Áp lực kim ngạch và tiêu chuẩn xuất khẩu

Theo báo cáo của Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 7/2026 của tỉnh ước đạt hơn 253 triệu USD; lũy kế 7 tháng đầu năm đạt hơn 2,3 tỷ USD, tăng 2,7% so với cùng kỳ. Trong cơ cấu các mặt hàng xuất khẩu, nông sản tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Đáng chú ý, cà phê vẫn là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh với kim ngạch 7 tháng đầu năm đạt khoảng trên 976 triệu USD, chiếm hơn 41% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh.

Tuy nhiên, giá trị xuất khẩu cà phê mới đạt 84,4% so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 7/2026, kim ngạch xuất khẩu cà phê ước đạt 66,18 triệu USD, giảm so với mức 89,29 triệu USD của tháng 6/2026. Diễn biến này khiến kim ngạch xuất khẩu cà phê lũy kế thấp hơn cùng kỳ năm trước. Gia Lai hiện có khoảng 107.400 ha cà phê, đứng thứ ba cả nước về diện tích. Trong đó, hơn 56.690 ha đã được cấp các chứng nhận sản xuất bền vững như 4C, Rainforest Alliance và Organic.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê của Gia Lai lần đầu vượt mốc 1,5 tỷ USD, góp phần đưa tổng kim ngạch xuất khẩu toàn tỉnh đạt 3,44 tỷ USD. Bên cạnh lợi thế về vùng nguyên liệu, nhiều doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu cà phê trên địa bàn đang đẩy mạnh đầu tư công nghệ, xây dựng chuỗi liên kết với nông dân nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Trong bối cảnh thị trường quốc tế ngày càng đặt ra những yêu cầu khắt khe, các doanh nghiệp cũng buộc phải chủ động thay đổi tư duy sản xuất nguyên liệu thô truyền thống.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Thái Như Hiệp, Chủ tịch Hội đồng thành viên kiêm Giám đốc Công ty TNHH Vĩnh Hiệp cho biết, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng cà phê toàn cầu, doanh nghiệp buộc phải đổi mới để thích ứng với các yêu cầu của thị trường. “Đã đến lúc Robusta Việt Nam bước ra khỏi vai trò nguyên liệu giá rẻ để trở thành biểu tượng chất lượng mới. Muốn vậy, doanh nghiệp phải làm ra sản phẩm sạch, minh bạch và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế nhằm gia tăng giá trị thay vì chỉ cạnh tranh bằng giá”, ông Thái Như Hiệp nhấn mạnh.

Ông Huỳnh Việt Hùng, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai cho biết, tư duy sản xuất cà phê đang có sự chuyển dịch rõ nét. Người trồng không chỉ chú trọng sản lượng mà ngày càng quan tâm hơn đến chất lượng hạt. Cùng với đó, họ chủ động đăng ký mã số vùng trồng, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn, chứng nhận quốc tế. Theo ông Hùng, cách làm này không chỉ giúp nâng cao giá trị hạt cà phê trên thị trường mà còn góp phần bảo vệ đất, nguồn nước và hệ sinh thái. Việc giảm sử dụng vật tư không phù hợp cũng giúp hạn chế ô nhiễm môi trường và gìn giữ đa dạng sinh học.

Liên kết chuỗi nâng tầm giá trị cà phê

Liên kết sản xuất với chế biến sâu đang góp phần tạo nền tảng vững chắc cho chuỗi giá trị cà phê. Trong đó, hợp tác xã giữ vai trò kết nối nông dân với doanh nghiệp, hướng dẫn sản xuất theo tiêu chuẩn, xây dựng mã số vùng trồng và phát triển sản phẩm OCOP. Tại xã Ia Phí, Hợp tác xã Nông nghiệp Việt Tiến đang liên kết với khoảng 470 hộ, sản xuất trên 530 ha cà phê theo tiêu chuẩn 4C. Toàn bộ diện tích đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu. Tham gia chuỗi liên kết, nông dân được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ vật tư và kết nối với doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm.

Theo ông Hoàng Việt Thắng, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX, việc xây dựng mã số vùng trồng giúp nông dân tự tin hơn trong sản xuất và tiêu thụ. Ông Thắng cho biết: “HTX kết nối doanh nghiệp bao tiêu, hỗ trợ kỹ thuật và vật tư. Thời gian tới, HTX sẽ mở rộng vùng nguyên liệu, hướng đến VietGAP, phát triển OCOP và tăng chế biến sâu”.

Tại xã Ia Hrung, Hợp tác xã Sản xuất kinh doanh - dịch vụ nông nghiệp Tâm Thành hiện có 157 thành viên, canh tác hơn 320 ha cà phê và một số diện tích cây ăn quả. Ông Phan Văn Hoàng, Giám đốc HTX cho biết: “Nhờ sản xuất theo tiêu chuẩn 4C, năng suất cà phê luôn ổn định ở mức hơn 4 tấn nhân/ha. Mỗi năm, người trồng cà phê lãi khoảng 300 - 350 triệu đồng/ha”.

Tại xã Bờ Ngoong, Hợp tác xã Ia Ring quản lý hơn 600 ha cà phê theo hướng hữu cơ, đạt các chứng nhận 4C và Rainforest Alliance. Ông Trần Quốc Hưng, Chủ tịch Hội đồng quản trị HTX cho rằng, canh tác theo phương thức truyền thống chỉ có thể mang lại hiệu quả trong một giai đoạn nhất định. Muốn nâng cao giá trị hạt cà phê, nông dân cần liên kết sản xuất và hướng đến các thị trường xuất khẩu.

Tại xã Chư Păh, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Nghĩa Hòa có 65 ha cà phê của 12 hộ thành viên đang liên kết sản xuất bền vững với Công ty TNHH Vĩnh Hiệp. Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc HTX nhấn mạnh: “Làm cà phê hiện nay không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm của từng hộ. Người dân cần liên kết với HTX và doanh nghiệp để được hỗ trợ kỹ thuật, kiểm soát chất lượng và ổn định đầu ra. Khi cùng thực hiện một quy trình, giá trị hạt cà phê cũng được nâng lên”.

Theo ông Nguyễn Hải Phong, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cà phê Tropico Tây Nguyên, xu hướng sản xuất cà phê đạt các chứng nhận quốc tế đang được nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn trước. Đây là tiền đề quan trọng để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư chế biến sâu, phát triển các dòng cà phê chất lượng cao.

Đánh giá về triển vọng phát triển của địa phương, ông Nguyễn Đình Kha, Phó Giám đốc Sở Công Thương Gia Lai cho biết: “Cà phê là mặt hàng xuất khẩu chủ lực của tỉnh, hiện đã có mặt tại khoảng 60 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có nhiều thị trường khó tính như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ và Nhật Bản. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do cùng quá trình chuẩn hóa vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu và xây dựng thương hiệu đang tạo thêm dư địa để ngành hàng chủ lực này tiếp tục bứt phá trong thời gian tới”.