Ngày 29/9/2026, Cục Hải quan tổ chức lễ trao quyết định công nhận doanh nghiệp ưu tiên và gia hạn chế độ doanh nghiệp ưu tiên. Tại sự kiện, 3 doanh nghiệp được công nhận mới gồm Công ty TNHH Hana Micron Vina, Công ty TNHH Luxshare-ICT (Việt Nam) và Công ty TNHH Samju Vina. Cùng với đó, 4 doanh nghiệp được gia hạn chế độ ưu tiên gồm Công ty cổ phần Thủy sản Minh Phú Hậu Giang, Công ty cổ phần Tập đoàn Hoa Sen, Công ty TNHH Hoya Glass Disk Việt Nam và Công ty TNHH LG Electronics Việt Nam Hải Phòng.

Việc công nhận và gia hạn đối với 7 doanh nghiệp đưa tổng số doanh nghiệp đang được áp dụng chế độ doanh nghiệp ưu tiên trong lĩnh vực hải quan lên 74 doanh nghiệp.

Nhóm doanh nghiệp quy mô lớn đóng góp khoảng 30% kim ngạch xuất nhập khẩu

Theo Cục Hải quan, Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên được triển khai từ năm 2011 và chính thức được luật hóa tại Luật Hải quan năm 2014. Từ 9 doanh nghiệp trong năm đầu triển khai, đến nay chương trình đã có 74 doanh nghiệp được công nhận, hoạt động trong nhiều lĩnh vực xuất nhập khẩu như điện tử, công nghệ cao, sản xuất công nghiệp, dệt may, nông nghiệp và thủy sản.

Đáng chú ý, trong số 74 doanh nghiệp đang được áp dụng chế độ ưu tiên có 10 doanh nghiệp đồng thời hoạt động trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao, bán dẫn.

Điểm đáng chú ý của chương trình AEO nằm ở quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu của nhóm doanh nghiệp được công nhận. Theo Cục Hải quan, doanh nghiệp ưu tiên chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trong cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu nhưng đóng góp tới khoảng 1/3 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Trong giai đoạn 2022-2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp ưu tiên liên tục đạt trên 230 tỷ USD/năm, tương đương khoảng 28-34% tổng kim ngạch cả nước. Riêng năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của nhóm doanh nghiệp ưu tiên đạt khoảng 256,63 tỷ USD. Trong 6 tháng đầu năm 2026, con số này đạt khoảng 164,52 tỷ USD, tương đương khoảng 30% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả nước.

Những con số này cho thấy vai trò đáng kể của nhóm doanh nghiệp ưu tiên trong hoạt động xuất nhập khẩu. Đây cũng là nhóm doanh nghiệp có quy mô xuất nhập khẩu lớn, mức độ tuân thủ pháp luật cao và đáp ứng các điều kiện, tiêu chí của chương trình.

Theo Phó Cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng, chương trình doanh nghiệp ưu tiên là một bước cải cách quan trọng, góp phần chuyển phương thức quản lý hải quan từ truyền thống sang hiện đại. Cơ chế này thể hiện sự tin tưởng của cơ quan Hải quan đối với những doanh nghiệp có quy mô xuất nhập khẩu lớn, tính tuân thủ cao và chuyên nghiệp trong quản lý.

Việc áp dụng chế độ ưu tiên đồng thời tạo thuận lợi nhiều hơn cho các doanh nghiệp có mức độ tuân thủ cao, qua đó giúp cơ quan Hải quan tập trung nguồn lực quản lý vào những lĩnh vực, đối tượng có rủi ro cao hơn. Đây là một trong những nội dung thể hiện sự chuyển đổi trong phương thức quản lý hải quan theo hướng hiện đại. 

Một trong những lợi ích đáng chú ý đối với doanh nghiệp ưu tiên là hàng hóa xuất nhập khẩu cơ bản được phân luồng xanh, tức được thông quan trên hệ thống mà không phải kiểm tra chi tiết hồ sơ và thực tế, trừ trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc thuộc diện phải kiểm tra theo quy định.

Theo Phó Cục trưởng Trần Đức Hùng, việc được phân luồng xanh giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian làm thủ tục và tăng cơ hội kinh doanh. Bên cạnh đó, doanh nghiệp ưu tiên được ưu đãi về thời hạn nộp thuế. Thay vì phải nộp thuế theo quy định tại thời điểm làm thủ tục, doanh nghiệp ưu tiên được nộp thuế vào ngày 10 của tháng tiếp theo đối với các tờ khai của tháng trước.

