Khơi dậy tiềm năng từ những giá trị văn hóa bản địa

Theo Báo Điện Biên Phủ, việc phát triển du lịch cộng đồng tại Điện Biên đang có sự chuyển mình mạnh mẽ, chuyển dịch từ mô hình tự phát sang hướng chuyên nghiệp, lấy chiều sâu văn hóa làm cốt lõi. Tỉnh hiện là nơi sinh sống của 19 dân tộc với kho tàng tài nguyên văn hóa vô cùng phong phú và đa dạng. Từ kiến trúc nhà sàn độc đáo, những bộ trang phục thổ cẩm tinh xảo cho đến các làn điệu dân ca, dân vũ và phong tục tập quán lâu đời, tất cả tạo nên nguồn chất liệu quý giá để xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù.

Tuy nhiên, trong một thời gian dài, việc khai thác những tiềm năng này còn tồn tại không ít hạn chế. Nhiều hộ kinh doanh còn lúng túng trong việc "chuyển hóa" các giá trị phi vật thể thành sản phẩm kinh tế cụ thể. Các dịch vụ du lịch tại nhiều nơi còn manh mún, rời rạc, chưa tạo thành chuỗi liên kết hoàn chỉnh để du khách có thể trải nghiệm trọn vẹn. Những giá trị văn hóa dù quý báu nhưng đôi khi vẫn nằm yên trong không gian gia đình, chưa thực sự lan tỏa mạnh mẽ đến cộng đồng du khách trong và ngoài nước.

Trước thực trạng đó, nhiều địa phương đã bắt đầu thay đổi tư duy làm du lịch. Thay vì tạo ra một không gian du lịch tách rời, các hộ dân đã chủ động mở cửa ngôi nhà sàn truyền thống, giữ lại những nét đặc trưng trong kiến trúc, không gian sinh hoạt, đồ dùng và thổ cẩm. Sự thay đổi không chỉ dừng lại ở việc cải tạo cơ sở vật chất mà quan trọng hơn là sự thay đổi trong cách tiếp cận, coi du khách như những người bạn đồng hành. Thay vì quan sát từ xa, du khách được trực tiếp tham gia vào các hoạt động thường nhật.

Tại bản Ta Pô, phường Điện Biên Phủ, Homestay Minh Ngọc là một ví dụ tiêu biểu cho hướng đi này. Được cải tạo từ ngôi nhà sàn truyền thống, homestay không chỉ mang lại tiện nghi hiện đại mà còn lưu giữ được "cái hồn" của văn hóa dân tộc Thái. Những công việc quen thuộc như cùng chủ nhà chuẩn bị bữa ăn, đi chợ, câu cá, làm nông nghiệp hay đạp xe quanh bản đã trở thành trải nghiệm đầy sức hút. Điều này giúp du khách hiểu sâu hơn về cuộc sống, về câu chuyện đằng sau mỗi món ăn, phong tục của người dân tộc Thái bản địa.

Sự chuyển dịch này không chỉ tạo sức hút cho điểm đến mà còn là bước đi cần thiết để bảo tồn văn hóa một cách chủ động. Khi văn hóa được định giá thông qua du lịch, chính người dân sẽ là những người chủ động gìn giữ và trao truyền những giá trị đó đến với thế hệ sau. Đây chính là cách làm hiệu quả nhất để biến văn hóa không chỉ là di sản mà còn là một nguồn lực kinh tế mạnh mẽ, phục vụ trực tiếp cho sự phát triển bền vững của địa phương trong giai đoạn mới. Qua đó, Điện Biên dần định hình được những sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng, tăng sức hấp dẫn của điểm đến và khẳng định vị thế thương hiệu du lịch tỉnh.

Liên kết cộng đồng hình thành chuỗi sản phẩm du lịch

Để giải quyết tình trạng rời rạc trong cung ứng dịch vụ, việc liên kết cộng đồng thành các mô hình kinh tế tập thể đang trở thành giải pháp đột phá. Điển hình là Hợp tác xã (HTX) Du lịch cộng đồng Quan Chiêng tại phường Mường Lay. Thay vì hoạt động đơn lẻ, các hộ gia đình liên kết những giá trị sẵn có của cộng đồng để hình thành chuỗi sản phẩm hoàn chỉnh, khép kín. Mỗi thành viên trong HTX đảm nhận một thế mạnh riêng, từ nông sản, sản phẩm OCOP, nghề truyền thống hay dịch vụ vận tải, tạo nên hành trình đa dạng cho du khách.

Bà Lù Thị Toản, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX Du lịch cộng đồng Quan Chiêng chia sẻ về mô hình này: “Chúng tôi xác định xây dựng các sản phẩm du lịch theo chuỗi, trong đó HTX là đầu mối kết nối. Mỗi thành viên đều có vai trò riêng, hỗ trợ lẫn nhau hướng tới mục tiêu chung là nâng cao trải nghiệm cho du khách. Từ cách làm này, những sản phẩm vốn gắn với đời sống thường ngày của người dân được đặt trong một hành trình có sự kết nối giữa lưu trú, ẩm thực, sản phẩm truyền thống, trải nghiệm văn hóa và du lịch đường thủy”.

Điểm tựa của chuỗi sản phẩm này chính là không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái trắng. Những nếp nhà sàn truyền thống bên dòng Đà giang, cùng các đặc sản địa phương như khẩu xén, chí chọp được đưa vào hành trình khám phá, tạo nên sự hấp dẫn riêng. Các thành viên HTX đặc biệt chú trọng giới thiệu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm, từ nguyên liệu, cách chế biến đến quá trình trao truyền qua nhiều thế hệ, qua đó giúp du khách thêm trân trọng những nét đẹp văn hóa truyền thống của cộng đồng nơi đây.

Bên cạnh việc liên kết sản phẩm, HTX Quan Chiêng còn chủ động quảng bá trên môi trường số. Việc xây dựng nội dung, hình ảnh giới thiệu về nhà sàn, món ăn, cảnh quan lòng hồ và các sản phẩm truyền thống trên website, mạng xã hội giúp du khách dễ dàng tiếp cận thông tin. Cách làm này không chỉ tăng hiệu quả truyền thông mà còn giúp du khách chủ động lựa chọn hành trình, mang lại trải nghiệm chuyên nghiệp và bài bản hơn.

Sự hỗ trợ từ chính quyền cũng đóng vai trò quyết định, đặc biệt là thông qua các chính sách mới như Nghị quyết số 16/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh về hỗ trợ phát triển sản phẩm du lịch mới. Những chính sách hỗ trợ phát triển bản du lịch cộng đồng, đào tạo kỹ năng và đẩy mạnh quảng bá trên nền tảng số đang tạo ra "cú hích" lớn. Kết hợp giữa sự liên kết cộng đồng, tư duy làm du lịch hiện đại và sự hỗ trợ kịp thời từ chính quyền đã và đang tạo ra một hệ sinh thái du lịch cộng đồng bền vững, đưa văn hóa trở thành nguồn lực kinh tế quan trọng, phát triển bền vững hơn cho ngành du lịch Điện Biên.