Đăk Lăk đang hướng đến vùng cây ăn trái tập trung để phát triển bền vững.

Cũng như những địa phương khác, nông dân trồng hồ tiêu, cà phê ở huyện Krông Păk (Đăk Lăk) chịu thiệt hại khi giá các loại nông sản này xuống thấp. Tuy nhiên, họ vẫn có thể duy trì vườn và vẫn sống khỏe nhờ vào nguồn thu nhập từ các loại cây ăn trái trồng xen.

Ở Đăk Lăk, điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp để phát triển các loại cây công nghiệp và cây ăn trái. Hầu hết các vườn cà phê, hồ tiêu của người dân đều thực hiện mô hình trồng xen.

Không chỉ đem lại nguồn lợi lớn về kinh tế mà trồng xen canh còn giúp đa dạng hóa sản phẩm, tạo thêm việc làm và ổn định đời sống cho nông dân. Đặc biệt, nông dân có thể hạn chế được rủi ro về giá cả khi thị trường nông sản ngày càng biến động khó lường như hiện nay. Ngoài ra, cây trồng xen còn có tác dụng che bóng, chắn gió, điều hòa khí hậu, hạn chế tình trạng bốc hơi nước vào mùa khô nên tiết kiệm nước tưới khoảng 20% so với trồng thuần. Bộ rễ của cây xen canh, đặc biệt là các loại cây ăn quả còn góp phần giữ vai trò nhất định trong việc tích trữ và gìn giữ nguồn nước ngầm trong đất.

Hiện toàn tỉnh Đăk Lăk có khoảng trên 28,3 nghìn ha cây ăn trái các loại với tổng sản lượng khoảng 251 nghìn tấn.

Theo Sở NN-PTNT Đăk Lăk, cây ăn trái của địa phương phân bố trên nhiều loại đất, trong đó sầu riêng và bơ chủ yếu được trồng xen trong các rẫy cà phê ở huyện Krông Păk, Krông Năng, Buôn Hồ và Krông Buk…

Các loại cây có múi và xoài được trồng nhiều ở Buôn Đôn, Ea Súp. Cây mít tại các huyện Ea Kar, M’Drăk, Krông Bông được trồng xen trong rẫy cà phê hoặc đất chưa sử dụng, đất lâm nghiệp chuyển đổi.

Theo bà Nguyễn Thị Mai, Trưởng phòng Trồng trọt, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đăk Lăk cho hay, một số cây ăn trái như nhãn, vải, sầu riêng… cho thu hoạch lệch vụ so với các tỉnh khác nên dễ phát triển thị trường. Người dân có kinh nghiệm trong phát triển cây trồng và tiếp thu nhanh các tiến bộ khoa học kỹ thuật nên việc canh tác có nhiều thuận lợi. Theo bà Mai, diện tích cây công nghiệp dài ngày của địa phương lớn nên có thể mở rộng mô hình trồng xen cây ăn trái.

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đăk Lăk, trong giai đoạn tới, tỉnh sẽ đưa cây ăn trái trở thành cây trồng chính. Những khu vườn tạp sẽ được cải tạo thành vườn kinh tế và phát triển trồng xen cây ăn quả trong các vườn cây công nghiệp lâu năm, tuyển chọn cây chất lượng cao, phù hợp để sản xuất.

“Cần gắn việc xây dựng các vườn cây ăn quả, trang trại cây ăn quả với phát triển du lịch sinh thái. Điều này vừa đáp ứng nhu cầu của du khách vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Hình thành các mô hình chuyên canh cây ăn quả để thuận tiện cho việc chuyển giao khoa học kỹ thuật và chủ động liên kết sản xuất với doanh nghiệp; xây dựng các mô hình sản xuất có chứng nhận để nâng cao chất lượng lẫn giá trị nông sản”, lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đăk Lăk nêu quan điểm.

