Sáng 10/8, Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Đáng chú ý, đại biểu đề xuất nghiên cứu biện pháp cấm xuất cảnh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với những người vi phạm hợp đồng, cư trú bất hợp pháp tại nước sở tại.

Theo đại biểu, một số lao động sau khi sang nước ngoài chỉ thực hiện công việc theo hợp đồng trong vài tháng rồi tự ý bỏ việc, chuyển sang làm bên ngoài để tìm kiếm thu nhập cao hơn. Hành vi này không chỉ vi phạm thỏa thuận mà còn ảnh hưởng đến việc tiếp nhận lao động Việt Nam tại một số thị trường. Một số thị trường đã dừng tiếp nhận lao động từ một số địa phương của Việt Nam, gây ảnh hưởng đến uy tín, khiến những người chấp hành đúng quy định có nguy cơ mất cơ hội làm việc hợp pháp ở nước ngoài.

Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài, đồng thời kết nối thông tin giữa các ngành và địa phương. Điều này giúp cơ quan chức năng theo dõi quá trình xuất cảnh, cư trú và làm việc của người lao động.

Từ đó, chế tài cấm xuất cảnh được đề xuất nhằm tăng tính răn đe đối với những trường hợp cố tình vi phạm. Biện pháp xử lý mạnh để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tránh để hành vi của một số cá nhân ảnh hưởng đến cơ hội của những lao động khác.

Kiểm soát tổng thể các khoản tiền người lao động phải chi

Bên cạnh vấn đề vi phạm hợp đồng, các đại biểu cũng đặt vấn đề về chi phí trước khi người lao động ra nước ngoài. Dù một số thị trường không thu phí hoặc chỉ áp dụng mức phí thấp theo quy định nhưng thực tế người lao động vẫn có thể phải chi số tiền lên tới hàng trăm triệu đồng để hoàn tất thủ tục xuất cảnh.

Khoản tiền này tạo áp lực lớn, nhất là với lao động có hoàn cảnh khó khăn. Đại biểu cho rằng việc kiểm soát chi phí cần được thực hiện trên tổng số tiền người lao động phải bỏ ra, thay vì chỉ giới hạn từng khoản.

Dự thảo luật đã quy định mức trần tiền dịch vụ và không cho phép thu phí môi giới từ người lao động. Tuy nhiên, ngoài các khoản này còn có chi phí đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, hồ sơ, thủ tục... Nếu cộng dồn, những khoản thu riêng lẻ có thể trở thành gánh nặng đáng kể.

Với trường hợp người Việt Nam vi phạm nghiêm trọng pháp luật nước sở tại, đại biểu đề nghị tăng cường phối hợp giữa cơ quan chức năng Việt Nam và nước tiếp nhận trong xác minh, xử lý. Việc giải quyết phải tuân thủ pháp luật của nước sở tại; các vụ việc thuộc phạm vi hợp tác tư pháp thực hiện theo quy định và thỏa thuận giữa hai nước.

Tăng hiệu quả sử dụng lao động sau khi về nước

Giải trình tại phiên thảo luận, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho rằng, đưa người Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài không chỉ hướng tới mục tiêu tạo việc làm, tăng thu nhập. Quá trình này còn giúp người lao động Việt tiếp cận công nghệ, phương thức làm việc và môi trường hiện đại, từ đó tích lũy kỹ năng, kinh nghiệm.

Trước lo ngại thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, dự thảo luật được điều chỉnh theo hướng gắn việc đưa lao động ra nước ngoài với chính sách thu hút, sử dụng nguồn nhân lực khi trở về. Việc lựa chọn đúng nhóm lao động, ngành nghề và thị trường được xem là cơ sở để hình thành “vòng tuần hoàn lao động bền vững” và tăng kết nối việc làm sau khi hồi hương.

Cơ sở dữ liệu về lao động Việt Nam làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã được xây dựng và đưa vào khai thác. Hệ thống sẽ tiếp tục được nâng cấp theo hướng đầy đủ, chính xác, thống nhất, tăng khả năng phân tích và kết nối với các cơ sở dữ liệu liên quan.

Dự thảo cũng quy định rõ hơn trách nhiệm của địa phương và doanh nghiệp. UBND cấp xã dự kiến tiếp nhận thông tin, theo dõi, giám sát hoạt động tuyển chọn lao động trên địa bàn; doanh nghiệp phải bố trí đầu mối hỗ trợ và xử lý các vấn đề phát sinh. Cơ chế phối hợp, xử lý vi phạm tiếp tục được rà soát để bảo đảm đồng bộ.