Kiểm soát thực phẩm xuyên suốt chuỗi cung ứng theo mức độ rủi ro

Thay vì quản lý cắt khúc theo từng khâu riêng lẻ như trước đây, điểm sáng lớn nhất của dự thảo sửa đổi là việc kiểm soát an toàn thực phẩm xuyên suốt toàn bộ vòng đời của sản phẩm, từ sản xuất ban đầu, chăn nuôi, trồng trọt, sơ chế, chế biến cho đến lưu thông trên thị trường. Các cơ sở sản xuất sẽ được yêu cầu từng bước áp dụng hệ thống quản lý chất lượng tiên tiến như Thực hành sản xuất tốt (GMP), HACCP, ISO 22000 hoặc các tiêu chuẩn quốc tế tương đương. Đáng chú ý, những cơ sở đã đạt chuẩn quốc tế hoặc thực hành nông nghiệp tốt (GlobalGAP, ASEAN GAP, hữu cơ...) sẽ được miễn cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, giúp giảm tải thủ tục hành chính và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng cốt lõi.

Cùng với đó, phương thức quản lý cũng có sự chuyển dịch linh hoạt dựa trên mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm. Những mặt hàng có nguy cơ cao, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe đặc thù như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, dinh dưỡng y học hay sản phẩm cho trẻ dưới 36 tháng tuổi sẽ bắt buộc phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Ngược lại, phần lớn thực phẩm thông thường chỉ cần công bố tiêu chuẩn áp dụng, tạo điều kiện cho cơ quan chức năng tập trung nguồn lực vào khâu hậu kiểm trên thị trường. Đối với hàng nhập khẩu, dự thảo cũng mở rộng diện miễn hoặc giảm kiểm tra đối với các sản phẩm được sản xuất theo hệ thống quản lý chất lượng quốc tế, tạo thông thoáng cho dòng chảy thương mại nhưng vẫn đảm bảo rào cản kỹ thuật an toàn.

Gắn trách nhiệm cho sàn thương mại điện tử và số hóa dữ liệu quốc gia

Sự bùng nổ của các mô hình kinh doanh trực tuyến đặt ra bài toán lớn về quản lý chất lượng. Lần đầu tiên, dự luật bổ sung các quy định chuyên biệt nhằm siết chặt hoạt động kinh doanh thực phẩm trên nền tảng số. Theo đó, người bán hàng trực tuyến phải minh bạch hóa hồ sơ công bố sản phẩm và giấy xác nhận nội dung quảng cáo. Quan trọng hơn, chủ quản các sàn thương mại điện tử buộc phải xây dựng cơ chế kiểm duyệt chặt chẽ và chịu trách nhiệm liên đới nếu việc buông lỏng quản lý dẫn đến các sự cố an toàn thực phẩm gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Đồng hành cùng các chế tài quản lý là một chiến lược chuyển đổi số toàn diện. Cơ quan quản lý hướng tới việc xây dựng "hồ sơ số" cho thực phẩm thông qua một hệ thống dữ liệu quốc gia liên thông từ trung ương đến địa phương. Hệ thống này sẽ lưu trữ trọn vẹn thông tin về cơ sở sản xuất, vòng đời sản phẩm, kết quả kiểm nghiệm và lịch sử vi phạm. Các công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã vạch, nhãn điện tử sẽ được ứng dụng mạnh mẽ để hỗ trợ truy xuất nguồn gốc, phân tích nguy cơ, đưa ra cảnh báo sớm và thu hồi sản phẩm lỗi một cách nhanh chóng, chính xác.

Nâng cao tiêu chuẩn quản lý suất ăn tập thể và thức ăn đường phố

Không chỉ tập trung vào nhóm thực phẩm đóng gói hay kinh doanh trên không gian mạng, dự thảo cũng đặc biệt chú trọng đến thức ăn đường phố và suất ăn tập thể – những mắt xích tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc cao nhưng lâu nay còn nhiều khoảng trống trong công tác quản lý. Các quy định mới không chỉ kế thừa tiêu chuẩn hiện hành về vệ sinh dụng cụ hay người trực tiếp chế biến, mà còn bổ sung loạt nghĩa vụ nghiêm ngặt như bắt buộc lưu giữ hóa đơn chứng từ chứng minh nguồn gốc nguyên liệu và thực hiện cam kết bảo đảm an toàn thực phẩm.

Để các quy định này đi vào thực chất, chính quyền địa phương, đặc biệt là UBND cấp xã, sẽ được giao trọng trách lập danh mục quản lý, tăng cường thanh tra, kiểm tra các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố và suất ăn tập thể trên địa bàn. Việc tiếp nhận phản ánh, cập nhật thông tin vi phạm vào hệ thống dữ liệu chung sẽ giúp hình thành một mạng lưới giám sát chặt chẽ, phòng ngừa và xử lý kịp thời các sự cố. Nhìn chung, những sửa đổi này không nhằm làm khó doanh nghiệp bằng các rào cản tiền kiểm, mà hướng tới một môi trường phát triển bền vững, nơi chất lượng và sự an toàn của người dân được đặt lên hàng đầu.