Giữa sa mạc Gobi rộng lớn, nơi được xem là vùng đất có khí hậu khắc nghiệt bậc nhất thế giới, ban ngày nắng như thiêu đốt với nhiệt độ bề mặt có thể chạm ngưỡng 50 độ C, ban đêm gió lạnh buốt khiến nền nhiệt giảm sâu xuống tới -20 độ C, vẫn tồn tại một công trình sừng sững. Nổi bật giữa không gian hoang vu là tòa tháp vàng vươn cao như một thanh kiếm hướng thẳng lên bầu trời, tạo nên khung cảnh khiến nhiều người trên thế giới phải kinh ngạc.

Đó là “Jinta” - một dự án kết hợp giữa năng lượng mặt trời tập trung (CSP) và quang điện (PV) đặt tại huyện Jinta, tỉnh Cam Túc, phía Tây Bắc Trung Quốc. Tên gọi “Jinta” mang ý nghĩa “tháp vàng” - biểu tượng cho ngọn hải đăng hy vọng giữa vùng đất khô cằn, hoang vắng.

Dự án có tổng vốn đầu tư hơn 4,2 tỷ NDT (hơn 15.000 tỷ đồng). Nhìn từ xa, công trình đồ sộ này có thiết kế vô cùng độc đáo với tháp hấp thụ nhiệt cao hơn 240m, xung quanh được bao bọc bởi gương phản xạ nhiệt tạo ra hình một “bông hoa hướng dương” khổng lồ màu bạc. Điểm đặc biệt là các tấm gương này liên tục điều chỉnh hướng phản xạ theo quỹ đạo di chuyển của mặt trời.

Dự án Jinta tạo nên sự khác biệt nhờ ứng dụng công nghệ lưu trữ nhiệt mặt trời để hỗ trợ nguồn năng lượng mặt trời, từ đó tạo ra nguồn điện sạch ổn định và có thể cung cấp liên tục trong suốt 24 giờ mỗi ngày.

Ban ngày, khi ánh nắng mặt trời dồi dào, hơn 25.594 gương phản xạ thông minh hoạt động nhịp nhàng như một đội ngũ được huấn luyện bài bản. Chúng liên tục dịch chuyển theo vị trí của mặt trời trong thời gian thực, phản chiếu chính xác ánh sáng lên các tấm hấp thụ đặt trên đỉnh tháp trao đổi nhiệt.

Muối nóng chảy bên trong các tấm hấp thụ nhanh chóng được đun nóng lên tới 565 độ C, sau đó được dẫn tới một bể chứa nhiệt khổng lồ để lưu trữ. Cùng lúc đó, một hệ thống pin quang điện công suất 600.000kW vận hành song song, trực tiếp cung cấp lượng lớn điện năng vào lưới điện.

Khi màn đêm buông xuống hoặc trong những cơn bão cát khiến sản lượng điện mặt trời suy giảm, lượng muối nóng chảy ở nhiệt độ cao trong bể chứa sẽ được đưa ra sử dụng. Thông qua hệ thống trao đổi nhiệt, nguồn nhiệt này tạo ra hơi nước có nhiệt độ và áp suất cao để vận hành tuabin hơi, từ đó tiếp tục phát điện.

Mô hình lưu trữ nhiệt vào ban ngày và phát điện vào ban đêm này được xem là bước tiến quan trọng, góp phần khắc phục những hạn chế vốn có của điện mặt trời truyền thống. Không chỉ vậy, bộ gia nhiệt điện bằng muối nóng chảy công suất 30MW của dự án còn có khả năng hấp thụ hiệu quả lượng điện mặt trời dư thừa. Khi sản lượng điện vượt quá nhu cầu, phần điện dư sẽ được sử dụng để làm nóng muối nóng chảy, qua đó nâng cao hiệu quả lưu trữ nhiệt và tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng ở nhiều cấp độ.

Ngay từ khi khởi động dự án, Jinta đã đặt ra nguyên tắc kiểm soát công nghệ độc lập. Các đơn vị triển khai đã hợp tác với nhiều viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước nhằm phát triển hàng loạt công nghệ then chốt. Hiện nay, toàn bộ các thiết bị quan trọng của dự án, từ gương phản xạ, bộ thu năng lượng đến hệ thống bơm muối nóng chảy, đều được sản xuất trong nước, giúp hiệu suất chuyển đổi của hệ thống CSP đạt mức hàng đầu thế giới.

Theo ước tính, khi hoàn thành và kết nối đầy đủ với lưới điện, nhà máy có thể đạt sản lượng khoảng 1,45 tỷ kW/h mỗi năm, đủ đáp ứng nhu cầu điện của khoảng 700.000 hộ gia đình. Các chuyên gia cho rằng mức sản lượng này tương đương với việc tiết kiệm khoảng 480.000 tấn than tiêu chuẩn, đồng thời giúp giảm khoảng 1,36 triệu tấn khí thải carbon dioxide mỗi năm.

Một điểm đáng chú ý khác của dự án là tốc độ thi công ấn tượng. Theo đó, hệ thống điện mặt trời của dự án chỉ mất khoảng 59 ngày để hoàn tất các khâu từ chuẩn bị muối, vận hành thử nghiệm đến khi kết nối điện thành công. Đây được xem là con số kỷ lục về tốc độ vận hành so với nhiều dự án tương tự tại Trung Quốc.

Đến tháng 3/2025, trạm biến áp 330kV của nhà máy điện đã chính thức đi vào hoạt động, đồng thời hệ thống phát điện quang công suất 600.000kW cũng được kết nối thành công với lưới điện.

Dự án Jinta được xem là hình ảnh thu nhỏ của chiến lược phát triển năng lượng quy mô lớn mà Trung Quốc đang triển khai trên khắp các vùng phía Tây rộng lớn. Không chỉ là một kỳ tích về công nghệ, Jinta còn được nhìn nhận như minh chứng cho nỗ lực và sự kiên cường của con người trong hành trình chinh phục những điều kiện tự nhiên khắc nghiệt.