Thách thức lớn trong giai đoạn chuyển mình về quy mô

Trong nửa đầu năm 2026, bức tranh xuất khẩu dệt may ghi nhận cả những điểm sáng lẫn thách thức. Hiệp hội Dệt May Việt Nam cho biết, tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành ước đạt 22,2 tỷ USD, tăng 1,7% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, các mặt hàng như xơ sợi, vải, phụ liệu và vải không dệt tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, với mức tăng từ 5,6% đến 10,6%. Trong khi đó, hàng may mặc giảm nhẹ 0,4% do sức mua tại các thị trường lớn vẫn chưa phục hồi rõ nét.

Xét về thị trường, Hoa Kỳ tiếp tục giữ vững vị trí dẫn đầu với kim ngạch đạt 6,81 tỷ USD, tăng 1,3%, chiếm khoảng 45% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Thị trường EU nổi lên là điểm sáng với mức tăng trưởng 8,8%, đạt 1,94 tỷ USD. Ngược lại, các thị trường truyền thống như Nhật Bản và Hàn Quốc lần lượt giảm 6,2% và 8,9%. Những diễn biến này phản ánh sự biến động khó lường của nhu cầu thị trường thế giới, đòi hỏi doanh nghiệp phải linh hoạt hơn trong chiến lược tiếp cận và mở rộng thị trường.

Bên cạnh những tín hiệu tăng trưởng, ngành dệt may Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính dài hạn. Hiệp hội nhận định, sức mua tại các thị trường trọng điểm phục hồi chậm khiến áp lực cạnh tranh về giá ngày càng gay gắt. Đặc biệt, sự phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên phụ liệu nhập khẩu, hiện chiếm khoảng 60-70%, vẫn là điểm yếu cốt lõi của chuỗi cung ứng. Cùng với đó, chi phí đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cũng như yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, đang tạo thêm áp lực đáng kể đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Những rủi ro từ chính sách thương mại cũng tiếp tục là mối quan ngại thường trực đối với cộng đồng doanh nghiệp. Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam, thẳng thắn chỉ ra những hạn chế trong tư duy phát triển hiện nay. Theo ông, ngành dệt may Việt Nam không còn nhiều dư địa để tăng trưởng theo quy mô như trước, mà đã bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, đòi hỏi toàn ngành phải nhìn nhận đúng năng lực thực tế để có những điều chỉnh phù hợp.

Trước thực tế đó, lãnh đạo Hiệp hội nhấn mạnh chặng đường sắp tới đòi hỏi doanh nghiệp phải chuyển trọng tâm sang nâng cao năng suất và gia tăng giá trị nội tại. Việc chủ động nguồn nguyên phụ liệu, đa dạng hóa thị trường, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không còn là mục tiêu dài hạn mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết để duy trì sức cạnh tranh. Theo các chuyên gia, chuyển từ tư duy sản xuất thuần túy sang tư duy quản trị chất lượng sẽ là chìa khóa giúp ngành vượt qua giai đoạn nhiều thách thức hiện nay.

Giải pháp chiến lược định hình tương lai bền vững

Dệt may Việt NamĐể hướng tới mục tiêu đạt khoảng 48 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu trong năm 2026, ngành dệt may đã xây dựng những chiến lược cụ thể nhằm duy trì kim ngạch bình quân trên 4 tỷ USD mỗi tháng. Hiệp hội Dệt May Việt Nam cũng tiến hành tái định vị mô hình hoạt động thông qua việc thành lập 4 Ủy ban chuyên đề trực thuộc, gắn với các trụ cột chiến lược. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhằm chuyên nghiệp hóa công tác quản trị và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với bối cảnh mới.

Cụ thể, Ủy ban Thời trang được giao nhiệm vụ phát triển thị trường nội địa, đồng thời xây dựng thương hiệu và nâng tầm công nghiệp thời trang Việt Nam. Ủy ban Doanh nghiệp Quốc tế tập trung kết nối chuỗi cung ứng toàn cầu, thu hút đầu tư vào các khâu còn thiếu như dệt, nhuộm và hoàn tất. Trong khi đó, Ủy ban Phát triển bền vững đảm nhiệm việc triển khai các tiêu chuẩn ESG, bảo đảm tuân thủ quy định, tăng cường truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.

Công tác đổi mới công nghệ cũng được chú trọng thông qua Ủy ban Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số. Đơn vị này có nhiệm vụ thúc đẩy tự động hóa, xây dựng nhà máy thông minh và ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất. Các ủy ban hoạt động theo nguyên tắc tự nguyện, phối hợp và chia sẻ, dự kiến triển khai thí điểm từ quý III/2026. Đây là mô hình phi lợi nhuận nhằm phát huy sức mạnh cộng hưởng của cộng đồng doanh nghiệp hội viên.

Song song với việc kiện toàn bộ máy, Hiệp hội cũng đã thông qua 07 quy chế và văn bản nền tảng quan trọng cho nhiệm kỳ VII. Các văn bản này bao gồm quy chế làm việc của Ban Chấp hành, quy chế quản lý tài chính, quản lý hội viên và đặc biệt là Bộ Quy tắc đạo đức nghề nghiệp dệt may. Đây sẽ là cơ sở góp phần xây dựng môi trường hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp, đồng thời củng cố niềm tin của các đối tác quốc tế trong bối cảnh yêu cầu về trách nhiệm xã hội ngày càng cao.

Về nhóm giải pháp trọng tâm, doanh nghiệp được khuyến nghị cần thích ứng nhanh với phương thức mua hàng mới của các nhãn hàng toàn cầu. Trong đó, ưu tiên phát triển nguồn nguyên phụ liệu trong nước được xem là yếu tố then chốt nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động ứng phó với các rủi ro pháp lý và Mục 301, đồng thời tăng cường đầu tư công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc đa dạng hóa thị trường, khách hàng và mặt hàng tiếp tục là giải pháp có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của ngành.

Để tổng kết kết quả đạt được cũng như định hướng cho giai đoạn tiếp theo, Hiệp hội dự kiến tổ chức Hội nghị tổng kết ngành dệt may vào ngày 10-11/12/2026. Sự kiện được kỳ vọng sẽ mang đến nhiều nội dung chuyên sâu về chiến lược phát triển bền vững của ngành trong thời gian tới. Với sự chuẩn bị đồng bộ từ tư duy quản trị đến các giải pháp thực thi, ngành dệt may Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu, hướng tới mục tiêu tăng trưởng dựa trên chất lượng và giá trị gia tăng thay vì chỉ mở rộng về quy mô.