Nhịn ăn sai cách gây ra những hệ lụy trực tiếp cho sức khỏe

Lộ trình giảm cân đối với người béo phì cần dựa trên nền tảng khoa học, thay vì chỉ tập trung vào việc ép cân bằng mọi giá để tránh gây tổn hại sức khỏe. Thực tế hiện nay, rất nhiều người, nhất là phụ nữ, thường lựa chọn cách nhịn ăn hoặc cắt giảm khẩu phần đột ngột như một giải pháp “cứu cánh” tức thời. Trên các hội nhóm giảm cân, phương pháp bỏ bữa sáng và bớt ăn tối kết hợp tập luyện nặng đang được lan truyền mạnh mẽ với cam kết mang lại kết quả nhanh chóng chỉ sau hai tuần.

Ghi nhận thực tế cho thấy, nếu nhịn ăn sáng và chỉ ăn nhẹ rau củ vào bữa trưa có thể giúp giảm tới 4 kg trong thời gian ngắn, nhưng cái giá phải trả cho sức khỏe là không nhỏ. TS.BS Trương Hồng Sơn, hiện là Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, khẳng định đây là cách tiếp cận phản khoa học và để lại nhiều hệ lụy lâu dài. Việc bỏ bữa sáng không mang lại hiệu quả bền vững mà thường gây tác dụng ngược, khiến cơ thể có xu hướng tăng cân trở lại nhanh hơn sau khi kết thúc giai đoạn nhịn ăn.

Theo phân tích của bác sĩ Trương Hồng Sơn, việc nhịn ăn sáng sẽ kích thích cảm giác thèm ăn, khiến con người ăn nhiều hơn vào bữa trưa hoặc gia tăng tần suất ăn vặt. Vị chuyên gia này nhấn mạnh rằng, bất kể là người đang trong chế độ giảm cân hay người bình thường thì bữa sáng vẫn giữ vai trò vô cùng quan trọng. Dù nhu cầu và điều kiện kinh tế mỗi người khác nhau, nhưng điều cốt lõi là không được bỏ bữa mà cần nạp đủ năng lượng thiết yếu cho các hoạt động đầu ngày.

Dưới góc độ chuyển hóa, bác sĩ Phạm Ánh Ngân, đang công tác tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM cơ sở 3, cũng cho rằng việc nhịn ăn luôn tồn tại hai mặt đối lập. Nhịn bữa sáng có thể tạo cảm giác tỉnh táo tạm thời, nhưng chính cơn đói sau đó lại khiến chúng ta khó kiểm soát hành vi ăn uống và dễ lựa chọn thực phẩm giàu calo. Nhiều nghiên cứu chuyên sâu đã chỉ ra rằng việc bỏ bữa sáng có thể làm tăng độ nhạy insulin, nhưng đồng thời lại khiến khả năng chuyển hóa glucose vào cuối ngày suy giảm đáng kể.

Bác sĩ Phạm Ánh Ngân cũng đưa ra cảnh báo riêng đối với nhóm đối tượng là nhân viên văn phòng thường xuyên phải làm việc trí óc với cường độ cao vào ban ngày. Việc thiếu hụt năng lượng từ bữa sáng khiến não bộ và cơ thể không đạt trạng thái làm việc tối ưu để đáp ứng áp lực công việc hằng ngày. Hơn nữa, nếu áp dụng chế độ nhịn ăn gián đoạn một cách máy móc còn có thể dẫn đến thiếu hụt vi chất dinh dưỡng trầm trọng và gây rối loạn giấc ngủ.

Lưu ý thêm về thói quen vận động, bác sĩ Trương Hồng Sơn cho rằng sai lầm phổ biến hiện nay là vừa nhịn ăn vừa tập luyện quá sức. Khi cơ thể không được cung cấp đủ năng lượng từ bữa sáng mà vẫn phải chịu cường độ tập luyện nặng sẽ làm tăng nguy cơ hạ đường huyết hoặc đau mỏi cơ nghiêm trọng. Mọi hoạt động thể lực cần được thiết kế dựa trên thể trạng thực tế và quỹ thời gian phù hợp của từng cá nhân, thay vì bắt chước các công thức có sẵn trên mạng xã hội, nhằm bảo vệ sức khỏe an toàn.

