Sẽ không còn khái niệm "sân nhà"

Thị trường bán lẻ Việt Nam có nhiều tiềm năng phát triển do quy mô dân số lớn (khoảng 96 triệu người); cơ cấu dân số trẻ (60% dân số ở độ tuổi 18 - 50). Dự báo, chi tiêu hộ gia đình tăng trung bình 10,5%/năm và sẽ lên mức 714 USD/ tháng vào năm 2020.

Trong khi đó, tỷ lệ bao phủ của hệ thống bán lẻ hiện tại thấp hơn nhiều nước trong khu vực (Việt Nam chỉ đạt 25% tổng mức bán lẻ, trong khi ở Philippines là 33%, Thái Lan là 34%, Malaysia 60%, Singapore là 90%...).

Sức ép rất lớn với các nhà bán lẻ nội địa khi EVFTA có hiệu lực

Theo các chuyên gia kinh tế, Hiệp định này được coi là “cú hích” để thúc đẩy sự phát triển của ngành kinh tế Việt Nam nói chung và ngành bán lẻ nói riêng. Việc EVFTA chính thức có hiệu lực từ ngày 1/8 vừa qua đồng nghĩa với việc mở cửa thị trường trong nước, điều này tạo cơ hội cho doanh nghiệp, sản phẩm hàng hóa và dịch vụ của EU tiếp cận được thuận lợi hơn thị trường Việt Nam.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Lê Việt Nga, thời gian qua, làn sóng vốn trong nước và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục "đổ" vào ngành bán lẻ Việt Nam. Trên thị trường đã nổi lên một số nhà phân phối bán lẻ bao gồm cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài đang nắm giữ thị phần chủ yếu, cạnh tranh lẫn nhau và đi đầu trong những xu hướng bán lẻ mới.

Theo bà Nga, tiềm năng thị trường bán lẻ Việt Nam lớn, nhưng cuộc đua giành thị phần trong lĩnh vực này cũng ngày càng gay gắt. Khi EVFTA có hiệu lực, thị trường trong nước có cơ hội tiếp cận và hấp thụ nguồn vốn đầu tư lớn, công nghệ quản lý tiên tiến, hiện đại trong hoạt động thương mại từ các nước EU.

"Tuy nhiên, việc thực thi các cam kết EVFTA cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nội phải mở cửa thị trường cho hàng hóa, dịch vụ đến từ các nước đối tác thuộc EVFTA, lúc đó sẽ không còn khái niệm "sân nhà". Điều này tạo ra thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa chính là áp lực cạnh tranh với hàng hóa giá rẻ, dịch vụ chất lượng tốt từ các nước đối tác trên chính thị trường nội địa", bà Lê Việt Nga nhận định.

Hiện nay, trên thị trường Việt Nam đã nổi lên một số nhà phân phối bán lẻ, bao gồm cả doanh nghiệp trong nước, nước ngoài đang nắm giữ thị phần chủ yếu, cạnh tranh lẫn nhau và đi đầu trong những xu hướng bán lẻ mới. Các tập đoàn kinh doanh bán lẻ lớn của nước ngoài như: Lotte, Central Group, Aeon, Circle K, K Mart, Auchan, Family Mart… đã liên tục đẩy mạnh chiến lược thâm nhập và mở rộng thị trường bán lẻ tại Việt Nam.

Tốc độ thâm nhập và mở rộng ngày một gia tăng của doanh nghiệp nước ngoài, đã và đang gây sức ép rất lớn và là mối lo ngại đối với các nhà bán lẻ trong nước. Nhiều hàng hóa sản xuất trong nước bị suy giảm thị phần đáng kể. Bởi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô nhỏ và vừa với nguồn lực hạn chế.

Thực tế ở thời điểm hiện tại, chỉ có một số ít doanh nghiệp lớn của Việt Nam là Saigon Co.op, VinCommerce, Massan… gây dựng được thương hiệu, đủ năng lực để cạnh tranh trên thị trường bán lẻ Việt Nam. Số còn lại hoặc đóng cửa hoặc liên doanh liên kết thậm chí có nguy cơ bị thâu tóm bởi các doanh nghiệp nước ngoài.

EVFTA có hiệu lực và đã được thực thi, các doanh nghiệp lớn của nước ngoài có thể sẽ gia tăng sự hiện diện dòng tiền tại thị trường bán lẻ trong nước. Đây sẽ là sức ép rất lớn với các nhà bán lẻ nội địa.

Ngành bán lẻ "nội địa" cần phải đi bằng nhiều chân

Thời gian để triển khai và thực thi các cam kết tại các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới nói chung và EVFTA nói riêng đang là lực cản lớn đối với Việt Nam. Với các FTA thông thường, tổng thời gian thực thi tất cả các cam kết kéo dài 10 năm. Với EVFTA, Việt Nam sẽ phải thực hiện các cam kết chỉ trong 5-7 năm, trong đó, nhiều điều khoản sẽ phải thực hiện ngay sau khi hiệp định có hiệu lực, nhiều thỏa thuận sẽ phải thực hiện sau 2-3 năm.

Cần nâng cao chất lượng dịch vụ bán lẻ trên cơ sở nghiên cứu ứng dụng công nghệ bán lẻ hiện đại

Trong khi đó, trình độ phát triển của Việt Nam vẫn đang ở mức trung bình và thấp, nên việc thực thi các cam kết EVFTA đồng nghĩa với việc Việt Nam phải mở cửa thị trường cho hàng hóa, dịch vụ đến từ các nước đối tác thuộc EVFTA, nhiều ngành chủ lực của Việt Nam sẽ gặp không ít những thách thức.

Theo chuyên gia kinh tế Vũ Vinh Phú, để giải quyết những hạn chế, tồn tại và để có đủ năng lực cạnh tranh với thị trường các nước, các nhà bán lẻ Việt Nam cần tập trung vào những mặt hàng có thế mạnh như nông sản, thực phẩm.

“Phải đẩy mạnh cải tạo và nâng cấp chất lượng của kênh bán lẻ truyền thống khi mà lương thực, thực phẩm hàng thiết yếu vẫn chiếm tới 80% tổng sản phẩm. Cần chú trọng đến các chợ truyền thống, một thị trường tiềm năng nhưng đôi khi bị lãng quên. Cần phải đi bằng nhiều chân, như vậy mới có thể từng bước cùng cạnh tranh và hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài ở Việt Nam”, ông Phú nhấn mạnh.

Để hạn chế những tác động tiêu cực và tận dụng các cơ hội mới do EVFTA mang lại, các doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nước cần tập trung, nghiên cứu kỹ những nội dung, các quy tắc nội khối để có sự chuẩn bị sẵn sàng trong việc tận dụng những cơ hội có được từ EVFTA; chuẩn bị và nâng cao khả năng xử lý những vấn đề mới, phi truyền thống như lao động, môi trường… Đặc biệt, cần nâng cao chất lượng dịch vụ bán lẻ trên cơ sở nghiên cứu ứng dụng công nghệ bán lẻ hiện đại, phương thức quản trị kinh doanh tiên tiến, đa dạng hóa và phát triển bán lẻ đa kênh, nhằm tránh rủi ro, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh.

Minh Anh