Vừa qua, dư luận không khỏi bàng hoàng trước thông tin xảy ra vụ ngộ độc tập thể quy mô lớn liên quan đến học sinh bán trú tại địa bàn xã Tủa Sín Chải (thuộc tỉnh Lào Cai mới sau sáp nhập). Sự việc xuất phát từ một hành động vô tư của lứa tuổi học trò khi hái lượm sản vật tự nhiên trong rừng, nhưng hậu quả để lại là hàng trăm em nhỏ phải đối mặt với các triệu chứng cấp tính nguy hiểm, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế địa phương.

Hơn 200 học sinh nhập viện do ăn quả rừng hoang dã có hình dáng giống trái cherry

Theo báo cáo chính thức từ cơ quan chức năng địa phương và Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm, vụ việc xảy ra vào khoảng 18 giờ 45 phút ngày 14/5 tại hai đơn vị trường học trên địa bàn xã Tủa Sín Chải là Trường Phổ thông dân tộc bán trú Trung học cơ sở (PTDTBT THCS) Làng Mô và Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Làng Mô. Nguồn cơn được xác định bắt đầu từ giờ nghỉ trước đó, khi một nhóm học sinh khối lớp 7 mang bao tải lên khu vực rừng tự nhiên gần trường hái một loại quả lạ chín đỏ mang về chia cho các bạn cùng trường và các em học sinh khối tiểu học cùng ăn.

Theo mô tả của các em học sinh, loại quả rừng này có màu đỏ mọng, hình tròn, kích thước to bằng đầu ngón tay cái và có hình dáng bên ngoài rất bắt mắt, trông giống như trái cherry. Do thiếu hiểu biết và thấy quả có vị ngọt, nhiều học sinh đã cùng nhau chia sẻ để ăn. Đáng chú ý, mức độ biểu hiện triệu chứng của các em tỷ lệ thuận với số lượng quả đã tiêu thụ; những học sinh chỉ ăn từ một đến hai quả xuất hiện các biểu hiện nhẹ, trong khi các em ăn số lượng nhiều hoặc có tiền sử cơ địa dị ứng thì chuyển biến nặng rất nhanh.

Tính đến 21 giờ cùng ngày, tổng số học sinh ghi nhận có biểu hiện nghi ngộ độc đã lên tới 206 em. Tại đây, các học sinh đồng loạt xuất hiện hàng loạt triệu chứng cấp tính vô cùng phức tạp như phát ban đỏ ở vùng miệng, tê đầu lưỡi, đau đầu, chóng mặt, đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn mỏi và mệt mỏi toàn thân. Trong số đó, có 35 học sinh có chuyển biến triệu chứng nặng, vượt quá khả năng xử lý tại chỗ của trạm y tế xã, đã lập tiếp được chuyển tuyến lên Bệnh viện Đa khoa Sìn Hồ để tiến hành điều trị tích cực và theo dõi nghiêm ngặt biến chứng. Ngay sau khi vụ việc xảy ra, các cơ quan chức năng đã tiến hành thu giữ các mẫu quả lạ còn sót lại và hạt quả vứt tại sân trường để thực hiện xét nghiệm hóa sinh nhằm xác định chính xác danh tính loài thực vật cũng như độc tố gây ra sự cố này.

Sự vào cuộc khẩn cấp của cơ quan quản lý và ngành y tế

Ngay sau khi tiếp nhận thông tin về vụ ngộ độc thực phẩm tập thể nghiêm trọng, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã ban hành công văn khẩn gửi Sở Y tế địa phương đề nghị phối hợp, chỉ đạo triển khai khẩn cấp các biện pháp ứng phó. Mục tiêu tối thượng được đặt ra lúc này là tập trung tối đa mọi nguồn lực y tế, trang thiết bị và thuốc men để cứu chữa cho các bệnh nhân, theo dõi sát sao diễn biến sức khỏe của từng em học sinh nhằm tuyệt đối không để xảy ra nguy cơ ảnh hưởng đến tính mạng.

Bên cạnh công tác cứu chữa người bệnh, Cục An toàn thực phẩm cũng yêu cầu ngành y tế địa phương chủ động phối hợp chặt chẽ với ngành nông nghiệp và môi trường (đại diện trực thuộc cơ quan liên bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng các đơn vị chức năng có liên quan khẩn trương tiến hành điều tra dịch tễ, xác minh nguyên nhân gốc rễ của vụ việc. Đồng thời, các cơ quan tại thực địa phải thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ nguy cơ trong cộng đồng, kịp thời phát hiện và xử lý các trường hợp tương tự có thể phát sinh nhằm khoanh vùng, không để hậu quả lan rộng.

Khuyến cáo khẩn cấp từ Cục An toàn thực phẩm:

Người dân tuyệt đối không sử dụng các loại quả, cây rừng hoặc động vật hoang dã khi chưa rõ nguồn gốc, đặc tính tự nhiên và mức độ an toàn. Khi xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo cấp tính sau đây, cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để cấp cứu kịp thời:

Tê môi, tê đầu lưỡi, tê buốt tay chân.

Đau bụng dữ dội, buồn nôn, nôn ói liên tục.

Phát ban đỏ, nổi mẩn vùng miệng hoặc toàn thân.

Khó thở, tức ngực, chóng mặt hoặc suy nhược cơ thể đột ngột.

Giải pháp bền vững bảo vệ sức khỏe học đường vùng đồng bào dân tộc

Vụ ngộ độc tại Làng Mô không chỉ là một sự cố y tế học đường đơn thuần, mà còn phơi bày lỗ hổng lớn trong nhận thức về an toàn thực phẩm của học sinh, đặc biệt là con em đồng bào các dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi, biên giới. Ở những vùng địa lý này, thói quen hái lượm các loại rau, nấm, quả hoang dã ngoài tự nhiên để phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày đã ăn sâu vào nếp sống của người dân. Tuy nhiên, ranh giới giữa sản vật bổ dưỡng và độc dược tự nhiên lại vô cùng mong manh, trong khi trẻ em hoàn toàn thiếu kỹ năng nhận biết và sàng lọc nguy cơ.

Để ngăn chặn triệt để những sự việc đau lòng tương tự, Cục An toàn thực phẩm yêu cầu ngành y tế cần phối hợp chặt chẽ với ngành giáo dục và đào tạo thiết lập ngay các chương trình truyền thông, giáo dục kỹ năng bảo đảm an toàn thực phẩm định kỳ trong trường học. Các trường học, đặc biệt là các mô hình trường phổ thông dân tộc bán trú có bếp ăn tập thể, phải chủ động xây dựng và diễn tập các phương án, kịch bản phòng chống ngộ độc thực phẩm, có quy trình xử trí khoa học khi xảy ra các sự cố ngộ độc tập thể để tránh tâm lý hoảng loạn, giảm thiểu tối đa tổn thương cho học sinh.

Đặc biệt, đối với khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, công tác tuyên truyền không thể áp dụng các khuôn mẫu rập khuôn của miền xuôi. Cơ quan chức năng cần nghiên cứu, lựa chọn các hình thức truyền thông trực quan sinh động như tờ rơi hình ảnh, phát thanh bằng tiếng bản địa, kết hợp với vai trò của già làng, trưởng bản và người có uy tín để nâng cao hiệu quả cảnh báo. Việc trang bị kiến thức nhận diện các loại thực vật có độc tố tự nhiên ngay từ ghế nhà trường chính là giải pháp cốt lõi để bảo vệ nguồn nhân lực tương lai, xây dựng môi trường sống an toàn và phát triển bền vững cho cộng đồng.