Giải pháp kiểm soát năng lượng nạp vào và vận động khoa học

Chìa khóa của việc giảm cân hiệu quả nằm ở quản lý tổng lượng calo nạp vào so với lượng calo tiêu hao, thay vì áp dụng các biện pháp cực đoan. TS.BS Trương Hồng Sơn chia sẻ rằng các nghiên cứu khoa học đã xác nhận mối quan hệ cân bằng giữa năng lượng nạp vào và tiêu hao là yếu tố then chốt. Vì vậy, thay vì nhịn ăn, người dân vẫn nên duy trì bữa sáng nhưng cần kiểm soát hàm lượng năng lượng và điều chỉnh linh hoạt ở các bữa ăn tiếp theo.

Riêng đối với bữa tối, bác sĩ Trương Hồng Sơn đưa ra lời khuyên không nên cắt giảm khẩu phần quá khắt khe vì có thể gây ức chế tâm lý và ảnh hưởng sức khỏe. Mỗi người nên chủ động tính toán lượng calo linh hoạt dựa trên mức độ nạp năng lượng ở các bữa trước trong cùng một ngày. Nếu các bữa trước đã nạp quá nhiều thì bữa tối nên giảm bớt, đồng thời lưu ý không loại bỏ hoàn toàn tinh bột mà vẫn cần duy trì khoảng 25% tổng dinh dưỡng.

Cũng theo bác sĩ Trương Hồng Sơn, việc ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ lên mức 50% trong tổng khẩu phần mỗi bữa ăn là giải pháp thông minh cho người béo phì. Chất xơ giúp tạo cảm giác no lâu trong khi lượng calo nạp vào thấp, từ đó hỗ trợ giảm cân hiệu quả mà vẫn đảm bảo sức khỏe. Đồng thời, cần duy trì nguồn protein lành mạnh từ thịt gà hoặc các loại cá thay cho thịt đỏ và nội tạng để hạn chế tích lũy mỡ thừa vào ban đêm.

Tiếp nối quan điểm này, bác sĩ Phạm Ánh Ngân cho rằng việc cắt giảm bữa tối có thể thực hiện nhưng cần dựa trên sự lắng nghe phản hồi của cơ thể. Chuyên gia khuyến khích người giảm cân thay đổi tư duy dinh dưỡng bằng cách tăng cường rau xanh và ưu tiên sử dụng các loại đạm thực vật lành mạnh. Đây là cách tiếp cận giúp cơ thể nhẹ nhàng hơn, đồng thời tăng cường khả năng thanh lọc tự nhiên mà không gây áp lực lớn lên hệ chuyển hóa.

Bác sĩ Phạm Ánh Ngân cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh lượng tinh bột sao cho phù hợp với chế độ tập luyện và tính chất công việc của từng người. Để đảm bảo an toàn, mỗi cá nhân nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng nhằm thiết kế lộ trình riêng cho từng giai đoạn. Giảm cân an toàn là một hành trình dài, đòi hỏi sự kiên nhẫn và kiến thức y khoa đầy đủ để đạt kết quả bền vững mà không để lại tác dụng phụ.

Để quá trình giảm cân đạt hiệu quả tối ưu, bác sĩ Trương Hồng Sơn nhắc nhở cần tuyệt đối tránh xa các loại đồ ngọt và đồ ăn vặt nhiều dầu mỡ. Những thực phẩm này thường chứa calo rỗng và chất béo xấu, khiến mọi nỗ lực ăn kiêng hay tập luyện trở nên kém hiệu quả nếu thiếu kỷ luật. Việc chủ động đi thăm khám tại các cơ sở y tế chuyên khoa giúp xác định chính xác tình trạng sức khỏe, từ đó xây dựng lộ trình can thiệp dinh dưỡng khoa học và phù hợp nhất.