Theo báo Quảng Trị, toàn tỉnh có quy mô canh tác nông nghiệp rất lớn; chỉ riêng vụ hè - thu năm 2026, tổng diện tích gieo trồng đã đạt hơn 76.600 ha. Bên cạnh lúa gạo, địa phương sở hữu vùng nguyên liệu trù phú với các nông sản chủ lực gồm cà phê, hồ tiêu, cao su, sắn, cây ăn trái và sản phẩm chăn nuôi. Dẫu vậy, thách thức đặt ra hiện nay là làm sao chuyển hóa lợi thế sản lượng dồi dào thành giá trị kinh tế tương xứng, đưa nông sản bứt phá trên hành trình từ đồng ruộng qua chế biến, định hình thương hiệu đến vươn tầm thị trường.

Đổi mới tư duy theo tín hiệu thị trường: Bài học từ cà phê và lúa gạo

Sự chuyển dịch từ phương thức sản xuất truyền thống sang đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường đang ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực tại các vùng chuyên canh.

Tại những vùng trọng điểm cà phê như xã Tân Lập, Hướng Phùng hay thị trấn Khe Sanh, các hợp tác xã (HTX) và cơ sở sản xuất đã chủ động chuẩn hóa quy trình thu hái, sơ chế và chế biến nhằm nâng cấp chất lượng hạt. Điển hình như HTX Nông nghiệp sinh thái Bốn Phương (xã Hướng Phùng) đã bắt tay liên kết cùng hơn 100 hộ nông dân, mạnh dạn đầu tư hạ tầng phơi, sấy khép kín và giám sát nghiêm ngặt từng công đoạn.

Ông Nguyễn Duy Phương, Giám đốc HTX Nông nghiệp sinh thái Bốn Phương, nhận định rằng trước yêu cầu ngày một khắt khe của khách hàng, việc kiểm soát chặt từ nguyên liệu đầu vào tới thành phẩm cuối cùng là điều kiện tiên quyết. Nông sản muốn bước chân vào các phân khúc cao cấp không chỉ dựa vào quy cách làm ra thế nào, mà phải chứng minh được nét riêng biệt vượt trội cùng uy tín thương hiệu bảo chứng phía sau.

Đối với cây lúa, bài toán không đơn thuần dừng lại ở việc áp dụng kỹ thuật thâm canh hay đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng để tăng năng suất. Vấn đề cốt lõi mà nông dân trông đợi là tiêu thụ ổn định với mức giá hợp lý.

Theo ông Nguyễn Thọ Hữu, Giám đốc HTX Bích La (xã Triệu Phong), sản xuất nông nghiệp nếu thiếu vắng liên kết tiêu thụ thì người dân khó có thể yên tâm tái đầu tư. Muốn nông sản đi đường dài, toàn bộ chuỗi khâu từ gieo trồng, thu hoạch, bảo quản sau thu hoạch đến phân phối, tiêu thụ đều phải được quy hoạch và tổ chức lại một cách bài bản.

Nghịch lý sản phẩm sạch và bài toán định danh thương hiệu

Thực tế tại cơ sở sản xuất cho thấy, giữa nỗ lực tạo ra sản phẩm sạch và việc gia tăng giá trị thương mại vẫn còn một khoảng cách đáng kể.

Tại thôn Lai Bình (xã Vĩnh Linh), anh Trần Phương Anh – thành viên HTX Nông nghiệp sạch Tây Sơn – đã xây dựng thành công mô hình nông nghiệp tuần hoàn khép kín. Toàn bộ phụ phẩm nông nghiệp tại chỗ như lúa, ngô, khoai, sắn và rau quả được gia đình anh nghiền bột, ủ men vi sinh để làm thức ăn chăn nuôi quy mô vài trăm con gà cùng 30 - 50 con lợn mỗi lứa, hạn chế tối đa phụ thuộc vào cám công nghiệp. Mô hình giúp tận dụng triệt để nguồn phụ phẩm tại chỗ, hạn chế phát thải ô nhiễm và bảo đảm chất lượng vệ sinh an toàn.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là việc nông sản sạch vẫn phải cạnh tranh gay gắt với các mặt hàng sản xuất đại trà giá rẻ. Khi người tiêu dùng thiếu công cụ minh bạch để phân biệt chất lượng, giá thành rẻ thường lấn át ưu thế sạch.

Rõ ràng, nếu chất lượng chỉ dừng lại ở cam kết một chiều của người làm vườn mà thiếu sự định danh thương hiệu rõ nét, cơ chế truy xuất nguồn gốc hay bộ nhận diện uy tín, thì giá trị gia tăng rất khó quay trở lại bù đắp cho công sức của người sản xuất.

Phát triển chuỗi giá trị và OCOP để bứt phá mục tiêu 2026

Nhằm gia tăng sức cạnh tranh, chương trình OCOP được xem là đòn bẩy quan trọng giúp chuẩn hóa sản phẩm địa phương. Riêng đợt 1 năm 2026, Quảng Trị đã có 18 sản phẩm đăng ký chứng nhận OCOP. Dù vậy, thương hiệu không thể gói gọn trong tấm tem nhãn hay bao bì bắt mắt, mà phải gắn liền với năng lực cung ứng đều đặn, tính ổn định về chất lượng và sự minh bạch về nguồn gốc xuất xứ.

Định hướng về giải pháp phát triển, bà Nguyễn Hồng Phương, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh trọng tâm là tiếp tục nâng chất sản phẩm, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và thắt chặt mối liên kết giữa hộ nông dân với doanh nghiệp đầu tàu. Đồng thời, ngành nông nghiệp chú trọng thu hút các nguồn lực đầu tư cho hệ thống logistics, bảo quản sau thu hoạch và mở rộng các kênh phân phối cho những mặt hàng đặc sản tiềm năng.

Cụ thể, địa phương định hướng phát triển các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, lúa hữu cơ, lúa giảm phát thải gắn với đơn đặt hàng bao tiêu từ doanh nghiệp. Các nhóm ngành hàng trồng trọt và chăn nuôi khác cũng được đẩy mạnh chế biến tinh, tạo lập chuỗi cung ứng bền vững.

Năm 2026, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Trị đặt mục tiêu tăng trưởng khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản đạt 3,2%. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc kiên định chuyển từ tư duy "sản xuất những gì sẵn có" sang "cung cấp sản phẩm thị trường cần" chính là chìa khóa mở rộng thị trường tiêu thụ và kiến tạo giá trị bền vững cho người làm nông nghiệp.