Việc phát triển cây ăn trái xen trong vườn cà phê, hồ tiêu là mô hình phù hợp, các sản phẩm trái cây của tỉnh tiêu thụ ở thị trường tự do hoặc xuất khẩu qua Trung Quốc.

Để hướng đến thị trường rộng lớn và xuất khẩu chính ngạch qua Trung Quốc, ông Lê Văn Thành, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đăk Lăk cho hay, Sở NN-PTNT đang xây dựng đề án về hệ thống mã số vùng trồng cho cây chủ lực của tỉnh đến năm 2030.

Ông cho biết: “Thời gian qua, Sở NN-PTNT Đăk Lăk phối hợp cùng Cục Bảo vệ Thực vật triển khai cấp 22 mã vùng trồng sầu riêng trên địa bàn thành phố Buôn Ma Thuột và huyện Krông Păk với tổng diện tích khoảng 230ha, 2 mã vùng trồng chuối tại huyện Krông Păk với tổng diện tích vào khoảng 100ha. Cấp mã vùng trồng cho 14ha bưởi ở Buôn Đôn và cấp chứng nhận VietGAP cho 300ha sầu riêng Krông Buk”.

Sầu riêng trồng xen trong vườn cà phê cho thu nhập cao.

Một số lưu ý khi trồng xen canh

Không ai phủ nhận lợi ích mà các loại cây ăn quả đã mang lại cho kinh tế vùng, nhất là khi giá loại nông sản chủ lực như cà phê, hồ tiêu đang xuống thấp. Tuy nhiên, việc bà con trồng xen canh cây ăn quả cũng cần lưu ý một số vấn đề sau:

- Cây trồng chủ lực mang tính chủ lực vùng Tây Nguyên vẫn là cây công nghiệp dài ngày như: cà phê, hồ tiêu…Vì vậy, các cơ quan chức năng khuyến khích bà con chỉ nên trồng xen canh thay vì chặt diện tích cây cà phê, hồ tiêu để ồ ạt trồng cây ăn quả với diện tích lớn.

- Việc trồng xen trong vườn cà phê cũng có những khó khăn vì mỗi loại cây có kỹ thuật trồng, chế độ chăm sóc (tưới tiêu, phân bón...) khác nhau. Trồng xen còn dẫn đến tình trạng lây nhiễm sâu, bệnh hại trên các loại cây trồng trên cùng một diện tích. Hầu hết, bà con sẽ chọn một loại cây ưu tiên để đầu tư chăm sóc nhằm mang lại hiệu quả kinh tế cao trên thị trường trong thời điểm hiện tại. Một số nơi, bà con thường ưu tiên đầu tư chăm sóc bơ, sầu riêng hơn cây cà phê nên đã gây ảnh hưởng đến năng suất chất lượng cây trồng chính là cà phê. Vì vậy bà con cần có tính toán kỹ lưỡng. Việc trồng xen phải đảm bảo được hiệu quả lâu dài, tránh tình trạng sau vài năm bị thất thu cả hai loại cây.

- Hiện nay, các doanh nghiệp tham gia kết nối tiêu thụ sản phẩm cây ăn quả tại Tây Nguyên không nhiều nên nguy cơ gặp khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm cây ăn quả luôn hiện hữu. Để giải quyết vấn đề này đòi hỏi bà con phải tham gia chuỗi liên kết tiêu thụ từ khi sản xuất đến tiêu thụ để có đầu ra ổn định với mức giá bảo đảm.

Kết quả ban đầu cho thấy việc đa dạng hóa cây trồng trong vườn cà phê đã cải thiện đáng kể cả về cảnh quan cây trồng, cả về kinh tế và môi trường. Tuy nhiên tùy thuộc vào đặc điểm của mỗi vùng sinh thái, bà con cần lưu ý một số vấn đề như việc lựa chọn loại cây trồng xen, bố trí mật độ khoảng cách, vấn đề quản lý sâu bệnh hại, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và tưới nước một cách hợp lý để phát huy hiệu quả của cả hệ thống.

Minh Nhật