Tuyến đường giao thông huyết mạch của cả nước

Đường sắt Bắc - Nam còn được gọi là đường sắt Thống Nhất, là tuyến giao thông huyết mạch của cả nước. Tuyến đường kéo dài từ Thủ đô Hà Nội đến TP. Hồ Chí Minh, đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối hai miền đất nước. Đường sắt này gần như chạy song song với Quốc lộ 1, có tổng chiều dài 1.726km và khổ đường 1m.

Không chỉ có ý nghĩa về kinh tế, đường sắt Bắc - Nam còn mang giá trị lịch sử và văn hóa. Tuyến đường này chính là "chứng nhân lịch sử", đã chứng kiến những năm tháng đất nước phát triển và thống nhất. Nó còn góp phần kết nối Việt Nam với hệ thống đường sắt xuyên lục địa Á - Âu, mở ra cơ hội giao thương và hội nhập quốc tế.

Trong những năm tháng chiến tranh, giao thông, cơ sở hạ tầng bị tàn phá nặng nề, ảnh hưởng lớn đến việc giao thông. Khi đất nước thống nhất, chính quyền yêu cầu khôi phục tuyến đường nhanh nhất để nối liền hai miền.

Ngày 14/11/1975, Chính phủ đã quyết định khôi phục tuyến đường sắt Bắc - Nam, nối Thủ đô Hà Nội với TP. Hồ Chí Minh. Với sự tham gia của hơn 100.000 cán bộ, công nhân, bộ đội và nhân dân, cùng sự hỗ trợ quốc tế là Liên Xô và Trung Quốc, công cuộc khôi phục được triển khai với tinh thần khẩn trương, quyết tâm cao độ.

Sau hơn 1 năm nỗ lực, đến ngày 4/12/1976, mối ray cuối cùng đã được nối, đánh dấu việc thông suốt toàn tuyến dài khoảng 1.730km.

Đặc biệt, ngày 31/12/1976, hai đoàn tàu Thống Nhất đã xuất phát đồng thời từ ga Hà Nội và ga Sài Gòn trong niềm hân hoan của cả nước, mở ra một giai đoạn mới cho giao thông vận tải và sự gắn kết Bắc - Nam.

Thời điểm đó, tàu được kéo bằng đầu máy hơi nước, ba người vận hành gồm lái tàu và hai công nhân đốt lửa, đòi hỏi sự tính toán chính xác và phối hợp nhịp nhàng. Sau hơn 80 giờ di chuyển, đến ngày 4/1/1977, cả hai đoàn tàu đã tới đích an toàn. Đây là biểu tượng sống động của sự thống nhất và khát vọng vươn lên của dân tộc Việt Nam.

Đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cải tạo, nâng cấp tuyến đường

Những năm qua, đường sắt Bắc - Nam vẫn bền bỉ hoàn thành nhiệm vụ của mình, kết nối hai miền đất nước. Hàng ngày, những đoàn tàu vẫn lăn bánh, băng qua những cánh đồng, vượt núi, vượt sông để đến với mọi miền Tổ quốc, chuyên chở hành khách và hàng hóa, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Với mong muốn tăng năng lực vận tải, đường sắt Bắc - Nam đã trải qua nhiều lần cải tạo, nâng cấp quy mô lớn. Đặc biệt, cuối năm 2021, Dự án cải tạo, nâng cấp một số vị trí trên tuyến đường sắt Hà Nội - TP. Hồ Chí Minh với tổng kinh phí khoảng 7.000 tỷ đồng đã hoàn thành.

Các hạng mục được làm mới, gia cố là hơn 100 cầu yếu; cải tạo, nâng cấp khoảng 30 nhà ga, đồng thời mở mới 7 ga; nâng cấp hơn 200km đường sắt; cùng với đó là gia cố vỏ hầm và thay thế kết cấu tầng trên tại khoảng 10 hầm yếu trên toàn tuyến. Những nỗ lực này đã góp phần từng bước hiện đại hóa tuyến đường sắt, đáp ứng tốt hơn nhu cầu đi lại và vận chuyển hàng hóa ngày càng tăng của đất nước.

Đầu năm nay, Ban Quản lý dự án đường sắt cũng đã trình Bộ Xây dựng xem xét chủ trương đầu tư Dự án cải tạo, nâng cao năng lực tuyến đường sắt Bắc - Nam giai đoạn I. Theo đó, dự án tập trung mở rộng, xây mới một số nhà ga, đồng thời cải tạo đồng bộ hạ tầng.

Đối với công trình ga, dự án dự kiến bổ sung đường tại ga Hải Vân Bắc và Hải Vân Nam; xây mới ga Phú Lộc (TP. Huế) và ga Xuân Lập (Đồng Nai); kéo dài đường tại hai ga Hòa Vinh Tây và Thủy Thạch, đồng thời thay thế ghi tốc độ cao trên chính tuyến.

Dự án còn cải tạo 14 vị trí đường cong có bán kính nhỏ hơn 600m với tổng chiều dài khoảng 17km; nâng nền đường chống ngập tại 5 vị trí dài gần 7km; cải tạo kiến trúc tại 10 cung đường với tổng chiều dài 93km.

Với tổng mức đầu tư dự kiến 4.570 tỷ đồng từ ngân sách giai đoạn 2026-2030, dự án dự kiến khởi công vào quý IV/2026 và hoàn thành vào năm 2030. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là dự án thứ ba trong vòng một thập kỷ nhằm tiếp tục nâng cấp, hiện đại hóa tuyến đường sắt Bắc - Nam.