Như vậy, cơ chế AEO không chỉ tập trung vào việc tạo thuận lợi trong quá trình làm thủ tục mà còn gắn với yêu cầu về mức độ tuân thủ và năng lực quản lý của doanh nghiệp. Việc được công nhận doanh nghiệp ưu tiên đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải duy trì các điều kiện đáp ứng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động.

Mở rộng công nhận lẫn nhau, hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng quốc tế

Cùng với những thuận lợi trong nước, cơ chế doanh nghiệp ưu tiên còn được mở rộng thông qua các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về doanh nghiệp ưu tiên (MRA).

Theo Cục Hải quan, đến nay Việt Nam đã ký 2 MRA với ASEAN và Hàn Quốc. Hải quan Việt Nam đã hoàn thành triển khai MRA ASEAN giai đoạn 1 từ ngày 31/3/2026 và giai đoạn 2 từ ngày 30/6/2026. Đồng thời, cơ quan Hải quan tiếp tục triển khai MRA Việt Nam - Hàn Quốc và nghiên cứu hợp tác theo hướng song phương, đa phương với Trung Quốc cùng các đối tác khác.

Việc triển khai các MRA góp phần mở rộng các biện pháp tạo thuận lợi cho doanh nghiệp ưu tiên Việt Nam khi tham gia chuỗi cung ứng quốc tế. Theo định hướng này, những lợi ích từ cơ chế AEO không chỉ giới hạn trong phạm vi thủ tục hải quan tại Việt Nam mà còn có thể được mở rộng thông qua các cơ chế công nhận lẫn nhau với đối tác.

Tuy nhiên, để duy trì chế độ ưu tiên, yêu cầu đối với doanh nghiệp cũng được đặt ra ở mức cao. Doanh nghiệp phải duy trì mức độ tuân thủ pháp luật hải quan, có hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả và đáp ứng các điều kiện áp dụng chế độ ưu tiên trong suốt quá trình hoạt động. Đồng thời, doanh nghiệp phải hợp tác với cơ quan Hải quan trong công tác kiểm tra, giám sát và quản lý rủi ro.

Từ góc độ doanh nghiệp, việc được công nhận AEO cũng là sự ghi nhận đối với năng lực quản lý và mức độ tuân thủ. Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hana Micron Vina Chung Wonseok cho biết, việc trở thành doanh nghiệp ưu tiên là kết quả của sự nỗ lực, phương châm tuân thủ pháp luật và tính chuyên nghiệp của doanh nghiệp trong thời gian hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Đây cũng là sự tin tưởng, ghi nhận của cơ quan Hải quan đối với năng lực quản lý và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp.

Trong giai đoạn tới, Hải quan Việt Nam định hướng phát triển Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên theo chiều sâu, gắn tạo thuận lợi với quản lý tuân thủ, quản lý rủi ro, chuyển đổi số và an ninh chuỗi cung ứng. Cơ quan Hải quan cũng định hướng tạo điều kiện cho doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp có năng lực quản trị và tuân thủ tốt tham gia chương trình, hướng tới mở rộng công nhận lẫn nhau với các đối tác quốc tế. Theo định hướng này, các cơ chế như giảm tỷ lệ kiểm tra, ưu tiên thông quan, rút ngắn thời gian xử lý được kỳ vọng tiếp tục góp phần giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Sau 15 năm triển khai, giá trị của Chương trình Doanh nghiệp ưu tiên không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp được công nhận hay quy mô kim ngạch xuất nhập khẩu. Quan trọng hơn, chương trình đã góp phần xây dựng quan hệ đối tác ngày càng chặt chẽ, tin cậy giữa cơ quan Hải quan và cộng đồng doanh nghiệp: Hải quan tạo thuận lợi trên cơ sở tuân thủ, còn doanh nghiệp đáp lại bằng trách nhiệm, minh bạch và năng lực tự kiểm soát. Đây là nền tảng để hai bên tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý, giảm chi phí tuân thủ, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu và xây dựng môi trường thương mại thuận lợi, minh bạch trong giai đoạn mới.