Trung Quốc tiếp tục giữ vị trí là thị trường tiêu thụ trái cây lớn nhất thế giới, đồng thời là đối tác nhập khẩu rau quả quan trọng nhất của Việt Nam. Sự gia tăng nhu cầu tiêu dùng tại quốc gia hơn 1,4 tỷ dân đang mở ra cơ hội lớn để trái cây Việt Nam mở rộng thị phần và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Hiện Việt Nam đã vượt Chile để trở thành một trong những quốc gia cung cấp trái cây lớn nhất cho Trung Quốc, chỉ đứng sau Thái Lan. Đặc biệt, ở mặt hàng sầu riêng – sản phẩm có giá trị nhập khẩu cao nhất tại thị trường này – doanh nghiệp Việt Nam đang cạnh tranh trực tiếp với các nhà xuất khẩu Thái Lan. Ngoài ra, chuối, dừa tươi, nhãn, vải và nhiều loại trái cây khác cũng đang dần khẳng định vị thế.

Theo ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, mặc dù kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Quốc đã vượt 5,5 tỷ USD, dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn do trái cây Việt mới tập trung tại một số khu vực ven biển và các đô thị lớn, trong khi thị trường nội địa rộng lớn của Trung Quốc vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Bên cạnh những sản phẩm đã được xuất khẩu chính ngạch, nhiều loại trái cây tiềm năng của Việt Nam vẫn đang chờ hoàn tất các nghị định thư kiểm dịch thực vật để được tiếp cận thị trường. Trong nhóm cây có múi, hiện mới có bưởi và chanh được xuất khẩu chính ngạch, còn cam, quýt vẫn đang trong quá trình đàm phán. Na, bơ cùng nhiều loại trái cây khác cũng được đánh giá có nhiều triển vọng.

Sầu riêng tiếp tục là ngành hàng dẫn dắt tăng trưởng của rau quả Việt Nam. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cả nước hiện có khoảng 192.000 ha sầu riêng. Sản lượng năm 2025 đạt khoảng 1,8 triệu tấn và dự kiến tăng lên từ 2 đến 2,1 triệu tấn trong năm 2026. Đến nay, sầu riêng Việt Nam đã có mặt tại 28 thị trường trên thế giới.

Chuối cũng được xem là mặt hàng còn nhiều dư địa phát triển. Năm 2025, giá trị thương mại chuối toàn cầu đạt khoảng 16,7 tỷ USD. Việt Nam hiện nằm trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu chuối lớn nhất thế giới với kim ngạch khoảng 418,7 triệu USD, trong khi riêng Trung Quốc mỗi năm nhập khẩu gần 1 tỷ USD chuối.

Theo ông Phạm Quốc Liêm, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nông nghiệp U&I (Unifarm), đồng thời là Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, để nâng kim ngạch xuất khẩu chuối lên 1 tỷ USD, ngành hàng cần chuyển từ tăng sản lượng sang nâng cao giá trị gia tăng. Điều này đòi hỏi phải tổ chức lại chuỗi sản xuất từ giống, vùng nguyên liệu, canh tác, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ và xây dựng các chuỗi liên kết bền vững.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Trung Quốc vẫn là thị trường mang tính quyết định đối với tăng trưởng của ngành rau quả Việt Nam khi tốc độ tăng trưởng xuất khẩu sang thị trường này trong những năm gần đây đạt khoảng 65–70% mỗi năm.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội là những yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất. Chi phí đầu vào tăng cùng yêu cầu tổ chức sản xuất theo quy mô lớn cũng tạo thêm áp lực đối với doanh nghiệp và người trồng.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay là việc cấp và quản lý mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói – điều kiện bắt buộc để nhiều loại trái cây được xuất khẩu chính ngạch vào các thị trường lớn, đặc biệt là Trung Quốc.

Nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và địa phương, trong khi chờ sửa đổi toàn diện Nghị định số 38/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 36/2026/NQ-CP về đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Quy định mới rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng cường hậu kiểm, truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.

Song song với đó, ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu mã số vùng trồng gắn với cơ sở dữ liệu đất đai; khuyến khích phát triển hợp tác xã, liên kết sản xuất để hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đang tích cực đàm phán với Trung Quốc nhằm mở rộng danh mục trái cây được xuất khẩu chính ngạch, đồng thời thúc đẩy mở cửa thị trường tại Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và nhiều thị trường có giá trị cao khác.

Theo ông Nguyễn Quốc Mạnh, mô hình phát triển của ngành rau quả đang chuyển mạnh từ mở rộng diện tích sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững. Quá trình chuyển đổi sẽ được thực hiện trên toàn chuỗi giá trị, từ sản xuất, chế biến, logistics đến truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với nhu cầu tiêu thụ trái cây toàn cầu tiếp tục tăng, cùng những chính sách tháo gỡ vướng mắc về mã số vùng trồng và mở rộng thị trường xuất khẩu, ngành rau quả Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục bứt phá, đóng góp quan trọng vào mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 74 tỷ USD trong năm 2026.