Kỳ quan địa chất ẩn giấu triệu năm

Theo Báo Lâm Đồng, Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông (CVĐC Đắk Nông) chính thức được công nhận vào năm 2020. Với diện tích 4.760 km2, nơi đây lưu giữ những dấu tích được hình thành qua những biến động lâu dài của lịch sử Trái đất. Trong đó, hệ thống hang động núi lửa được phát hiện từ năm 2007 là điểm nhấn quan trọng. Hệ thống này được Hiệp hội Hang động Núi lửa Nhật Bản xác lập kỷ lục Đông Nam Á về quy mô, độ dài và tính độc đáo.

Toàn bộ hệ thống hang động dung nham Krông Nô trải dài từ miệng núi lửa Buôn Choáh theo dòng sông Sêrêpốk đến thác Đ'ray Sáp, tạo thành chuỗi “mạch ngầm dung nham” độc đáo. Bên trong hệ thống vẫn còn nhiều giá trị cần tiếp tục được nghiên cứu, từ cơ chế hình thành, các tổ hợp khoáng vật đến những dấu tích sinh học và khảo cổ học quan trọng. Không gian địa chất của CVĐC Đắk Nông còn được kiến tạo bởi nhiều dạng địa hình và cảnh quan đặc trưng, như các miệng núi lửa, hồ tự nhiên, thác nước cùng nhiều dạng địa hình núi, thung lũng và sụt võng kiến tạo.

Bên cạnh dấu tích hoạt động núi lửa, các di sản địa chất cổ sinh với hóa thạch cúc đá, sò, hai mảnh vỏ và khuôn cây trong đá bazan cũng góp phần tái hiện những giai đoạn xa xưa của vùng đất. Những bằng chứng này cho thấy khu vực từng trải qua những biến đổi lớn về địa chất và môi trường tự nhiên. Đáng chú ý, giá trị địa chất của CVĐC Đắk Nông còn gắn chặt với giá trị khảo cổ. Trong một số hang động núi lửa, các nhà khoa học đã phát hiện nhiều dấu tích cư trú của người tiền sử.

Kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy đây là dấu tích văn hóa của cư dân Hậu kỳ Đá mới và Sơ kỳ Kim khí, có niên đại khoảng 6.000 đến 3.000 năm cách ngày nay. Những phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu sâu hơn về quá trình con người thích nghi, cư trú và khai thác môi trường tự nhiên trong không gian núi lửa. Vì vậy, CVĐC Đắk Nông không chỉ là nơi khám phá những dấu tích của Trái đất mà còn là “kho tư liệu” sống động về lịch sử cư trú, tạo điều kiện thuận lợi cho các nghiên cứu liên ngành trong địa chất, khảo cổ học và cổ nhân học.

Phát triển du lịch từ di sản

CVĐC Đắk Nông nằm trong không gian cư trú của nhiều dân tộc, tạo nên sự đa dạng trong đời sống văn hóa. Hiện nay, nhiều thực hành văn hóa của cộng đồng bản địa gắn liền với cách lý giải về tự nhiên thông qua những câu chuyện huyền sử, thần thoại. Núi, rừng, sông, suối, thác nước, hang động không chỉ được nhìn nhận như những cảnh quan thiên nhiên mà còn gắn với ký ức cộng đồng và niềm tin sâu sắc. Chính sự giao thoa giữa cảnh quan địa chất và đời sống văn hóa đã tạo nên sức hấp dẫn riêng biệt cho vùng đất này.

Giá trị văn hóa của CVĐC Đắk Nông còn được thể hiện qua những sản phẩm gắn với đời sống thường nhật. Những tấm thổ cẩm rực rỡ, làn điệu dân ca, sử thi hào hùng, tiếng cồng chiêng ngân vang hay các món ăn truyền thống đều mang trong mình những câu chuyện về con người và vùng đất. Từ thổ cẩm, cồng chiêng, sử thi đến ẩm thực, lễ hội và huyền sử, CVĐC Đắk Nông có đầy đủ điều kiện để hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng. Qua đó, cộng đồng vừa là chủ thể bảo tồn văn hóa, vừa trực tiếp tham gia tạo ra những trải nghiệm chân thực cho du khách.

Đây là nền tảng quan trọng để phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và du lịch văn hóa theo hướng bền vững. Điểm đặc biệt của CVĐC Đắk Nông là các giá trị không tồn tại tách rời mà bổ trợ cho nhau chặt chẽ. Địa chất tạo nên cảnh quan; cảnh quan trở thành không gian cư trú của con người; con người hình thành nên các giá trị văn hóa; còn rừng, sông, hồ và các hệ sinh thái góp phần duy trì sự sống. Sự kết nối đó tạo nên bức tranh di sản có chiều sâu, nơi mỗi hang động, miệng núi lửa hay buôn bon đều có thể trở thành một điểm đến mang câu chuyện riêng.

Trên nền tảng này, định hướng phát triển CVĐC Đắk Nông không dừng lại ở việc khai thác cảnh quan để thu hút du khách mà hướng tới gia tăng giá trị của toàn bộ hệ thống di sản. Các tuyến du lịch mang đậm chất nhạc như “Trường ca của Lửa và Nước”, “Bản giao hưởng của Làn gió mới”, “Âm thanh từ Trái đất” là cách tiếp cận nhằm kết nối các điểm di sản, tạo thêm trải nghiệm và kể câu chuyện về vùng đất theo cách gần gũi, hấp dẫn hơn. Việc bảo tồn và phát huy di sản vừa có ý nghĩa đối với nghiên cứu khoa học, giáo dục, vừa mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, trải nghiệm và các dịch vụ gắn với văn hóa bản địa. Quan trọng hơn, quá trình đó tạo điều kiện để cộng đồng địa phương trở thành chủ thể gìn giữ di sản và hưởng lợi từ chính những giá trị đặc sắc của quê hương.