tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia khá cao so với nhiều ngành công nghiệp khác. "Nếu xét về lao động, vốn và doanh thu thì doanh nghiệp Việt Nam hiện chiếm khoảng 40%, doanh nghiệp FDI khoảng 60%. Trong khi đó, ở lĩnh vực điện tử, doanh nghiệp trong nước chỉ chiếm khoảng 2-3%, còn lại gần như là doanh nghiệp FDI. Đây là điểm khác biệt rất lớn của ngành dệt may", ông Cẩm phân tích.

Dù vậy, ông Cẩm cũng thẳng thắn thừa nhận dư địa tăng trưởng theo chiều rộng đã dần cạn kiệt. "Dư địa tăng trưởng của ngành trong điều kiện cạnh tranh khốc liệt hiện nay không còn nhiều. Vì vậy, chúng tôi đã nhiều lần báo cáo Chính phủ và các bộ, ngành rằng dệt may sẽ tập trung vào nâng cao chất lượng tăng trưởng thay vì chỉ mở rộng quy mô", ông Cẩm nói.

Điểm yếu chí mạng nằm ở khâu dệt, nhuộm và hoàn tất – mắt xích quyết định khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của các FTA. "Hiện nay chúng tôi đang rất yếu ở khâu dệt, nhuộm. Trong khi CPTPP yêu cầu quy tắc xuất xứ từ sợi trở đi, còn EVFTA yêu cầu từ vải trở đi. Nếu không phát triển được các khâu này thì rất khó tận dụng đầy đủ ưu đãi thuế quan từ các FTA", ông Cẩm phân tích.

Bên cạnh đó, các thủ tục hành chính vẫn còn chồng chéo, kéo dài thời gian triển khai dự án. Ông Trương Văn Cẩm nêu thực tế: "Đất nước trải dài từ Bắc vào Nam, nếu doanh nghiệp ở miền Trung nhưng phải vào miền Nam hoặc ra miền Bắc để hoàn tất thủ tục thì vừa tốn thời gian, vừa phát sinh chi phí rất lớn".

Về nhân lực, ông Cẩm dẫn chứng các dự án quy mô lớn tại Ninh Bình hiện vẫn phụ thuộc đội ngũ chuyên gia nước ngoài do lao động trong nước chưa đáp ứng yêu cầu. "Các trường hiện nay thực hiện cơ chế tự chủ tài chính nên rất khó đầu tư trang thiết bị, đội ngũ giảng viên để đào tạo kỹ sư dệt, nhuộm. Chúng tôi đề nghị Nhà nước coi đây là lĩnh vực cần đầu tư công, có cơ chế hỗ trợ đào tạo sinh viên, giảng viên, kể cả cử đi đào tạo ở nước ngoài để hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao", ông Cẩm kiến nghị.

Nâng cao giá trị bằng công nghệ và chuyển đổi số

Để hóa giải các điểm nghẽn, hướng đi tất yếu là tập trung vào năng suất lao động thông qua chuyển đổi số và hiện đại hóa quản trị. Ông Trương Văn Cẩm dẫn chứng cụ thể, trước năm 2019, ngành dệt may có khoảng 1,91 triệu lao động trong khu vực doanh nghiệp công nghiệp. Đến năm 2025, con số này giảm còn khoảng 1,86 triệu người, tức giảm khoảng 50.000 lao động, nhưng kim ngạch xuất khẩu vẫn tăng thêm khoảng 7 tỷ USD. "Đó là minh chứng cho thấy khi tập trung vào chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ và đổi mới quản trị thì năng suất lao động được cải thiện rõ rệt. Đây sẽ là hướng phát triển lâu dài của ngành dệt may", ông Cẩm nhấn mạnh.

Về cơ hội thu hút đầu tư, ông Cẩm cho biết nhiều doanh nghiệp Trung Quốc – quốc gia có thế mạnh về sản xuất nguyên phụ liệu – đang có xu hướng dịch chuyển đầu tư ra nước ngoài. Đây là cơ hội để Việt Nam thu hút các dự án vào lĩnh vực dệt, nhuộm nhằm hoàn thiện chuỗi cung ứng trong nước. Tuy nhiên, vì đầu tư vào lĩnh vực này đòi hỏi nguồn vốn rất lớn, mỗi dự án quy mô từ 100 đến 300 triệu USD, nên ông Cẩm khẳng định: "Rất cần các chính sách khuyến khích và đồng hành từ phía Nhà nước".

Hiệp hội cũng kiến nghị đẩy mạnh cải cách theo hướng liên thông thủ tục giữa các cơ quan quản lý. Đối với lĩnh vực hải quan, ông Trương Văn Cẩm đề nghị xem xét cho phép doanh nghiệp nội địa gia công cho doanh nghiệp trong khu chế xuất được làm thủ tục tại địa phương nơi đặt trụ sở thay vì phải thực hiện tại nơi có khu chế xuất. Đồng thời, VITAS kiến nghị điều chỉnh một số quy định về thuế đối với nguyên phụ liệu để bảo đảm sự thống nhất giữa các loại hình sản xuất, gia công xuất khẩu.

Liên quan đến dự thảo quy định về định danh điện tử, ông Trương Văn Cẩm kiến nghị không áp dụng đối với hàng hóa xuất khẩu. Ông giải thích: "Khi xuất khẩu, doanh nghiệp đã phải đáp ứng rất nhiều quy định của thị trường nhập khẩu. Vì vậy, chúng tôi mong muốn không phát sinh thêm các thủ tục không cần thiết đối với hàng xuất khẩu để doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho sản xuất và mở rộng thị trường".

Đối với thị trường Hoa Kỳ – nơi chiếm khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu, Hiệp hội tỏ ra lo ngại trước khả năng nước này áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại. "Chúng tôi rất lo lắng nếu các biện pháp thuế hoặc điều tra mới được áp dụng thì doanh nghiệp sẽ gặp rất nhiều khó khăn, bởi Mỹ hiện vẫn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành dệt may Việt Nam. Việc xây dựng một hệ sinh thái dệt nhuộm tự chủ, kết hợp với chuyển đổi số và cải cách thủ tục mạnh mẽ là con đường tất yếu. Đó là giải pháp chiến lược để ngành dệt may Việt Nam giữ vững vị thế bền vững trên bản đồ quốc tế trong giai đoạn mới", ông Cẩm chia sẻ.