Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản (VASEP) cho biết, theo số liệu thống kê của Hải quan Việt Nam, sau sự tăng trưởng trong tháng 2/2020, giá trị xuất khẩu cá ngừ lại tiếp tục giảm trong tháng 3.

Tổng giá trị xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam trong quý I/2020 vẫn giảm 10,4% so với cùng kỳ năm 2019.

Kết quả này là do sự sụt giảm về giá trị xuất khẩu cá ngừ sang các thị trường lớn. Cụ thể, sau sự tăng trưởng trong tháng 2, xuất khẩu cá ngừ sang cả 3 thị trường nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam là Mỹ, EU và ASEAN trong tháng 3 đều đồng loạt giảm.

Dịch Covid-19 đã ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ.

Tại thị trường Mỹ, sau sự phục hồi trong tháng 2 xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang thị trường này đã giảm 23% trong tháng 3.

Sự bùng phát của dịch bệnh COVID-19 tại Mỹ khiến cho nước này phải áp lệnh đóng cửa, số lượng người được cho phép ở các địa điểm công cộng bị giới hạn, các công dân được yêu cầu hạn chế tham gia các hoạt động…điều này đã làm giảm nhu cầu tiêu thụ cá ngừ tại thị trường này.

Tương tự, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang EU cũng giảm hơn 27% trong tháng 3. Với số lượng các ca nhiễm và tử vong do virus corona tăng cao tại các nước EU như Tây Ban Nha, Italy và Đức, những thị trường xuất khẩu cá ngừ chính của Việt Nam, đã khiến hoạt động giao thương sang các thị trường này ngưng trệ.

Hệ thống nhà hàng, khách sạn đã ngưng hoạt động để tránh lây lan virus corona cũng đã khiến cho nhu cầu tiêu thụ cá ngừ tại thị trường giảm.

Bên cạnh đó, lượng hàng tồn kho trên thị trường EU đang ở mức cao, thậm chí cả trước khi dịch bệnh corona bùng phát. Nguyên nhân là do giá cá ngừ trên thị trường thế giới cuối năm 2019 ở mức thấp đã làm các doanh nghiệp tích trữ nhiều hơn.

Do đó, hiện tại, mặc dù hợp đồng đã kí nhưng do thị trường không có nhu cầu, nên nhiều lô hàng xuất khẩu sang đây đã không được vận chuyển hay bị trì hoãn.

ASEAN mặc dù vẫn tiếp tục là thị trường xuất khẩu cá ngừ lớn thứ 3 của Việt Nam với giá trị đạt 9,6 triệu USD trong 3 tháng đầu năm 2020, giảm gần 15% so với cùng kỳ năm 2019.

Trong đó, Thái Lan là thị trường nhập khẩu cá ngừ đơn lẻ lớn nhất của Việt Nam trong khối cũng giảm 15% so với cùng kì.

Ngày 24/3, Chính phủ Thái Lan đã quyết định ban bố tình trạng khẩn cấp quốc gia để đối phó với dịch COVID-19, điều này cũng khiến nhiều đơn hàng cá ngừ sang thị trường này bị tạm ngừng.

Ngoài các thị trường xuất khẩu lớn, xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang các thị trường khác như Nhật Bản, Canada hay Ai Cập đang có sự tăng trưởng lạc quan so với cùng kỳ. Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu sang các thị trường này vẫn còn nhỏ.

"Như vậy có thể thấy, sự bùng phát của dịch bệnh COVID-19 đang ảnh hưởng rõ rệt tới hoạt động thương mại cá ngừ trên thế giới. Bên cạnh đó, dịch bệnh cũng khiến cho xu hướng tiêu thụ cá ngừ trên thị trường thế giới thay đổi", VASEP nhận định.

Chính vì vậy, hiện, ngành thủy sản đang chuyển hướng sản xuất và tiêu thụ để hỗ trợ ngư dân duy trì, bám biển.

Ngành thủy sản đang chuyển hướng sản xuất và tiêu thụ để hỗ trợ ngư dân duy trì, bám biển.

Tăng cường tiêu thụ nội địa

Theo bà Nguyễn Thị Thu Sắc, Chủ tịch Ủy ban Hải sản, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), hiện nay Việt Nam không chỉ là nhà xuất khẩu thủy sản lớn, mà còn là thị trường tiêu thụ thủy sản tiềm năng của nhiều quốc gia khác.

Hệ thống các nhà hàng, khách sạn phục vụ cho khách du lịch quốc tế và nội địa; dân số trong độ tuổi tiêu dùng cao, mức thu nhập bình quân của người dân (nhất là ở khu vực đô thị) tăng mạnh, đi kèm xu hướng chọn bữa ăn ngoài gia đình của giới trẻ... Tất cả đã tạo nên một thị trường tiêu thụ thủy hải sản đa dạng, nhiều phân khúc.

Do đó, các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cá ngừ có thể khai thác tiềm năng này. Bởi nếu không sử dụng ưu thế thị trường nội địa này, người tiêu dùng cũng sẽ lựa chọn những sản phẩm thuỷ sản nhập khẩu từ các quốc gia khác.

Trước tình trạng này, để đảm bảo nguồn cá ngừ của ngư dân khai thác được tiêu thụ kịp thời, các địa phương có đội tàu khai thác cá ngừ đại dương đã tăng cường giải pháp tiêu thụ cá ngừ, giúp ngành khai thác, chế biến ca ngừ gỡ khó trong thời điểm hiện nay.

Cụ thể, tỉnh Phú Yên đã khuyến khích các doanh nghiệp tập trung quảng bá sản phẩm cá ngừ và đẩy mạnh việc tiêu thụ nội địa thông qua hoạt động dịch vụ, du lịch.

Đồng thời, Ủy ban Nhân dân tỉnh Phú Yên không khuyến khích ngư dân tăng số lượng tàu cá, mà tập trung sâu các khâu bảo quản sau khai thác để nâng cao chất lượng cá ngừ và đẩy mạnh khâu tiêu thụ nội địa.

Đặc biệt, khoảng hơn 1 năm nay, một số nhà hàng, khách sạn, khu du lịch lớn của tỉnh thường xuyên tổ chức mời chuyên gia ẩm thực đến trình diễn xẻ thịt và chế biến cá ngừ đại dương phục vụ thực khách.

Qua các hoạt động này, góp phần đưa đặc sản cá ngừ Phú Yên đến nhiều người tiêu dùng trong nước, nâng cao giá trị và thương hiệu cá ngừ đại dương.

Các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cá ngừ có thể khai thác thị trường nội địa.

Cùng ngư dân vượt qua khó khăn

Đứng trước những khó khăn hiện nay của ngành khai thác, chế biến, xuất khẩu cá ngừ, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đề nghị cơ quan quản lý chuyên ngành, hiệp hội ngành hàng chủ động xây dựng các phương án, kịch bản xuất khẩu nông, thủy sản đáp ứng nhu cầu tăng cao của người tiêu dùng thế giới khi hết dịch.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng khuyến cáo, đối với các địa phương có tàu cá hiệu quả sản xuất thấp, chính quyền địa phương hướng dẫn ngư dân trong thời gian này có thể tạm thời không đi khai thác, tranh thủ sửa chữa, bảo dưỡng tàu và ngư lưới cụ, góp phần giảm cường lực khai thác trong ngắn hạn, để nguồn lợi thủy sản có thời gian phục hồi.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng cho biết các tàu cá tạm dừng khai thác sẽ đăng ký với chính quyền địa phương để hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo quy định hiện hành.

Đồng thời, phía chính quyền địa phương các tỉnh có hoạt động khai thác cá ngừ cũng khuyến cáo các cơ sở chế biến tập trung đẩy mạnh chế biến hải sản (đóng hộp, làm nước mắm, sản phẩm khô, chả cá...).

Các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu thủy sản tiếp tục đa dạng hóa các sản phẩm thủy sản chế biến sẵn bảo quản đông lạnh, sản phẩm thủy sản đóng hộp và đẩy mạnh xuất khẩu sang các thị trường nhập khẩu vẫn đang bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh.

Riêng ngư dân, cần có biện pháp giảm thời gian bảo quản sản phẩm hải sản khai thác trên tàu như giảm bớt thời gian chuyến biển, liên kết với các tàu dịch vụ hoặc tăng cường áp dụng công nghệ bảo quản sản phẩm sau khai thác để kịp thời vận chuyển về bờ, đảm bảo chất lượng, cung cấp các sản phẩm hải sản tươi để tiêu thụ tại thị trường nội địa.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cụ thể hóa những chính sách này bằng việc xây dựng trình Chính phủ sửa đổi, bổ sung Nghị định số 67/2014/NĐ-CP ngày 7/7/2014 của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản; triển khai Đề án nâng cao giá trị sản phẩm hải sản khai thác và các giải pháp đồng bộ khác để đảm bảo ngành khai thác thủy sản tiếp tục duy trì ổn định, phát triển bền vững trong thời gian tới.

Hồng Nga